Merkez Bankası Faizleri (Son Durum)
Merkez Bankası para politikası amacına dayalı olarak ya da
yaptığı bazı işlemlerle ilgili olarak farklı faiz uygulamaları yürütüyor. Bunları
tek tek ele alalım:
(1) Gecelik işlemlerde uygulanan faiz: TCMB’nin,
gecelik olarak borç almak ya da gecelik olarak borç vermek isteyen bankalara
uyguladığı faize bu ad veriliyor. TCMB, bu yolla ikincil piyasada oluşan kısa
vadeli faiz oranlarını, döviz kurlarını ve kredilerin büyüme hızını
etkileyebiliyor.
(2) Bir hafta vadeli repo işlemlerine uygulanan
faiz: TCMB, 1 hafta vade ile repo ihalesi açıyor, bankalar ellerindeki
tahvil ve bonoları TCMB’ye verip karşılığında para alıyorlar ve vade sonunda
parayı iade edip kağıtlarını geri alıyorlar. TCMB bu araçla banka ve finans
kurumlarının piyasada uyguladığı faiz oranlarını, bankalardan alınan kredilerin
miktarını, hisse senedi ve döviz gibi varlıkların fiyatlarını
etkileyebiliyor.
(3) Geç likidite penceresi faizi: Hesaplarını
kapatmak ya da ellerinde bulunan parayı borç vermek için son ana kadar bekleyen
bankalara uygulanan faiz oranlarına verilen addır. Bu uygulama saat 16.00 ile
17.00 arasındaki işlemler için yapılıyor.
(4) Reeskont kredisi ve avans faizi: Vadesi
henüz gelmemiş olan alacak senetlerinin kabulü karşılığında verilen
kredilere reeskont kredisi deniyor. Bankalar kredi açarken
şirketlerden bu krediye karşılık alacak senetleri alıyorlarsa bunları
genellikle iskonto ederek alırlar. Daha sonra likidite ihtiyacı duyan banka bu
senedi TCMB’ye yeniden iskonto edilerek krediye dönüştürülmek üzere verir. TCMB
uygulamada vadesine en çok üç ay kalmış olan senetleri reeskonta kabul ediyor
ve bu yolla açacağı kredilere reeskont faizi uyguluyor. Avans
uygulamasında bankalar Devlet Tahviline dayalı borç senedi düzenleyerek TCMB’ye
veriyor ve karşılığında kredi alıyorlar. TCMB, bu şekilde avans olarak açtığı
krediler için de avans faizi uyguluyor.
(5) Zorunlu karşılıklara telafi faizi:
Bankaların, topladıkları kaynaklar karşılığında Merkez Bankası’na belirli
oranlarla hesaplanan zorunlu karşılık yatırmaları gerekiyor.[1]
Merkez Bankası daha önce faizsiz olarak aldığı bu karşılıklardan TL ile ödenmiş
olanlara faiz ödemeye karar verdi. Ödenecek faizin baz alınacağı hesaplama şu
formülle belirlenecek: 100x((M+Ö)/K).[2] Bu
formüle göre bankalar ve finansman şirketlerinin önceki üç aylık ortalaması
hesaplanacak, bankalardan bu ortalamaya denk olanlar veya onun üzerinde olanlara
Merkez Bankası, ağırlıklı fonlama maliyetinden 500 baz puan düşülmesiyle
bulunacak oranla telafi faizi ödenecek. Bu ortalamanın altında kalacak olan
banka ve finansman şirketlerine ise Merkez Bankası, ağırlıklı fonlama
maliyetinden 700 baz puan düşülmesiyle bulunacak faiz oranıyla telafi faizi
ödeyecek.
(6) İhracat reeskont kredisi faizi: İhracatçılara
uygun maliyetli kredi sağlamak amacıyla TCMB’nin Türk Eximbank’a ve diğer
bankalara tanıdığı limit dahilinde kullandırılan kredilere ihracat reeskont kredisi
bu krediye uygulanan faize de ihracat reeskont faizi deniyor. Merkez Bankası bu
kredileri açtığı Türk Eximbank ve bankalardan tahsil ediyor, kredi kullanan
şirketler ise ödeme açısından Türk Eximbank ve bankalara muhatap oluyor.
Yukarıda 1 ve 2 numaralı
paragraflarda anlattığım faizlerden zaman zaman biri veya öteki politika faizi
niteliği kazanıyor. Bugünkü durumda Merkez Bankası her iki gruptaki faizlere de
politika faizi adını vermeyi uygun
görüyor.
Buraya kadar anlattıklarımı
aşağıdaki tabloda toparlayarak göstermeye çalışayım.
Oran (%)
|
|
Politika faizi
|
|
Gecelik borç alma faizi
|
7,50
|
Gecelik borç verme faizi
|
11,25
|
Haftalık repo ihalesi faizi
|
8,25
|
Geç likidite penceresi faizi
|
|
Borç alma faizi
|
0,00
|
Borç verme faizi
|
12,75
|
Reeskont ve avans işlemleri faizi
|
|
Reeskont faizi
|
10,25
|
Avans faizi
|
11,75
|
Zorunlu karşılıklara telafi faizi [3]
|
|
500 bp düşülecek banka ve finansman
şirketleri için faiz
|
3,25
|
700 bp düşülecek banka ve finansman
şirketleri için faiz
|
1,25
|
[1] TL Mevduat vadelerine göre zorunlu karşılık oranları
değişmekle birlikte ağırlıklı ortalama yüzde 11,5’luk oranda toplanıyor.
[2] Burada M, mevduat toplamını (bankalararası mevduat ve
resmi mevduat hariç), Ö Özkaynakarlı ve K da kredi toplamını gösteriyor.
[3] Hesaplamada Merkez Bankası’nın ortalama fonlama faizi
bugünkü ortalamaya uygun olarak % 8,25 olarak alınmıştır. Bu oran günlük olarak
değişebilmektedir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202633 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.