Fiyat, Faiz, Kur Derken Asıl Meseleyi Kaçırıyoruz
Ekonomi her zaman doğru ya da eğri, sağlam ya da zayıf denge
halindedir. Bütün mesele bu dengenin istenen denge olup olmadığı meselesidir. Bir
ekonominin düzgün denge şartlarının başında fiyatların doğru belirlenmesi
gelir. Fiyatlara müdahalelerin olduğu ekonomilerde yokluklar, kuyruklar ve
karaborsa oluşur. Eğer bir malın fiyatı o malın değerinin altında ise o mala
talep yüksek olacağı için piyasada bulunmaz olur. Bu durumda
üreticiler/satıcılar o malı piyasadan çekip tezgah altından karaborsa fiyatıyla
satmaya başlarlar. Aslında o anda karaborsa fiyatı gibi görünen fiyat çoğu kez
o malın (olması gereken) gerçek fiyatıdır. Fiyatların doğru belirlenmediği bir
ekonomide doğru denge kurulamaz.
Ekonominin düzgün denge şartlarından ikincisi faizlerin
doğru belirlenmesidir. Borç verilip alınan parayı bir mal olarak kabul edersek
bunun fiyatı da faizdir. Faizin enflasyon kadar olması demek domates
üreticisinin pazara getirdiği domatesi maliyetine satması sıfır kazanç elde
etmesi demektir. O nedenle faiz, normal koşullarda enflasyondan yukarıda
oluşur. Bir ekonomide faizlerin doğru belirlenmesi tasarrufları, tüketimi,
üretimi, yatırımları, yabancı sermaye girişini ve sonuçta kaynak tahsisini
etkiler. O nedenle doğru belirlenmesi çok önemlidir. Eğer hiçbir müdahale
olmasa faizler piyasada arz ve talep koşullarına göre doğru noktada dengelenir.
Ne var ki merkez bankaları, para politikası uygulamasıyla faizler üzerinde
etkili olurlar ve faizleri yönlendirirler. Bu yönlendirme bazen doğru bazen
yanlış sonuçlar verir.
Üçüncü koşul kurların doğru belirlenmesidir. Dövizi de mal
gibi kabul edersek, normal koşullarda dövizin fiyatı olan kur da piyasada arz
ve talep koşulları çerçevesinde belirlenir. Ne var ki tıpkı faizde olduğu gibi
kurda da merkez bankalarının doğrudan ya da dolaylı müdahaleleri söz konusu
olur ve kurun belirlenmesi piyasa dışındaki etkiler altında kalır. Merkez
Bankaları döviz alım satımları yaparak piyasada dövizin kıtlaşmasına veya
bollaşmasına neden olur ve geçici olarak da olsa kurların düşmesine ya da
artmasına yol açabilir.
Eğer hiçbir ülkenin merkez bankasının ya da maliye
politikası uygulayan otoritesinin müdahale etmediği bir küresel sistemimiz
olsaydı bütün dengeler yerli yerine oturur, piyasa koşulları her ülkeyi kendi gücüne
ve yönetimine göre bir dengeye getirirdi. Ne çare ki durum böyle değil. Herkes,
sistemden daha fazla pay almak için fiyatlara, kurlara, faizlere müdahale ediyor.
En yüksek çıkarı elde etmek, pastadan en büyük payı kapmak
için yarışılan bir küresel sistemin içinde olan herkes aynı akıntıya kapılıyor.
Bazen üretimi, yatırımı, tasarrufu tümüyle bir kenara bırakıp sadece fiyat
(enflasyon), faiz ve kur konuşur, tartışır hale geliyoruz. Bu durumda üretim,
teknoloji, bilim gözden kaybolup gidiyor. Oysa işin özü orada yatıyor. Biz işin
üst yapısını konuşuyoruz. Oysa alt yapısı olmayan bir sistemin üst yapısı olmaz.
Üst yapı doğru kurulamazsa ekonomi sendeler, bocalar hatta
yıkılabilir. Bir ekonomide üst yapıyı doğru oluşturmak için fiyat, faiz ve kur
ilişkisini doğru oturtmak gerekiyor. Bu ilişkileri doğru kurarak yapılan yeni
bir ekonomik organizasyon her zaman ekonomiyi bir miktar toparlar ve ileri
götürür. Bu dediğime yakın geçmişten bir örnek verebilirim. Özal iktidara
geldiğinde ekonominin yatırım ihtiyaçları içinde olduğunu gördü, kamu
yönetimini borçlanmada yeni bir düzene geçirerek (her hafta ihale yoluyla
borçlanma) verginin boşluğunu borçlanmayla doldurdu ve kamu harcamaları yoluyla
ekonomiyi yeni ve daha yüksek bir dengeye taşıdı. Ne var ki borçlanmayla büyüme
modelini sonsuza kadar yürütmek mümkün olmayacağı için bir süre sonra sistem büyük
bütçe açıkları vererek teklemeye başladı. Yapısal reformların pek çoğu yapılamadığı
için altyapı ile üstyapı uyumsuzluğu sorunu ekonomiyi aşağıya çekmeye yöneldi
ve 1994 krizinin altyapısını hazırladı.
Üst yapıyı doğru oluşturan bir organizasyon yapmak bir
ekonomiyi sürekli ileri götürmeye yetmez. Ekonomiyi sürekli ileri götürebilmek
için alt yapıyı da doğru oluşturmak gerekir. Yarışa bizden çok geride başlayan
Güney Kore, Singapur, Tayvan teknoloji merkezi olurken biz bu aşamaya hiç
gelemedik. Çünkü onlar yapısal reformları doğru anlayıp uyguladılar biz çoğu
kez anlamazdan geldik. Bu ekonomiler başta ABD olmak üzere gelişmiş batı
ülkelerine her yıl yüzlerce öğrenci yolladılar. Bu öğrenciler aldıkları eğitimi
kendi ülkelerine taşıdı. Kimi hoca olarak ülkedeki gençlere bu bilgileri
aktarırken kimisi de laboratuarlara, araştırma üslerine girip uygulamaya geçti.
Ülkede eğitim kalitesini, araştırma – geliştirme yeteneğini yükselttiler.
Batıdaki gibi analitik ve sorgulayıcı eğitime geçtiler. Ve sonunda onları
geçmeyi başardılar. Yıllardır PISA testlerinde bu ülkelerin öğrencileri ilk
sıraları paylaşırken bizim çocuklar son sıralarda yer alıyor. Çünkü verdiğimiz
eğitim asla sorgulayıcı, analitik düşünmeyi geliştirici bir eğitim değil. Çünkü
toplumun önemli bir çoğunluğu soru soran, analiz yapan, tehlikeli olabilecek
düşünceler geliştiren öğrenci sevmiyor. Onlar büyüklerinin sözünü dinleyen,
fazla soru sormayan, birçok konuyu baştan kabul etmiş, başkaldırmayan
öğrenciler görmek istiyor. Böyle bir ortamdaki öğrencinin çoğunun derdi ise araştırmak,
bulmak, geliştirmek, yapmak değil üniversiteye girip mezun olmak ve
büyüklerinin gözüne girip ücretli çalışılacak bir iş bulabilmek. Rol modelleri
arasında bilim adamları, filozoflar, devlet adamları bulunmayan bir öğrenci
kitlesi açısından bundan daha doğal ne olabilir ki? Böyle bir eğitim ortamında buluş
yapmak, beste yapmak, teknolojiye katkı yapmak istisna haline geliyor. Ve ne
yazık ki istisnalar kuralı bozamıyor.
İstediğimiz kadar faizi indirelim, kuru çıkaralım ya da
fiyatları istikrarlı tutmaya çalışalım başta eğitim sorunu olmak üzere yapısal
sorunları çözmedikçe düzgün dengelere ulaşmamız da ekonomiyi orta gelir
tuzağından çıkarıp daha ileri götürmemiz de mümkün olmaz. Buluş yapmayan, teknolojiye
katkı yapmayan, marka yaratamayan, katma değer üretemeyen bir toplum eğitim
sistemini her geçen gün biraz daha bilim dışına taşıyarak orta gelir tuzağından
çıkabilir mi? 2023’de nasıl bir mucize olacak da biz dünyanın en büyük 10
ekonomisi arasına gireceğiz?
Mucizeler masallarda olur. Bilimde mucizeye yer yoktur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202668 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.