Meslek Seçimi
Üniversitede ekonomi, işletme,
uluslararası finans, kamu yönetimi, hukuk, çalışma ekonomisi, maliye gibi
bölümlerde okuyan öğrenciler meslek seçimini nasıl yapmaları gerektiğini
soruyorlar.
İlk aşamada akademik kariyer mi
yoksa mesleki kariyer mi seçeceğiniz konusunu çözümlemeniz gerekiyor. En temel
ayrım bu seçimdir. Çünkü akademik kariyer (üniversitede kalıp öğretim üyesi
olmak) ile mesleki kariyer (mesleğinizle ilgili bir işe girip orada yükselmek) farklı
çalışma ve hazırlıkları gerektiriyor. Eğer akademik kariyer seçmişseniz o zaman
seçtiğiniz alanda uzmanlaşmanız gerekiyor. Eğer mesleki kariyer seçmişseniz
kendi alanınız dışında bazı konuları da çalışmanız gerekiyor.
Bunu birer örnekle açıklayayım.
Diyelim ki ekonomi bölümünde okuyorsunuz ve kendinizi akademik kariyere
hazırlamaya karar verdiniz. Bu durumda ekonomi bilginizi derinleştirmeniz ve
yüksek lisans ve doktora yapmanız gerekiyor. Akademik kariyere girmeye karar
verdiğiniz andan başlayarak ekonomi alanında ve özellikle de ekonominin içinde
uzmanlaşmaya karar verdiğiniz alanda bol kitap ve makale okumanız, çevrenizdeki
olayları iktisatçı gözlüğüyle değerlendirmeye başlamanız bu değerlendirmeleri
not alıp tekrar tekrar yorumlamanız şart. Bana göre ekonomi bilgisinin yanına
kamu maliyesi, muhasebe bilgilerini de eklemeniz şarttır. Çünkü bu ikisi
ekonomide birçok olayın çözümü için tamamlayıcı bilgi sunan konulardır. Eğer
matematik bilginiz yeterli değilse mutlaka yeterli hale getirmeniz gerekecek.
Çünkü günümüzde ekonomi matematikle iç içe durumdadır.
Diyelim ki mesleki kariyer
yapmaya karar verdiniz. Bu durumda önünüzde öncelikle iki seçenek olacaktır:
Kamu kesiminde mesleki kariyer yapmak ya da özel kesimde mesleki kariyer
yapmak. Farklı gibi görünse de ikisi de aşağı yukarı aynı hazırlıkları gerektiriyor.
Bu kararı aldığınızda, okuduğunuz bölümde okutulan konular dışındaki konulara
çalışmaya başlamalısınız. Örneğin işletme bölümünde okuyorsanız işletme ve
muhasebe bilginizin okulda öğrendikleriniz dolayısıyla yeterli olacağını
varsayarak, ekonomi, maliye ve hukuk bilginizi derinleştirmek için çalışmalara
başlamanızı öneririm. Çünkü bu tür mesleklere sınavla giriliyor ve bu tür
sınavlarda ekonomi, işletme, muhasebe, hukuk, maliye temel sınav konuları
arasında yer alıyor. Ayrıca bazı kurumlar bazı sınavları için bu listeye
matematik, istatistik gibi konuları da ekleyebiliyorlar.
Unutmamak gereken bir şey var:
Üniversite, lise gibi değildir. Üniversite eğitimi bir çerçeve verir. O
çerçeveden yararlanarak alınacak eğitimi ise siz belirlersiniz. Ne kadar
öğrenmek isterseniz o kadar öğrenirsiniz. Her üniversite mezunu okuduklarını
analiz edecek ve sonuçlar çıkaracak aşamaya gelmiş olmaz. Örneğin ekonomi
bölümünü bitiren herkes ekonomideki olayları anlayacak ve analiz edecek bilgi
ya da derinliğe sahip olamaz. Buna ulaşabilmenin yolu üniversitede verilen
çerçeveyi kendi başınıza genişletebilmenize bağlıdır.
Benim okuduğum dönemde Mülkiye
(Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi) bu çerçeveyi en iyi biçimde
veren okuldu. Mülkiye’ye girenler bölüm ayrımı olmaksızın ilk iki yılı ortak
okurlardı. Bu iki yılda ekonomi, siyaset bilimi, siyasal tarih, siyasal
düşünceler tarihi, sosyoloji, anayasa hukuku, idare hukuku, borçlar hukuku,
eşya hukuku, miras hukuku, muhasebe, maliye, istatistik, işletme yönetimi
dersleri ortak olarak okunuyordu. Üçüncü sınıfa geçildiğinde öğrenci, iktisat
ve maliye, işletmecilik, uluslararası ilişkiler ve kamu yönetimi bölümlerinden
birisini seçip oraya gidiyordu. Ne yazık ki bu sistem tüm üniversitelere yaygılaştırılacak
yerde Mülkiye’den de kaldırıldı ve uzmanlaşma ağırlık kazandı. Uzmanlaşmaya
göre biçimlendirilmiş bir eğitim sisteminde iş büyük ölçüde size kalıyor ve
uzmanlık alanınız dışında kalan konuları kendi kendinize çalışmanız gerekiyor.
Mülkiye’de okuduğum yıllarda yaz
tatillerinde benzer okullarda (İstanbul İktisat Fakültesi, ODTÜ ekonomi bölümü,
İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi) okutulan ekonomi, işletme, maliye,
muhasebe kitaplarını alıp okudum. Özellikle o dönemde İstanbul İktisat
Fakültesi’nde okutulan derslerden kitabını okumadığım ders kalmamıştı. “Sonuçta
ikisi de ekonomi kitabı ne fark var?” diye düşünebilirsiniz. Çok fark var. Her
şeyden önce bazen anlatım nedeniyle birinde anlayamadığınız konuyu ötekinden
daha iyi anlayabiliyorsunuz. Bazen birisindeki anlatım ötekine göre çok daha ayrıntılı
ve açıklayıcı olabiliyor. Üçüncü sınıfa geçtiğimde kafamda akademik kariyer
yapma düşüncesi ağırlık kazanmaya başlamıştı. Ekonomide derinleşmeye karar
verdim. Merak ettiğim konularda makaleler okumaya başladım. Bir yandan da
notlar alıyor, kafama takılan konuları araştırıyordum. O zaman böyle
bilgisayar, internet, wikipedia filan olmadığı gibi yabancı kitaplara erişmek
de sınırlıydı. Herşeyi kütüphanelerde arayıp bulmak durumundaydık. Daha doğrusu
kütüphanede ne varsa onunla yetinmek zorundaydık. Akademik kariyer yapmayı
düşünmekle birlikte kafamın bir köşesinde Maliye Bakanlığı’nda mesleki kariyer
yapma düşüncesi de duruyordu. İkisini de kapsayacak bir çalışma içine girdim.
Biraz yorucu olacaktı belki ama seçeneklerim çoğalacaktı. O nedenle seçimlik
ders olarak matematiğin yanında işletme, muhasebe ve vergi hukuku dersleri aldım.
İlk kendime yazıları Mülkiye’de son sınıfta okurken yazmaya başladım. Ekonomi
konuları başta olmak üzere güncel konuları teorik çerçeveye yerleştirmeye
çalıştığım yazı denemeleriydi. İleride bu çabamın yararını çok gördüm.
İnsanın yaşamını önceden
planlaması çok doğru bir şey olsa da yaşam her zaman planladığınız ya da
düşündüğünüz gibi gelişmiyor. Mezun olduktan sonra girdiğim yurtdışı doktora
sınavını kazandım. Ne çare ki burs o kadar düşüktü ki o parayla 5 yıl Londra’da
doktora yapmak çok zordu. O sırada girdiğim Maliye Müfettiş Yardımcılığı sınavını
kazandım. Hem çok prestijli bir meslekti hem de ücreti o zamanlar oldukça iyiydi.
Maliye müfettişi olmaya ve bir yandan da doktora yapmaya karar verdim. Tabii
hem turnesi olan bir görevde çalışmak hem de doktora yapmak o kadar kolay bir
iş değil. Buna karşılık kafamdaki akademik kariyer düşüncesi hep yerinde
durduğu için bu kararlılığı sürdürüp doktoramı tamamladım. Böylece hem mesleki
kariyer hem de kısmen akademik kariyer yapmış oluyordum.
Bu deneyimden giderek diyebilirim
ki akademik kariyer ile mesleki kariyer arasında bir karar verirken çok katı
bir ayrım yapmayın. Birbirine geçişe imkân tanıyan kapıyı aralık bırakın.
Bakarsınız ileride işler planladığınız gibi gitmez, o zaman bir geçiş
yapabilirsiniz. Bu geçiş kapıları için uzmanlaşmaya çalıştığınız ana alanın
dışındaki konuları da çalışmanız gerekir.
Çevremizde üniversite bitirdiği
halde aradığını bulamamış çok insan var. İleri sürülebilecek en kolay gerekçe “torpil
bulamadığım için böyle oldu” gerekçesidir. Gerçekten de bir takım yerlerde kayırma
müessesi işlese de oralara bileğinin gücüyle giren pek çok kişi de var. O zaman
hedef torpili olmayan o kişilerin arasına girmek olmalıdır.
Üniversite yıllarında mutlaka yapılması gereken bir başka şey de yabancı dili geliştirmektir. Eğer İngilizceden başka bir dili biliyorsanız İngilizceyi de öğrenmeye çalışın. İngilizce bilmeyen bir kişinin akademik kariyerde ve özel kesimde üst basamaklara tırmanmasına pek olasılık yok. Kamu kesiminde ise bu olasılık giderek azalıyor.
Özetle söylemem gereken şey şu:
Üniversite bir dinlenme yeri değildir. Lisede çok çalışmış, üniversiteye girmek
için çok çaba göstermiş olabilirsiniz. Ne yazık ki asıl çaba üniversiteye
girdikten sonra gösterilmek zorundadır. Hatta daha fazlası üniversiteden sonra akademik
ya da mesleki kariyere başlayınca ortaya konulmak zorundadır.
Akademik kariyer için ayrıntılı şeyler
söylemem kolay değil. Herkes kendi seçtiği, okuduğu ve ilgi duyduğu dala göre
kendisini yönlendirebilir. Mesleki kariyer konusunda ise bazı seçeneklere
değinebilirim. Burada anahtar sevdiğiniz, ilgi duyduğunuz alana yönelmektir. Çünkü
insan ancak sevdiği, ilgi duyduğu alanda başarılı olabilir. Eğer kamu kesiminde
çalışmayı seçtiyseniz o zaman önünüzde Hazine, Maliye, TCMB, SPK, BDDK, SGK, TÜİK
gibi birçok kurum var demektir. Bunlar arasında ayrım yaparken bir yandan da
nasıl bir meslek edineceğinize karar vermek önemlidir. Bazı meslekler insana
sadece o kurumda hizmet ettiği sürece değil ileride kendi başına çalışmak için
de olanak verirler. Örneğin Maliye Bakanlığı’nda vergi ile ilgili bir işe
girerseniz (vergi müfettişliği, gelir uzmanlığı gibi) ileride Maliye’den
ayrılıp serbest muhasebeci mali müşavir olup kendi başınıza çalışma olanağı elde
edebilirsiniz. Ya da benzeri bir uzmanlığı değerlendirip özel şirketlerde
çalışma fırsatı bulabilirsiniz. Yaşamın erken yıllarında bunlar anlamsız gibi
gelse de her yerde geçerli bir meslek edinmek çıkış kapılarını çoğaltan bir
seçenek oluşturur.
Özel kesimde çalışmayı seçtiyseniz
önünüzde bankalar, sigorta şirketleri, reel kesim şirketleri gibi geniş bir
yelpaze var demektir. Eskiden bankalarda müfettişlerin yükselme yolu daha
açıktı şimdilerde yükselme koşulları bankaya uzman yardımcısı olarak girenlerle
eşitlendi. Bütün mesele nereye girerseniz girin orada sizinle birlikte olan
kişiler arasından sivrilebilmektir. Bunun da yolu herkesin öğrendiğinden
fazlasını öğrenmektir.
Son bir sır vereyim. Eğer
akademik kariyeri seçtiyseniz kendi alanınızla ilgili uygulamaları mutlaka
öğrenmeye çalışın. Sizi öteki hocalardan farklı kılacak şey teorik bilgi
fazlalığından çok uygulama bilgisidir. Örneğin para politikasını anlatıyorsanız
örnek olarak Fed’in uygulamalarını değil TCMB’nin uygulamalarını ele alıp
değerlendirecek donanıma sahip olmaya çalışın. Eğer mesleki kariyeri
seçtiyseniz teori çalışmaya devam edin. Örneğin eğer SPK’da uzman olduysanız
size verilen mevzuat vb bilgileri yanında kendi kendinize ekonomi, hukuk
çalışmaya devam edin. Sizinle birlikte orada çalışanlardan sizi farklı kılacak
en belirgin şey teorik bilgi fazlasıdır.
Buraya kadar anlattıklarıma daha sayfalar
eklemek mümkün. Bu konuda kitap bile yazılabilir. Ama işin gelip dayanacağı yer
bilinçli çalışmak ve iyi hazırlanmaktır. İşe girerken ve işte çalışırken başarı
için birçok şey sıralanabilir ama bir tanesi çok önemlidir: Sevdiğiniz işi
yapın, ya da yaptığınız işi sevmeye çalışın. Bir işi sevmeden yapan kişinin
başarılı olma şansı yok denecek kadar düşüktür. O nedenle gireceğiniz işi
sevdiğiniz işlerden seçin.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 2020117 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.