Son Çeyreğe Girerken Ekonomi
2014 yılının son çeyreğine giriyoruz. 2014 yılı başlangıçta
umulduğu gibi düzelmenin başlayacağı bir yıl olmadı. Tam tersine durum daha kötüye
gitti. Birçok şeyin daha da bozulduğu, zor ve sıkıntılı bir 9 ayı geride
bırakıyoruz. Son çeyrekte bir mucize olmayacağına göre bu yıl geçen yıldan daha
kötü bitecek. Sadece Türkiye için değil birçok ekonomi için.
Aşağıda eldeki son verileri
yılbaşı ve yılsonu olarak karşılaştırmalı vermeye çalışayım.
Göstergeler
|
2013 Sonu
|
2014 Son
Durum
|
Değişimin
yönü
|
Büyüme
(%)
|
4,0
|
3,3
|
Düşüyor
|
Enflasyon
(%)
|
7,4
|
9,5
|
Yükseliyor
|
İşsizlik
(%)
|
10,0
|
9,1
|
Geçen yıla göre düşüyordu, Haziran ayında artışa
geçti
|
Bütçe
açığı (%)
|
-1,2
|
-0,2
|
Düşüyor
|
Cari
açık (%)
|
-7,4
|
-6,0
|
Düşüyor
|
USD
Kuru (İlk 9 ay ortalaması)
|
1,94
|
2,16
|
Artıyor
|
İlk çeyrekte yüzde 4,7 büyüyen ve bu performansıyla
beklenenin üzerine çıkan ekonomi ikinci çeyrekte hız keserek bu kez de
beklenenin altında bir oran olan yüzde 2,1’e geriledi. Harcamalar yönünden
hesaplandığında GSYH’nın en büyük bileşeni olan özel nihai tüketim
harcamalarındaki büyümenin yüzde 0,4’e gerilemiş olması büyümeyi olumsuz yönde
önemli ölçüde etkilemiş görünüyor.
İşsizlik verilerine baktığımızda geçen yıla göre bu yıla
düşüşle başlayan işsizlik verisinin yeniden artışa geçtiğini görüyoruz. Mayıs
ayında yüzde 8,8’e kadar gerilemiş olan işsizlik oranı Haziran ayında tekrar
yüzde 9,1’e yükseldi. Önümüzdeki aylara ilişkin yapılan değerlendirmeler
işsizliğin artmaya devam edeceğini gösteriyor. Bu olumsuz gelişme, büyümenin
düşüşünü açıklayan bir görünüm sergiliyor.
Ocak - Ağustos bütçe verilerinden, bu yılın harcamalarına
dayalı vergiler olan dahilde alınan KDV’nin geçen yılın aynı dönemine göre %
0,4, ÖTV’nin ise yüzde 4,2 arttığını görüyoruz. Enflasyonun yüzde 9,5’a
ulaştığı bir ortamda bu vergilerde enflasyonun altında kalmış artış oranları
bize bu yıl tüketim harcamalarında ciddi düşüş olduğunu gösteriyor. Ki bu durum
büyüme verisiyle de örtüşüyor.
Büyümedeki düşüş, cari açıktaki gerilemeden de gözlemlenebiliyor.
Cari açık, geçen yılsonunda ulaştığı yüzde 7,4’lük düzeyden yüzde 6’nın altına
gerilemiş durumda. Türk büyüme modelinin ithalata (ve dolayısıyla cari açığa)
bağlı olduğunu bildiğimiz için bu bir sürpriz değil. Büyüme düşüyor,
dolayısıyla cari açık da daralıyor. Cari açıktaki düşüş peşi sıra ithalde
alınan KDV tahsilatını da olumsuz etkiliyor. İthalde alınan KDV’de geçen yılın
ilk 8 ayına göre yalnızca yüzde 2,5 artış gerçekleşmiş görünüyor. Kurların ve enflasyonun
çok daha fazla arttığı bir ortamda bu vergi artışı aslında gerilemeyi ifade
ediyor.
Buraya kadar anlattıklarımı bir çizelgeye dökmeye çalışayım.
Tüketim ↓ Dahilde
alınan KDV ve ÖTV ↓
Tüketim ↓ Cari
açık ↓
Cari açık ↓ İthalat
↓ İthalde alınan KDV ↓
Tüketim ↓ Cari
açık ↓ Büyüme ↓
Büyüme ↓ İşsizlik
↑
Bu çizelgeye bakınca her şeyin başlangıcı tüketimde yatıyor
gibi görünüyor. Tüketimde yani talepte düşüş ortaya çıktığında her şey kötüye
gidiyor.
Talep iki şekilde çıkıyor karşımıza: İç talep ve dış talep.
İlk çeyrekte iç talep ivmesini kaybeden Türkiye, dış talepteki artışa dayalı
olarak büyüdü. İkinci çeyrek bize iç talepte gelişme olmadığı gibi dış talebin
de zayıfladığını gösteriyor. Talep yoksa arz da olmaz. Kimse sonsuza kadar
stoklamak için üretime devam etmez. Üretim olmazsa yatırım yapılmaz, yatırım
yapılmazsa da büyüme olmaz.
Bütün bu gelişmeler birbiriyle tutarlı. Bu görünümle
tutarsız tek gösterge olarak karşımıza enflasyon çıkıyor. İç talebin ve
büyümenin düştüğü bir ortamda düşmesi gereken enflasyon yüksek kalmaya devam
ediyor. Bunun en önemli nedenlerinden birisi Dolar kurunun geçen yıla göre
yüksek seyretmesi. Geçen yılın ilk 9 ayında ortalama 1,94 TL olan Dolar kuru bu
yılın ayni döneminde ortalama 2,16 TL olmuş. Üretimi önemli ölçüde ithal
girdilere (enerjiden hammaddelere, ara mallarından yatırım mallarına kadar) dayanan
bir ekonomide Dolar kurunun artması maliyetleri önemli ölçüde yukarı itiyor. Bu
artışı denetim altına almak için daha çok yabancı kaynak çekmek gerekiyor.
Bunun için de faizi artırmak gerekiyor. O da ayrı bir maliyet unsuru.
Büyümek için yapması gereken yatırımlara dış kaynak
çekebilmekten başka çaresi olmayan ekonomilerin karşısına çıkan faiz – kur
kısır döngüsü bizim de karşımıza çıkmış bulunuyor. Bir yandan iç tasarrufları
artıralım bir yandan da yabancı kaynak çekmeye devam edelim deyip faizi yüksek
tutsak tüketimi daha da kısıp talebi düşüreceğiz. Ki o zaman büyüme iyice elden
gidecek. Büyümeyi desteklemek için talebi canlandıralım ve bunun için de faizi
düşürelim desek bu kez yabancı kaynak girişi düşecek ve kur yükselecek o da
enflasyonu iyice yukarı çekecek.
Bugünkü görünümüyle Türkiye, faiz kur sarmalının yol açtığı düşük
büyüme - yüksek enflasyon döngüsüne girmiş bulunuyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202671 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.