Avrupa Merkez Bankası'nın Önlemleri ve Türkiye'ye Olası Etkileri
Avrupa’nın deflasyonla
imtihanı
Avrupa bir süredir küresel krizin etkisi altında bulunuyor.
Son dönemde krizin etkisi giderek yaygınlaştı ve Almanya dışındaki ülkelerde
deflasyon tehlikesi artmaya başladı. Bu sıkıntıyı aşmanın çözümü, tıpkı Fed’in,
İngiltere Merkez Bankası’nın ve Japonya Merkez Bankası’nın yaptığı gibi bir
parasal gevşeme politikasını devreye sokmakta görülüyordu. Ne var ki bu tür bir
gevşemenin ilk ağızda Euro’ya değer kaybettirmesi ve sonra da enflasyonu
arttırması söz konusu. Almanya’nın bu edenle bu gevşemeye muhalefet ettiği
biliniyordu. Diğer ülkelerin sıfır dolayında (bazılarının eksi) enflasyon
yaşaması, Euro bölgesinin tümünde büyüme hızının yüzde 1 olarak tahmin ediliyor
olması ve işsizlik oranlarının çok yüksek düzeylere çıkması Avrupa’nın
deflasyona sürüklendiği kanısını artırmaya başlamıştı. Bu kanının yaygınlaşması
Almanya’yı bu tür önlemlere olan muhalefetini kaldırmaya itmiş görünüyor. Çünkü
sonuçta bu ülkelerin başına bir şey gelse Almanya, tıpkı Yunanistan olayında
olduğu gibi faturanın bir bölümünü ödemek zorunda kalacak.
Avrupa Merkez Bankası’nın
aldığı önlemler
Sonuçta Avrupa Merkez Bankası (AMB) bu gidişatı önlemek için
bir dizi önlem açıklamak durumunda kaldı. Bu önlemleri ve olası etkilerini şöylece
özetleyelim (parantez içindekiler benim beklentilerimi yansıtıyor):
Faiz politikası
önlemleri
AMB, politika faizini yüzde 0,25’ten yüzde 0,15'e indirdi.
Buna göre, bankalar, AMB’den borçlanmak istediklerinde yüzde 0,15 faizle
borçlanabilecekler. (Bunun anlamı şudur: AMB, bankalara verdiği borcun
maliyetini düşürerek kredi maliyetini düşürüp kredi kullandırmayı özendirmek
istiyor. Bunun ilk etkisi bankaların fon kullanma maliyetinin düşmesi ve
ikincil etkisi de kredi kullandırma faizlerinin düşmesi şeklinde olacak.)
AMB, marjinal borç verme faizini % 0,75’den yüzde 0,40’a
düşürdü. Bankalar repo yaparak (yani ellerindeki bir menkul değeri AMB’ye
vererek) gecelik borç aldıklarında ödeyecekleri faiz yüzde 0,40 olacak. (Bunun
anlamı ve etkisi de a da yazılı olanla aynı olacak gibi görünüyor.)
AMB gecelik borç alma faizini de yüzde 0’dan yüzde – 0,10’a
indirdi. Bankalar, ellerinde değerlendirilmeden kalan fonları kendisine gecelik
olarak borç vermek istediklerinde AMB üste para alacak. (Bunun anlamı şudur:
AMB, bankalara elinizdeki parayı kredi olarak kullanmaya bakın, bana
getirirseniz değil faiz vermek üste para alırım diyerek bankaları kredi vermeye
zorlamak istiyor. Bunun olası etkisi kredilerde biraz kıpırdanma olarak
görülebilir.) Negatif faiz ilk kez deneniyor.
Faiz dışı parasal politika
önlemleri
AMB, bankalara Targeted Long Term Refinancing Operations
(TLTRO) adı altında yeni likidite imkanını devreye sokuyor. Bankalar bu imkanı
hanehalklarına ve finans dışı sektörlere kullandırabilecek. (AMB, bu yolla
piyasalara likidite vermenin yeni bir yolunu denemiş olacak. Öte yandan bu
desteğin hanehalklarına ve finans dışı sektörlere verilmesiyle de doğrudan
üretim ve tüketim artışı üzerinden dolaylı biçimde giderek yine üretim
desteğine dönüşmesi amaçlanıyor. Bu yolla da ekonomik aktivitenin
canlandırılması planlanıyor.)
AMB, varlığa dayalı menkul kıymet alımı yaparak bankalar
likidite aktaracak. (AMB, bu yolla likidite sunuşunu daha da yaygınlaştırmayı
planlıyor.)
Tahvil alımları karşılığında piyasaya verilen likiditeyi
sterilize etmeyi bırakıyor. (Böylece likiditenin piyasada kalması ve daha uzun
süre kullanılması sağlanacak.)
Bu kararların Türkiye’ye olası etkileri
AMB’nin aldığı bu
kararların Avrupa’ya olası etkilerini yukarıda her bir önlemi ele alırken tek
tek parantez içinde değerlendirmeye çalıştım. Bu önlemlerin Türkiye’ye etkisinin
başlıca iki şekilde olacağını tahmin ediyorum:
Dış finansman üzerine etkisi
Avrupa’da likiditenin
bollaşması demek bu likiditenin Avrupa sınırlarını da aşması demektir. Her ne
kadar yukarıda değinilen önlemler AMB’nin piyasaya vereceği likiditenin Euro
bölgesi içinde kalacağı izlenimini verse de bankaların ellerindeki likiditenin
bir bölümünü dışarıya yönlendirmelerini beklersek yanılmış olmayız. Dolayısıyla
yüksek faiz veren gelişme yolundaki ekonomilere yönelik yeni bir finansman
dalgasının başlayacağını tahmin etmek zor olmasa gerek. Her şeye karşın Avrupa
ile üyelik müzakeresini sürdüren ve yüksek faiz veren Türkiye’nin bu fazla
finansmandan pay almaması düşünülemez. Bu durumun dış finansman bulmak
açısından sıkıntılı görünen Türkiye için bir rahatlama yaratacağını tahmin
ediyoruz.
Kurlar, enflasyon ve faiz üzerine etkisi
Bu gelişime ek olarak Avrupa’dan
gelecek fon girişlerinin kurlar üzerinde baskı yaratarak TL’nin güçlenmesine
yol açmasını beklersek yanılmış olmayız. Bu da ithal malların ve girdilerin
maliyetini düşüreceği için enflasyonun inmesi yolunda olumlu bir etki yaratacaktır.
Enflasyonun inmesi faizleri de aşağıya çekecektir. İşin cari açığı arttırması gibi
bir de olumsuz yönü olacaktır.
Merkez Bankası ne yapacak?
AMB’nin faiz
indirimlerinin bir yandan Merkez Bankası üzerinde faiz indirimi baskısını
arttırmış olması bir yandan da faiz indirimi yapmasını kolaylaştırmış olması
ilginç bir çelişki yaratıyor.
Öyle sanıyorum ki AMB’nin
bu kararları sonrasında Merkez Bankası faizi ne kadar indirirse indirsin ortak
bir tatmin yaratamayacaktır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202646 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.