Kafa Karışıklıkları İçin Rehber
Tüketmeden üretim
olmaz
Bir yerde üretim yapılması için bir tüketim talebi olması
gerekir. Eğer bir ülkede çoğunluğun dini inançlarına göre domuz yenmesi günah
olduğu için domuz etine talep yoksa ve o ülke domuz eti ihracatı da
yapamayacaksa orada domuz üretmenin hiçbir anlamı olmaz. Yani bir yerde tüketim
için talep olmalıdır ki orada üretim de olsun. Tüketim ile üretim bir
madalyonun iki yüzü gibidir.
Üretimi artırmadan
büyüme olmaz
Bir ekonomi üretimini artırarak büyür. Sağlıklı olanı budur.
Bir de ithal ederek büyüyen ekonomiler vardır. Onlar bir süre sonra ithalat
yapacak kadar döviz bulamazsa büyüyemez, küçülmeye başlar.
Yatırım yapmadan
üretim artmaz
Ekonominin büyümesi demek yeni üretim kapasitelerinin (yeni
fabrikalar, yeni atölyeler, yeni işyerleri vb) yapılması ve bu yolla üretimin
artırılması gerekir. Eğer bir ekonomide gömlek tüketimi yüksekse o zaman gömlek
üretimini artırmak para kazanmak için akıllıca bir yoldur. Gömlek üretimini
artırabilmek için yeni üretim tesisleri kurmak gerekir. Yani yeni yatırımlar
yapılması yoluna gidilir.
Tasarruf olmadan
yatırım olmaz
Yatırım yapmak için sermaye gerekir. Sermayenin bir bölümü
özkaynak ile karşılansa bile bir bölümü borçlanarak karşılanır. Borçlanmanın
kaynağı ülkenin yaptığı tasarruflardır. Eğer yatırımların miktarı
tasarruflardan fazlaysa o zaman dışarıdaki tasarruflardan borçlanma yoluna
gidilir. Yani tasarruf ithal edilir.
Faiz, tüketimin,
tasarrufun, üretimin ve yatırımın belirleyicilerinden biridir
Tasarruf yapılması için enflasyonun üzerinde faiz elde
ediliyor olması gerekir. Kimse kimseye biriktirdiği parayı bedavaya
kullandırmaz. Enflasyonun üzerinde bir faiz varsa insanlar tüketimini kısar
tasarrufunu artırır. Üretimde kullanılacak borçlanmanın veya yatırım yapmak
için kullanılacak sermaye için alınacak kredinin faizi ne kadar düşükse bu
kullanımlar o kadar artar. Üretimi veya yatırımı arttırmanın sonunda elde
edilecek getiri, bunları yapmakta kullanılacak kredinin faizinden yüksek
olmalıdır ki bu işlere girişilsin. Faiz ne kadar düşük olursa getiri o kadar
artacağı için düşük faiz yatırımı ve üretimi arttırır.
Buraya kadar anlattıklarımızı
bir toparlayalım
Üretimin artmasını dolayısıyla ekonominin büyümesini
sağlayacak yatırımlara kaynak oluşturan tasarrufları arttırmanın yolu,
insanları tüketimden vazgeçirecek yükseklikte faizi vermekten geçiyor.
Tasarrufları kullanan yatırımları artırmak için ise faizi düşürmek gerekiyor.
Bugünkü tartışmaların
nedeni
Günümüzde yaşanan faiz tartışmalarına taraf olanlar baktıkları taraftan konuya yaklaşıyorlar. Yatırımların artmasını ve dolayısıyla
büyümenin hızlanmasını isteyenler faizlerin düşürülmesini ve yatırımlara bu
yolla destek olunmasını istiyor.
Cari açığın artmaması, kurların denetim altında kalabilmesi
için yabancı kaynak girişinin devam etmesi gerektiğini söyleyenler faizlerin
hızlı düşürülmesinin yanlış olacağını öne sürüyorlar. Faizin düşürülmesi
gerektiğini savunanlar, mevcut enflasyonun maliyet enflasyonu olduğunu ve
maliyetlerin bir unsuru olan faizlerin düşürülmesinin enflasyonun düşmesine
yardımcı olacağını vurguluyorlar. Faizlerin hızlı düşürülmemesi gerektiği
kanısında olanlar, hızlı düşüşün tüketimi arttırarak talep enflasyonuna yol
açacağını ayrıca bu adımın tasarrufları daha da düşürerek dış finansmana daha
çok bağımlı kalacağımızı anlatıyorlar.
Merkez Bankası ne
yapsın?
Demek ki faiz öyle bir düzeyde olacak ki hem tasarruf
sahibini hem de yatırımcıyı tatmin edecek, aynı zamanda da faizden beklenen
diğer işlevler olan enflasyon ve kurların denetim altında kalmasını sağlayacak.
Merkez Bankası bu kadar farklı istek ve ihtiyaçları aynı anda çözmeye
çalışıyor. Herkesi tatmin etmeye çalışmak kimseyi tatmin etmiyor. Aynı zamanda
da enflasyonla mücadeleyi ve kurları denetim altında tutmayı zorlaştırıyor.
Kafa karışıklıkları
giderilebilir mi?
Herkesi tatmin etmeye ve bir yandan da enflasyonu ve kurları
tutmaya imkan olmadığına göre ne yapmak gerekir? Bir mucize olmazsa bir taşla
üç kuşu aynı anda vuramazsınız. Bunu ekonomi politikasına uyarlarsak karşımıza
şu önerme çıkar: “Amacın neyse onu belirle ve elindeki araçlarla onu yakalamaya
çalış.”
Merkez Bankası’nın amacı kendi yasasındaki hükme göre fiyat
istikrarını sağlamak yani enflasyonu düşük tutmak. Buna karşılık enflasyonu
yükselten tehditler var: Yüksek talep ve dolayısıyla yüksek tüketim, düşük
tasarruf, kurlarda yükseliş yönündeki oynaklık. Bu tehditleri önlemek için
Merkez Bankası’nın kullanabileceği en etkin araç faiz politikası.
Merkez Bankası, faiz politikası aracılığıyla tüketimi kısıp tasarrufları arttırırsa enflasyonu ve kurları dolayısıyla da cari açığı denetim altına alabiliyor. Bu durumda faizler yüksek kaldığı için yatırımlar fazla artmıyor ve büyüme düşüyor.
Kafanız daha da mı karıştı? Ekonomi politikasını uygularken
öyle bir önlem alacaksınız ki herkesin en iyi ikinci seçeneğini hayata geçirmiş
olacaksınız. Kolay bir iş değil. Ekonomi politikasını tanımlarken bilim ile
sanatın bir karışımıdır diye tanımlamamızın nedeni de bu zaten.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202674 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.