Sanayi Üretim Endeksini Okuma Dersi
GSYH’nın önemli bir bölümünü oluşturan, hizmetler sektörü
üzerinde de etkili olan sanayi sektörünün yönünü görmek ve gelişim trendini
izlemek için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından her ay 5067 sanayi
işyeri ve 1868 madde kapsanarak sanayi üretim endeksi hesaplanıyor. Endeksin
temel yılı 2010 yılı. Endeks, madencilik ve taşocakcılığı sektörü, imalat
sanayi sektörü ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sektörleri üretim ve
dağıtımı faaliyetlerini kapsıyor.
Sanayi üretim endeksi içinde madencilik ve taşocakçılığı
sektörünün ağırlığı yüzde 6,05, imalat sanayi sektörünün ağırlığı yüzde 81,1,
elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretim ve dağıtım sektörünün ağırlığı
yüzde 12,44’tür. Görüleceği üzere esas ağırlık imalat sanayi alt sektöründe
bulunuyor.
Ölçümün yapıldığı ay söz konusu işyeri içinde üretilen miktarlar
ile işyerinin hammadde ve malzemesini vermek suretiyle bir başka işyerinde ürettirdiği
miktarların toplamı satış birim fiyatları esas alınmak suretiyle endekse dahil ediliyor.
Aylık sanayi üretimine ilişkin veriler seçilmiş 5067 işyerine
ve 1868 madde sorgulanarak anket uygulanması suretiyle toplanıyor.
Bu şekilde toplanan verilerle sanayi üretim endeksi
hesaplanıyor ve geçmiş ay ve bir önceki yılın aynı ayındaki endeks verileriyle
karşılaştırılarak sanayideki ve alt sektörlerindeki üretim değişimi (büyüme
veya küçülme) hesaplanıyor. Takvim ve/veya mevsim etkilerinden arındırılmamış olarak
yapılan bu ilk hesaplama söz konusu etkilerden arındırılmak suretiyle de
yapılıyor ve karşılaştırmalarda kullanılıyor.
Takvim etkisinden
arındırma: Elimizdeki veriyle karşılaştırmaya esas alınan verinin elde
edildiği dönem arasında hafta sonu tatili, resmi tatil, bayram tatili gibi
süreyi etkileyen farklılıkların giderilmesine takvim etkisinden arındırma
deniyor.
Mevsim etkisinden
arındırma: Elimizdeki veriyle karşılaştırmaya esas alınan verinin elde
edildiği dönem arasında hava koşulları, sosyal, kültürel ve dinsel etkiler nedeniyle
ortaya çıkan farklılıkların ortadan kaldırılarak karşılaştırma yapılmasına mevsim
etkilerinden arındırma deniyor.
Takvim ve mevsim
etkisinden arındırma: Elimizdeki veriyle karşılaştırmaya esas alınacak
verinin elde edildiği tarih arasındaki hem takvim hem de mevsim etkisi
farklarının giderilmesine takvim ve mevsim etkilerinden arındırma deniyor.
Bu açıklamalardan sonra bugün açıklanan Eylül 2014 ayı
sanayi üretim endeksi verilerini bir tabloda toparlayarak onların üzerinden bir
değerlendirme yapalım.
Sanayi Üretimi Endeksi
|
2014 Eylül
|
2014
Ağustos
|
2013 Eylül
|
Arındırılmamış
Toplam Sanayi Üretimi
|
129,0
|
114,9
|
123,9
|
Takvim
etkisinden arındırılmış Toplam Sanayi Üretimi
|
125,9
|
114,4
|
123,2
|
Mevsim
ve takvim etkisinden arındırılmış
|
122,6
|
120,5
|
120,1
|
Önceki
yılın aynı ayına göre değişim (takvim etkisinden arındırılmış))
|
2,2
|
5,2
|
6,5
|
Bir
önceki aya göre değişim (mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış)
|
1,7
|
-1,1
|
4,9
|
Madencilik ve taşocakçılığı sektörü, imalat sanayi sektörü ile
elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretim ve dağıtım sektöründe 1868 madde
üreten 5067 işyerini kapsayan ve 2010 yılını temel alan yani 2010 yılı üretim endeksini
100 kabul eden anket sonucunda Eylül 2014’de sanayi üretim endeksi 129 olarak
hesaplanmıştır. Geçen yılın Eylül ayında bu endeks 123,9 olarak hesaplanmıştı.
Demek ki geçen yılın aynı ayına göre, yani son bir yıllık sürede mevsim ve/veya
takvim etkisinden arındırılmamış sanayi üretimimiz yüzde 4,1 artmış bulunuyor.
Takvim etkisinden arındırılmış olarak baktığımızda sanayi
üretiminde son bir yıllık artışın yüzde 2,2 olduğunu görüyoruz. Mevsim ve
takvim etkisinden arındırarak baktığımızda i,se artışın yüzde 1,7 olduğu ortaya
çıkıyor.
Hangi gözlükle bakarsak bakalım sonuçta Eylül ayında sanayi
üretiminde bir canlanma olduğu açıkça görülüyor. Endekste yüzde 81,1 ile en
büyük ağırlığa sahip olan imalat sanayinde Eylül ayı kapasite kullanım oranı
yüzde 74,4, Ağustos ayı kapasite kullanım oranı yüzde 74,7 olarak açıklanmıştı.
İmalat sanayi kapasite kullanım oranındaki gerilemeye karşılık sanayi üretiminde
artış ortaya çıkması ilginç görünüyor. Gelişmenin yönünü yansıtma açısından sanayi
üretim endeksinin, kapasite kullanım oranından daha gerçekçi olduğunu geçmiş
deneyimlerle biliyorum. O nedenle sanayi üretim endeksine daha fazla değer
veriyorum. Bu çerçevede 2014 yıllık büyüme oranının ilk tahminim olan yüzde 3’ün
biraz üzerinde çıkabileceğini düşünüyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202627 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.