Soma
Sorumlu kim?
Soma’da yaşanan maden kazası çok sayıda insanımızın yaşamını
kaybetmesine mal oldu. Aileler yıkıldı, ocaklar söndü. Şimdi yurdun dört
tarafından yardım yağıyor. Bunlar özünde iyi girişimler ama asıl olayın
izlenmesini önlememeli. Kusuru, ihmali saptanırsa sorumlular mutlaka bu işin
bedelini hem madden hem de ceza olarak ödemeli. Aksi takdirde bu kazalar her
yıl tekrarlanan rutinlere dönüyor.
Kimdir bu olayın sorumlusu? Kimisine göre gerekli güvenlik
önlemlerini almayan işveren, kimisine göre gerekli denetimleri yapmayan görevliler,
kimisine göre bu denetimlerde yazılanları yerine getirmeyenler, kimisine göre
de hükümet sorumlu. Bana göre hepsi sorumlu.
1. Devlet
maden ocaklarıyla ilgili gerekli kuralları yaşama geçirmiş midir? Uluslararası kurallar,
standartlar bizde de zorunlu hale getirilmiş midir? Devlete ve maden işletmesi
sahiplerine sorumluluklar getiren ILO 176 numaralı sözleşmesini Türkiye niçin
imzalamamıştır?
2. ILO
sözleşmesini imzalamamış olmamıza karşın Türkiye’de geçerli olan Sağlık ve
Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve Sondajla Maden Çıkarılan İşletmelerde Sağlık
ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği mevcuttur. İşveren bu yönetmeliğin
gerektirdiği önlemleri almış, uygulamaları yapmış mıdır? Kullanılan malzeme
uygun malzeme midir?
3. Bu
madende denetim yapanlar madenin tamamını inceleyip ayrıntılı teftiş raporları
yazmışlar mıdır? Bu raporlarda saptanan eksiklikler işveren tarafından giderilmiş midir? Bir sonra teftişe gelen müfettiş bir önceki teftiş raporunda konu
edilen eksiklerin tamamlanmış olup olmadığını kontrol etmiş midir?
İlk ağızda bakılması gereken konular bunlardır.
Günümüz kapitalizmi
bu değil
Soma’da konu hem teknik hem de hukuksal açıdan
ayrıntılarıyla incelenmeli ve bu inceleme sonucunda ceza ve hukuk davaları
açılmalıdır. Bugün Türkiye’nin her tarafında iyi niyetli kampanyalar
yürütülüyor ve Soma için yardımlar toplanıyor, destekler açıklanıyor. Bunların
hepsi çok iyi ve doğru organizasyonlar. Ama bu organizasyonlar asıl sorumlunun
bulunup ortaya çıkarıldığında bütün bu olayın tazminatını ödemekten
kurtulmasına yol açmamalı. Soma olayı “Paralar toplandı, devlet de ailelere maaş
bağladı mesele bitti” şeklinde sonuçlanmamalı.
Soma olayını yorumlayan bazı kişiler “kapitalizm işte budur,
kârı maksimize etmeye çalışırken insan hayatını bile ikinci plana atar” diye
yorumlar yapıyorlar. Doğrudur kapitalizmde asıl olan kârı maksimize etmektir. Ama
günümüz kapitalizmi artık sadece kâr maksimizasyonunun önünü açan, diğer meselelere
sırtını dönen bir sistem değil. Öyle olsaydı bu tür kazaların kapitalizmin en
fazla geliştiği ülkelerde devam ediyor olması gerekirdi. Oysa gelişmiş
kapitalist ülkelerde bu tür kazalar yarım yüzyıldır olmuyor. Neden? Çünkü orada
artık insan yaşamı 19'uncu yüzyıldaki kadar ucuz değil, oralarda artık örgütler
var, sendikalar var, işverenin hırsını dengeleyen kurumlar var. Kimse insan
yaşamını öyle kolay kolay tehlikeye atamıyor.
İnsan yaşamının tehlikeye atıldığı sistemin adı kapitalizm
değil “ahbap çavuş kapitalizmi.” Yani kapitalist sistemi benimsemiş ama onun
geçirdiği gelişmeleri bünyeye katamamış ülkelerin uyguladığı vahşi
kapitalizmden kalma sisteme benzer bir sistem. Ahbap – çavuş kapitalizminde devlet
– işveren işbirliği insan yaşamına değil, elde edilecek getiriye odaklanan bir
yapılanmaya yol açıyor. Sonuçta kârın işverene, zararın devlete ve dolayısıyla vergi
ödeyenlere kaldığı çarpık bir sistem ortaya çıkıyor.
Öneriler:
1. Hükümet
derhal 176 numaralı ILO sözleşmesini onaylamalı.
2. Türkiye’deki
bütün maden ocaklarının bir hafta süreyle kapatılması, bu süre içinde
denetlenerek eksikliklerinin saptanması sağlanmalı. Bu denetim ILO 176
standartlarına göre yapılmalı. Eksikliği olmayan madenlerin bu bir haftalık iş
kayıplarının bedelini devlet maden sahibine ödemeli. Eksiklikleri olan maden
ocaklarının ise eksiklikleri giderilmeden yeniden çalışmaya başlamasına izin
verilmemeli.
3. Soma
için vatandaşların, sivil toplum örgütlerinin ve çeşitli kurum ve kuruluşların
yaptığı destekler, kusurluysa işverenin ve devletin ödemesi gereken tazminatların
yerini asla almamalı. Buradaki sorumluluklar kişiselleştirilmeli. Yani görevini
yerine getirmeyenler, görevini ihmal edenler kimlerse tazminatların
ödenmesinden şahsen sorumlu olmalılar. Yoksa bu tür kazalarda gerekli denetimleri
yapmayan, gerekli önlemleri almayan kişilerin verdiği zararın bedelini toplumun
tümünden alınan vergilerle ödemek bu kişilerin zararını topluma ödetmekten
başka anlam taşımıyor. Elbette bu yarayı sarmak için bütçeden gerekli katkı
yapılmalı. Ama bu katkı bu olayın sorumlularının tazminat ödemekten kurtarılmasına
yol açmamalı.
Ek: Son 10 yılda
yaşanan maden kazaları (Kaynak: Wikipedi)
22 Kasım 2003 tarihinde Ermenek’teki (Karaman), özel
bir firmanın işlettiği kömür ocağında grizu patlaması sebebiyle 10 işçi
yaşamını yitirmiştir. İşçilerin cesetleri olaydan günler sonra
çıkarılabilmiştir.
8 Eylül 2004 tarihinde Küre’deki (Kastamonu) yer altı bakır ocağında,
cevherin nakledildiği 150 metre uzunluğundaki bandın alev alması nedeniyle
meydana gelen yangında, oluşan karbonmonoksit ve diğer zararlı gazların
etkisiyle birisi maden mühendisi toplam 19 çalışan hayatını kaybetmiştir.
10 Aralık 2009 tarihinde Mustafakemalpaşa’daki (Bursa) maden
ocağında 19 işçi grizu patlaması ile oluşan göçük sonucunda hayatını
kaybetmiştir.
23 Şubat 2010 tarihinde Odaköy’de (Balıkesir,
Dursunbey) toplam 47 kişinin çalıştığı maden ocağında meydana gelen grizu
patlamasında 17 kişi ölürken 30 kişide yaralanmıştır.
17 Mayıs 2010 tarihinde Zonguldak'ta, Karadon kömür
madeninde grizu patlaması ve oluşan göçükler sebebiyle 30 kişi hayatını
kaybetmiştir.
7 Temmuz 2010 tarihinde Küçükdoğanca’da (Edirne, Keşan)
madende çıkan yangın ve oluşan göçük sebebiyle 3 kişi hayatını kaybetmiştir.
8 Ocak 2013 tarihinde Zonguldak'ın Kozlu ilçesinde, kömür
ocağında metan gazının patlamasının yol açtığı göçük sebebiyle 8 işçi
hayatını kaybetmiştir.
13 Mayıs 2014 tarihinde Soma’daki (Manisa) kömür
ocağında meydana gelen patlamanın etkisiyle madende yangın çıkmış faciada 301 madenci hayatını kaybetmiştir. Soma faciası Türkiye'de en büyük kaybın yaşandığı
maden kazasıdır.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 202070 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.