4000 Yıldır Burada Aynı Şeyler Yaşanıyor
Günümüzden 4000
yıl kadar önce Asurlu tüccarlar Anadolu’daki kent krallıklarının halklarıyla
yaygın bir ticaret ilişkisi içindeydi. Asurlu tüccarlar, Mezopotamya'dan
Anadolu’ya çoğunlukla tekstil ürünleri ve kalay getirip karşılığında altın,
bakır ve tahıl alıp götürüyorlardı. Gümüş bir ticari meta olmaktan çok bir
değer ölçüm ve ödeme aracı işlevi görüyordu. Asur ticaretinin temel işlevi Asur
Krallığı’nın bronz yapmak için gerek duyduğu bakırı Anadolu’dan Asur’a transfer
etmekti.
Asurlular
mallarını eşek kervanlarıyla taşıyorlardı. Kervanların Asur’dan yola çıkıp Anadolu’daki
kentlere varıncaya kadar yaklaşık 1000 km yol alması gerekiyordu. Eşeklerden
oluşan bir ticaret kervanının bu yolu gidip, dönmesi 3 ay alıyor, malların
satılması ve yeni mal alımı da eklendiğinde süre daha da artıyordu. Anadolu’da
birbirine yakın birçok kent olduğu için nihai hedefe gidene kadar gündüzleri
yolculuk yapıp, geceleri konaklayacak güvenli yerler bulunuyordu. Kâr marjları
oldukça yüksekti. Kent kralları, vergilerini aldıkları sürece tüccarlara karşı
barışçı bir yaklaşım içindeydiler. Asurlu tüccarlar, içinden geçtikleri kentte
baş vergisi ve kentin kralına da gümrük vergisi ödüyorlardı.
Bu tür vergileri
ödemeden kentten geçmenin ve malını satabilmenin iki yolu bulunuyordu: Birincisi
kentin içinden geçmeyip, dışarıdan dolaşılırsa vergi ödeme yükümlülüğü
doğmuyordu. Buna karşılık kent dışında kalındığında, özellikle geceleri,
kervanın saldırıya uğraması olasılığı vardı. İkincisi, rüşvetti. Malları kente,
nöbetçilerle anlaşıp, gizlice sokarken nöbetçilere verilecek pay, baş vergisi
ve gümrük vergisi toplamından düşük olduğu sürece bu çekici bir seçenekti. Ama
riski fazlaydı. Bunu yapan tüccar yakalanırsa, kent kralının onun mallarının
tümüne el koyma hakkı doğuyordu. Asurlu tüccar Puzur – Assur’un bir
meslektaşına yazdığı mektupta şu uyarılar yer alıyor: “İrra’nın oğlu kaçak
malları Puşuken’e yolladı ama saray görevlileri kaçak mallara el koydu ve
Puşuken’i hapse attılar.”
Anadolu'da
bulunan Asur tabletlerinden tüccarların hangi kentte daha kolay vergi
kaçakçılığı yapıldığı konusunda birbirleriyle yazışmalar yaptığı anlaşılıyor. O
dönemde rüşvetin yaygınlığı konusundaki ilginç bir kanıt Cenevre Sanat ve Tarih
Müzesinde sergilenen bir tablette yer alıyor. Yine Asur’lu tüccar Puşuken’e
karısı Lamassi tarafından yazılmış bulunan bir mektupta şunlar yazılı:
“...Vergi için bana yolladığın 1 mina gümüşü denetçiler istedi. Ben senin için
korkuyorum. Fakat ben onu daha vermedim...”
Asurlu
tüccarlar, Anadolu'da yerleşik insanlara, borç karşılığı sattıkları mallar için
yıllık yüzde 30 ile yüzde 180 gibi yüksek faiz oranları uyguluyorlardı. Kötü
hasat yıllarında borcunun teminatı olan ürünü elde edemeyen insanlar son
derecede güç duruma düşüyorlar, aileden birisini Asurlu tüccara köle olarak
vermek zorunda kalabiliyorlardı. Borçlarını ödeyemeyen yerel halk sık sık
krallara şikayette bulunuyor, bazen yerel krallar bu tür borç - alacak ilişkilerini
çözmek için borçların silinmesi hakkında fermanlar çıkarıyorlardı. Söz konusu
fermanlar doğal olarak borçluyu kurtarırken, alacaklıyı sıkıntıya sokuyordu.
Buraya kadar anlattıklarımızdan günümüzden 4000 yıl önce Anadolu'da,
bugünküne benzer biçimde rüşvet, vergiden kaçınma, yüksek faiz ve af
uygulamasının yaygın olduğu anlaşılıyor.
Not: Hitit ekonomisinin ayrıntılarıyla ilgilenenler için: Mahfi
Eğilmez, Hitit Ekonomisi, Türk Eskiçağ Enstitüsü Yayınları (Ege Yayıncılık.)
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202614 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.