Faiz, Kur ve Risk İlişkisi
Bu analizde Türkiye’nin dış finansmana ihtiyacı olduğu, bu
finansmanı çekebilmek için rakipleriyle faiz konusunda bir yarış içinde bulunduğu,
risklerinin ekonomi içi ve ekonomi dışı nedenlerle yükseldiği, risklerindeki
yükselişin frenlenebilmesinin dış finansmana ulaşmadaki zorlukları aşmasından
geçtiği, bunun yolunun da faiz artışı yoluyla dış finansman kaynaklarını
çekebilmek olduğu gerçeğinden hareket edilmiştir.
Aşağıdaki grafiklerde, girişte sözünü ettiğim risk yükselmesinin
etkilerini gösteren Merkez Bankası’nın gecelik borç verme faiz tavanını yüzde 8’den
yüzde 12’ye yükselttiği 27 Ocak 2014’den sonra dolar kuru ve CDS primlerinde
yaşanan gelişmeler yer alıyor.
Grafiklerin gösterdiği durum, Merkez Bankası’nın yükselen
riskler karşılığında faizi arttırması sonucunda hem kurun hem de risk priminin
düştüğü gerçeğidir (Bu sonucun ortaya çıkmasında faiz artırımına eşlik eden siyasal
tansiyon düşüşünün de etkisi olmuştur.)
Cari açık veren ve bu açığı borçlanma ağırlıklı dış
finansman ile finanse etmeye çalışan bir ekonomide riskler artarsa ülkeye döviz
girişi düşecek ve dolayısıyla kurlar artacak demektir. Böyle bir ortamda döviz
kuruyla risk primi arasında ortaya çıkacak ilişkiyi aşağıdaki şekilde
gösteriyorum.
Şekilden görüleceği gibi risklerin artması döviz kurunu da
yukarı itmektedir. Bu durumun tersine dönebilmesinin iki yolu vardır: (1)
Riskleri düşürmek, (2) Risk artışının bedelini borç verenlere daha yüksek faiz
vererek ödemek.
Cari açık veren ve bu açığı ağırlıklı olarak dış
borçlanmayla finanse eden bir ekonomide, riskler yükselmeye başlamışsa, faiz
ile kur arasında ters yönlü bir ilişki söz konusu olacaktır. Bir başka ifadeyle
bu ekonomi, dış kaynak çekebilmek için yüksek faiz vermek zorunda kalacak,
döviz girişi azaldıkça faizi yükseltmek gerçeğiyle karşı karşıya olacak demektir.
Bu durumu aşağıdaki şekilde gösteriyorum.
Şeklin de ifade ettiği gibi böyle bir durumda faizlerle
kurlar aynı yönde bir ilişki sergiler. Döviz kurları yükselirse (Dk1’den Dk2’ye
geçiş) faizler de yükselir (i1’den i2’ye geçiş.) Ülkeye giren döviz miktarı
azaldığında ya da ülkeden döviz çıkışı olduğunda faizler yükselerek döviz
girişinin artmasının yolunu açar.
Ekonomik göstergelerinin yanı sıra sosyal ve siyasal
alanlarda da riskleri artan bir ekonomiye borç verenler daha yüksek faiz talep
ederler. Eğer riskleri düşürebilme ya da borçlanmayı azaltabilme imkânı yoksa
faizler yükselecek demektir.
Şeklin gösterdiği gibi böyle bir durumda faizlerle risk
primleri aynı yönde bir ilişki sergilerler. Riskler artarsa faizler yükselir,
tersi olur da riskler düşerse faizler de düşer.
Yukarıdan beri anlattığım bu ilişkileri biraz farklı bir
gösterimle aynı şekil üzerine taşımaya çalışayım.
Merkez Bankası’nın faizi i1’de iken çeşitli nedenlerle
ülkenin risk priminin (CDS primi) yükselerek Rp2’ye çıktığını ve bu gelişme
sonucunda ülkeden sıcak para çıkışı olduğunu, dolayısıyla dövize talebin
arttığını ve dolar kurunun da Dk2’ye yükseldiğini düşünelim. Bu durumda Merkez
Bankası’nın faizi i1’den i2’ye yükseltmesinin etkisi şekildeki gibi olacaktır. Riskler
Rp1’den Rp2’ye ve bunun sonucunda döviz kuru Dk1’den Dk2’ye yükselirken bunların
sonucu olarak faizler de i1’den i2’ye çıkacaktır.
Not: Ekonomi teorisi evrensel bir teori olmakla birlikte
koşullara, zamana ve toplumlara göre değişik görünümler alır. O nedenle
buradaki analizin her yerde ve her koşulda geçerli bir analiz olarak
algılanmaması gerekir. Bir ülke için risk artışına neden olan bir gelişme bir
başka ülke için aynı etkiyi yaratmayabilir. Ya da risklerdeki artış her zaman
faiz artışıyla frenlenemeyebilir. Hatta bazı hallerde faiz artırımı risklerin
daha da yükselmesine yol açabilir. Burada yaptığım analiz Türkiye’nin 2014 yılının
ilk 4 ayında geçerli olan durumu özetlemeyi amaçlamaktadır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202642 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.