Reel Faiz Kaç?
Tasarruflarınıza yön verirken ya da bir yatırıma karar
verirken bilmeniz gereken önemli unsurların başında reel faiz geliyor. Reel
faiz, enflasyon etkisinden arındırılmış faizdir. Net nominal faizden beklenen
enflasyonu düşerek hesaplanır. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde bu
hesaplamayı yaparken özel bir formül kullanmak gerekir. Öncelikle bu formülü
yazalım ve açıklayalım.
Reel Faiz = ((1 + Net Nominal Faiz) / (1 + Beklenen Enflasyon)) – 1
Bu formülde açıklanması gereken iki kavram var: Net nominal
faiz ve beklenen enflasyon. Nominal faiz görünürdeki faiz demektir. Örneğin bir
banka bir ay vadeli hesabınıza yıllık yüzde 9 faiz veriyorsa buradaki yüzde 9
nominal faizdir. Bu sizin elinize geçecek faiz gelirini hesaplamanıza yardım
etmez. Çünkü bu faiz gelirinden yüzde 12 gelir vergisi stopajı yapılır
(mevduatın 1 yıl vadeli olduğu varsayımıyla.) O halde buradan sağlanacak faiz gelirinin
net miktarını bulabilmek için gelir vergisi stopajını düşmek gerekir. Buna göre
net nominal faiz şöyle hesaplanır: Net
Nominal Faiz = Nominal Faiz – (Nominal Faiz x GV stopaj oranı.) Beklenen enflasyon ise 12 ay sonra
gerçekleşeceği tahmin edilen enflasyon oranını gösterir.
Bugün için bankaların mevduata verdikleri faiz oranını
(nominal faiz oranını) yüzde 9 ve gelir vergisi stopaj oranını da yüzde 12
kabul edersek, bir yıl vadeyle bankaya yatırılmış paranın net nominal faizini
şöyle hesaplayabiliriz:
Net Nominal Faiz = Nominal Faiz
– (Nominal Faiz x GV stopaj oranı) = 9 – 1,08 = % 7,92
Beklenen enflasyona ulaşmak için elimizde iki tahmin bir de
hedef var: (1) TCMB’nin 12 ay sonrası için yaptığı enflasyon tahmini (yüzde
6,3). (2) TCMB’nin yaptığı beklenti anketinde (bu anket reel ve finansal
kesimdeki karar alıcı ve uzmanlara ayda bir kez uygulanıyor) ortaya çıkan 12 ay
sonrası için enflasyon tahmini (yüzde 7,5). (3) TCMB’nin 2015 sonu enflasyon
hedefi (yüzde 5). Bu sonuncu hedef (yüzde 5) 2015 sonuna ilişkin hedef olduğu,
bizim hesabımız ise 12 ay sonrasına yani Ekim 2015 tarihindeki duruma ilişkin
olduğu için Merkez Bankası’nın hedefinin gelecek Ekim için yüzde 5,5 olduğunu
varsayacağız.
Şimdi yüzde 7,65’lik net nominal faiz oranını ve beklenen
enflasyon için de yukarıdaki iki tahmini ve bir hedefi kullanarak mevduat için ayrı
ayrı reel faiz hesabı yapalım.
(1) TCMB’nin
12 ay sonrası için öngördüğü yüzde 6,3 oranındaki enflasyon tahminini esas
alırsak reel faiz kaç çıkıyor?
Reel Faiz = ((1 + 0,0792) / (1 + 0,063)) – 1 = % 1,52
(2) TCMB
beklenti anketi Ekim ayı sonuçlarına göre 12 ay sonrası için beklenen yüzde 7,5
oranındaki enflasyon tahminini esas alırsak reel faiz kaç çıkıyor?
Reel Faiz = ((1 + 0,0792) / (1 + 0,075)) – 1
= %
0,39
(3) TCMB’nin
12 ay sonraki hedefini yüzde 5,5 kabul ederek esas alırsak reel faiz kaç çıkıyor?
Reel Faiz = ((1 + 0,0792) / (1 + 0,055)) – 1 = % 2,30
Benim 12 ay sonraki enflasyon tahminim Ekim ayı beklenti
anketinde çıkan yüzde 7,5 tahminine yakın bulunuyor. O nedenle ben
hesaplamalarımda yüzde 7,5 – 8,0 aralığını esas alıyorum.
Beklenti anketinde çıkan yüzde 7,5 oranlı enflasyon
beklentisini esas alarak mevduat ile devlet tahvilini kıyaslayalım. Devlet
tahvillerinde gelir vergisi stopajı mevduat faizinden farklı olarak yüzde 10
oranında alınıyor. Bugün geçerli olan gösterge faizi (yüzde 8,60) ve en
gerçekçi tahmin olarak görünen beklenti anketindeki 12 ay sonrasının enflasyon
beklentisini (yüzde 7,5) esas alarak reel faiz hesaplamasını şöyle yapabiliriz:
Net Nominal
Faiz = (8,60) – (8,60 x 0,10) = % 7,74
Reel Faiz = ((1 + 0,0774) / (1 + 0,075)) -1 = % 0,22
Demek ki en gerçekçi görünen beklenti anketindeki tahmini
esas alırsak bugün parasını bankaya TL mevduat olarak yatıran bir kişi için
reel faiz yüzde 0,39, devlet tahvili alan bir kişi için ise reel faiz yüzde
0,22 olarak çıkıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202659 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.