İİBF Sorunu
Son yıllarda Türkiye’nin önemli sorunları arasına üniversitelerin
iktisadi ve idari bilimler fakültelerini (İİBF) bitirenlerin iş bulamamaları sorunu
da girdi. Her gün çeşitli forumlarda ve özellikle de sanal alemde pek çok kişi
tarafından dile getiriliyor bu sorun. Önce sorunu tanımlayalım sonra çözüm
önerilerimizi sıralamaya çalışalım.
Sorun nerede?
Sorunun kaynağı İİBF mezunlarının sayıca çok olması. Ekonomi
diliyle ifade etmek gerekirse bu dalda İİBF mezunlarına yönelik talepten fazla İİBF
mezunu arzı var. Bir zamanlar benzer bir sorun eczacılık mezunları için
yaşanmıştı. Sonradan eczacılık fakültelerinin sayısı sınırlanarak ve bu bölüme
alınan öğrenci sayısı azaltılarak sorun bir ölçüde çözüldü. Ne var ki bu alanda
fazla mezunların eritilmesi yıllar aldı. Şimdi aynı sorun İİBF mezunları için
söz konusu.
Bir üniversiteye İİBF bölümlerini açmaktan daha kolay hiçbir
şey yok. Bu bölümler için laboratuarlar, özel teçhizatlar, deney
salonları gerekmiyor. Sadece bir sınıf, oturacak sandalyeler, bir tahta ve birkaç
öğretim üyesi veya görevlisi böyle bir bölümü açmak için yeterli. Sınıfları
doldurmakta hiçbir sakınca yokmuş gibi görünüyor. Dünyanın en az masraflı
eğitimi. O nedenle açılan her üniversitede ilk önce bu bölümler açılıyor ve
sınıflara bütün kapasitesiyle öğrenci dolduruluyor. Kontenjanlar çok fazla
olduğu ve zaman içinde bu bölüm mezunları işsiz kalmaya başladığı için bu
bölümlerin puanları düşüyor ve bu bölümlere yönelen öğrenciler de genellikle liselerin
daha zayıf yetişmiş öğrencileri oluyor. Çoğu hem daha önce aldıkları yetersiz
eğitimin, hem de istemedikleri bir bölüme girmiş olmalarının sıkıntısıyla benimsemedikleri
bir alandan mezun oluyorlar. Birçok okulda hocalar da bu durumdan bıktıkları
için bu bölümler hemen her girenin kolayca mezun olduğu bölümler haline
geliyor.
Eskiden böyle değildi. Hem bu kadar fazla İİBF yoktu hem de
kontenjanlar bu kadar fazla değildi. 1968 yılında Mülkiye’ye girdiğimde
Mülkiye, bütün sosyal bilim okullarından (Hukuk ve diğerleri) hatta mühendislik
bölümlerinden yüksek puanla öğrenci alıyordu. Mülkiye’ye girdiğimde puanım
Ankara Tıp Fakültesine girmeme de yetiyordu. O dönemin bu alandaki popüler okulları
Ankara’da Siyasal Bilgiler Fakültesi (Mülkiye), ODTÜ’de ekonomi, işletme
bölümleri, İstanbul’da İktisat Fakültesi ve İşletme Fakültesi idi. Bu okullar
yüksek giriş puanlarıyla az sayıda öğrenci alıyor ve iyi yetişmiş mezunlar veriyorlardı.
Şimdi bütün üniversitelerde benzer bölümler var. Bazı üniversiteler, belki giriş
puanları nispeten yüksek olduğu, belki öğretim kadroları iyi olduğu, belki
olayı daha ciddiye almaya devam ettikleri için daha kaliteli mezunlar
veriyorlar. Bunun sonucunda da işe alım yapanlar kişinin yetişmişliğine değil, hangi okuldan mezun olduğuna bakıp ona göre karar verme kolaylığına gidiyorlar.
Oysa sınavın, mezun olunan okula göre değil kişiye göre karar verecek biçimde objektif
yapılması gerekir. Bazen en iyi okullardan kötü, en kötü okullardan iyi
yetişmiş mezunlar çıkar. Bunu görebilmek için sınavı yapanların objektif
davranarak biraz çaba göstermesi, kolaycılığa kaçmaması gerekir.
Sorunun son dönemde büyümesinin bir nedeni daha var. O da
İİBF mezunlarının çalışmak için girebilecekleri alanlara başka bölüm mezunları
arasından da eleman alınmasına izin veren düzenlemeler yapılmış olması. Bu tür
düzenlemeler kuşkusuz kamu kesimi için geçerli. Özel kesim zaten istediği alana
istediği okul veya bölüm mezunlarını alabiliyor. Kamu kesiminde en uç düzenleme
vergi müfettişliği gibi son derecede teknik bir işe İİBF gibi o alanla ilgili
eğitimi almış olanların yanında konuyla ilgisiz görünen bölümlerden (fen ve
edebiyat bölümleri gibi) mezun olanların da girmesine olanak sağlayan
düzenlemelerin hayata geçirilmiş olması. Söz konusu işlere, İİBF dışındaki
bölüm mezunlarının kendi bölümlerinde okudukları ve çalışılacak alanla ilgisi
olmayan derslere ağırlık verilen sınavlarla alınmaları sorunu iyice büyütüyor. Vergi
müfettişliği yalnızca bir örnek, kamu kesiminde İİBF mezunlarının yetişme
alanıyla ilgili birçok göreve benzer şekilde atama yapılabiliyor.
Özel kesimde ise başta bankalar olmak üzere birçok kuruluş
İİBF mezunlarının yetişme alanlarına başta mühendislik bölümlerinden olmak
üzere eleman alabiliyorlar. Eğer mühendislik okumuş bir kişi bunun üzerine
ekonomi veya işletme yüksek lisansı yapmışsa bunun uygun bir atama şekli
olduğunu kabul etmek gerekir. Çünkü bütün dünyada benzeri uygulamalar var. Ne
var ki konu onunla sınırlı kalmıyor ve diğer dalları da kapsayacak biçime
bürünebiliyor. Bu durumda İİBF mezunlarının girebileceği işlere başka dallardan
mezun olanlar alınınca işsiz İİBF’li sayısı da artıyor.
Genel Çözüm İçin
Öneri
Sorunun nedeni arz fazlası ve arzın kalitesi ise bunun
çözümü arzı düşürmekten ve kalitesini artırmaktan geçer. Bunun için yapılacak
şey yeni İİBF açılmasına izin verilmemesi ve mevcut İİBF kontenjanlarının da üç
yıllık bir geçiş döneminde üçte bir oranına (mevcudun üçte birine) düşürülmesidir.
Bu durumda bu bölümlerin puanları yükselir ve liselerin daha iyi öğrencilerini bu
bölümlere çekmek mümkün olabilir.
Bunun yanı sıra İİBF’lerde, eskiden Mülkiye’de uygulanan üssü mizan benzeri bir uygulamaya
geçilmesi son derecede yararlı olur. Üssü mizan 10 üzerinden 7 ortalama
tutturamayanın sınıfta kalması demektir. Benim okuduğum dönemde Mülkiye’de bütün
derslerden 6,5 alsanız bile 7 ortalama tutturamadığınız için sınıfta kalırdınız.
2 sınav hakkı vardı. İlk sınavdan 7’nin altında aldığınız derslerden ikinci
sınava girerdiniz. İkinci sınav sonunda 5’in altında dersiniz olmamalı ve
ortalamanız da 7 olmalıydı. Diyelim ki bütün derslerden 10 aldınız ama bir tek dersten
4 aldınız, bütün derslerden sınıfta kalırdınız. Dersten geçmek diye bir şey
yoktu. İki yıl aynı sınıfta kalırsanız (iki yılda sınıfı geçemezseniz) okuldan
atılırdınız. Mülkiye’de ilk günümde dehşete kapılmıştım. Bizden önceki yılda
birinci sınıfta okuyanların sınav notları duyuru panosuna asılmıştı. 200 kişilik
sınıfta 50 kişi belge almış ve okulla ilişkileri kesilmişti. Benzer bir durum
ODTÜ’de ve İstanbul İktisat Fakültesinde de vardı. Ve onun için o okulların o
yıllardaki mezunları her yerde sınavları kazanan, aranan mezunlar olurlardı.
İİBF’lerin kalitesini artırmanın bir yolu bu eski yönteme dönmek olabilir.
İİBF mezunlarının önemli bir dezavantajı mesleklerinin bir
ayrıcalık veren sertifikasının olmamasıdır. Örneğin mühendislik, mimarlık, tıp
veya hukuk okumuşsanız bu mesleği yapacak ayrıcalığa sahip olmuşsunuz demektir.
Bu, o okullarda okumamış
olanların o mesleği yapamayacakları anlamına geliyor. İstediğiniz kadar yetenekli olun mimarlık diplomanız
yoksa bir bina tasarımı yapamazsınız veya hukuk diplomanız ve avukatlık stajınız
yoksa bir zanlıyı savunamazsınız. Kimse size el becerileriniz çok iyi diye
cerrahlık yapma izni veremez. Buna karşılık diyelim ki mimarlık, mühendislik veya biyoloji okudunuz ve bir
şirketin sahibi babanızın arkadaşıysa sizi o şirkette insan kaynakları müdürü
ya da ekonomist olarak istihdam etmesine hiçbir şey engel olmaz. O nedenle çözüm yollarından birisi de İİBF’lilerin yapacağı işlerin
tanımlanması ve bu işlere başka bölüm mezunlarının alınmamasıdır. Bunun için
bir yasal düzenlemeye ihtiyaç var.
Kadro yetersizliği ve aşırı talep nedeniyle, onbinlerce öğretmen başta
olmak üzere, atanamayan birçok kişinin istihdam sorununun çözümü için alanları dışındaki görevlere atanmaları için düzenleme yapılmış bulunuyor. İİBF'lilerin girebileceği kadrolara bu kişilerin de atanmasını sağlayacak düzenlemeler İİBF'lilerin mağdur olmasıyla sonuçlanıyor. Siyasal alanda kim güçlüyse onun isteklerinin kabul edildiği bir ortam
oluşmuş görünüyor. Bu tür geçişlerin özendirilmesi sadece mağdurların yer değiştirmesine yol açtığı için bu düzenlemelerin geri alınmasında yarar var.
Bireysel Çözüm İçin
Öneri:
Genel çözümün gerçekleşmediği ortamlarda bireysel çözüm
arayışları ön plana gelir.
Bu bölümlere yeni giren ya da bu bölümlerde okuyan
öğrenciler için bu blogda daha önce yazdığım çeşitli yazılarımı paylaşmak
istiyorum:
İİBF’de Bölüm Seçimi: http://www.mahfiegilmez.com/2014/07/iibfde-bolum-secimi.html
Meslek Seçimi: http://www.mahfiegilmez.com/2013/02/meslek-secimi.html
Geleceğinizi Planlamak: http://www.mahfiegilmez.com/2013/05/yazlarm-ozellikle-de-mesleksecimi.html
Muhasebe Öğrenmenizi Öneririm: http://www.mahfiegilmez.com/2014/03/muhasebe-ogrenmenizi-oneririm.html
Hukuk Öğrenmek Şart: http://www.mahfiegilmez.com/2014/03/hukuk-ogrenmek-sart.html
Bu bölümleri bitirip de sınavlara girme aşamasında olara
yönelik bireysel çözüm önerilerimi de daha önce bu blogda yazdığım yazıda ortaya koymuştum: Sınav ve Mülakat Rehberi: http://www.mahfiegilmez.com/2013/01/snav-ve-mulakat-rehberi.html
Özet ve Sonuç
Sorunlar:
(1) İİBF mezunu
sayısı çok fazladır ve bu mezunların büyük çoğunluğu kendi alanında, belirli
bir kısmı da hiçbir alanda iş bulamamaktadır.
(2) İİBF’ler,
sayıları çok olduğu için, genellikle düşük puanlı öğrencileri almakta ve eğitimin
kalitesini zorunlu olarak düşük tutmaktadırlar.
(3) İİBF
mezunlarının girebileceği alanlara diğer bölümlerden mezun olanların da
alınmasını engelleyen bir düzenleme olmadığı gibi son dönemde tam tersine düzenlemeler yapılmış olması İİBF mezunların talip olacağı işlere
herkesin talip olmasına yol açmıştır. Bunun sonucunda işsiz kalan İİBF mezunu
sayısında büyük artış ortaya çıkmıştır.
(4) İİBF
mezunlarının, mühendisler, mimarlar, avukatlar, doktorlar gibi ilgili alanlarda
uzman olduklarını gösteren bir düzenleme olmayınca bu alanlara isteyen herkesin
girebilmesinin de önü açılmış olmaktadır.
Genel çözüm önerileri:
(1) İİBF
kontenjanları üç yıllık bir geçiş döneminde üçte bire kadar düşürülmelidir
(yüzde 60 azaltma.) Böylece mezun sayısı azalacaktır.
(2) Kontenjanların
düşürülmesi, giriş puanlarının yükselmesine ve daha kaliteli lise mezunlarının
bu bölümlere girmesini sağlayacak, aynı zamanda daha az sayıda öğrencinin
bulunduğu sınıflarda daha kaliteli eğitim sağlanmış olacaktır. Böylece İİBF
mezunlarının ortalama kalitesi yükselecek, kurumların İİBF’lilerin çalışma alanları
için başka okullardan mezun kişi arayışlarına girmesine gerek kalmayacaktır.
(3) İİBF’lerde
eğitimin ağırlaştırılması mezun sayısının azalmasına ve kalitenin yükselmesine
yol açacaktır. Bu amaçla yukarıda değindiğim gibi bir üssü mizan uygulaması
yararlı olabilir.
Bireysel çözüm önerileri
(1) İİBF’lerde
okuyan öğrencilerin kendilerini çok iyi yetiştirmeleri ve bu büyük yarışta ön
planda olmaları için okula girdikleri ilk günden itibaren bilinçli bir programla
hareket etmeleri şarttır. Bu konuda yukarıdaki yazılarımı okumanızı öneririm.
(2) İİBF
mezunlarının iş bulabilmeleri, sınav kazanabilmeleri için bugünden başlayarak
kendilerini bir üst düzeye çıkaracak biçimde kendi kendilerine çalışmaları
şarttır. Bunun için de yine yukarıda verdiğim örnek yazıları okumalarını öneririm.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 2020102 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.