2014 Bütçe Sonuçlarına İlişkin Düşünceler
İlk bakışta son derecede
başarılı görünen 2014 bütçe sonuçlarını biraz irdeleyelim. Önce konuyla ilgili
göstergeleri bir tablo halinde sıralayayım:
İlgili Göstergeler
|
%
|
2013 Büyümesi
|
4,1
|
2014 Büyümesi
|
2,5 – 3,0
|
2014 Enflasyonu
|
8,17
|
2014’de Özel Tüketim
Artışı
|
-0,9
|
2013 büyümesi gelir ve kurumlar vergisi açısından, diğerleri
ise bu iki vergi dışındaki diğer gelirler ve bütün giderler açısından önemli.
Şimdi de 2014 yılındaki bütçe gerçekleşmelerini tablo
halinde sunayım.
2013'den 2014'e
|
2013
|
2014
|
Değişim (%)
|
Bütçe Giderleri
|
408,2
|
448,4
|
9,8
|
Faiz Dışı Giderler
|
358,2
|
398,5
|
11,2
|
Faiz Giderleri
|
50,0
|
49,9
|
-0,2
|
Bütçe Gelirleri
|
389,7
|
425,8
|
9,3
|
Vergi Gelirleri
|
326,2
|
352,4
|
8,1
|
Vergi Dışı Gelirler
|
49,4
|
56,8
|
14,9
|
Özel Bütçe Gelirleri
|
11,4
|
13,4
|
17,3
|
Düz. Den. Kur. Gelir.
|
2,7
|
3,2
|
17,8
|
Bütçe Dengesi
|
-18,5
|
-22,7
|
22,7
|
2013'den 2014'e
|
Ağırlık (%)
|
Değişim (%)
|
|
Vergi Gelirleri
|
83,0
|
8,1
|
|
Gelir Vergisi
|
21,0
|
15,9
|
|
Kurumlar Vergisi
|
9,0
|
11,4
|
|
Dahilde Alınan KDV
|
11,0
|
0,3
|
|
ÖTV
|
25,0
|
6,6
|
|
İthalde Alınan KDV
|
18,0
|
2,6
|
|
Faiz Dışı Giderler
|
100,0
|
11,2
|
|
Personel Giderleri
|
27,7
|
14,7
|
|
SGK Primleri
|
4,7
|
16,1
|
|
Mal ve Hizmet Alımı
|
10,2
|
11,8
|
|
Cari Transferler
|
40,7
|
9,1
|
|
Sermaye Giderleri
|
12,0
|
9,7
|
|
Borç Verme
|
2,6
|
15,1
|
Önce bütçe giderlerinde 2013 yılına göre ortaya çıkan
değişime bakalım. 2014 yılında toplam bütçe giderleri yüzde 9,8 oranında yani
enflasyondan fazla artmış. Bütçe giderleri içinde faiz dışı giderler yüzde 11,2
artarken faiz giderleri binde 2 oranında gerilediği için artış biraz olsun
düşmüş. Buna karşılık asıl mesele faiz dışı harcamaların enflasyondan 3 puan
fazla artış göstermiş olmasıdır. Faiz dışı harcamalar içinde en büyük ağırlık
cari transferler kalemindedir. Nu kalemdeki artış enflasyona göre 0,9 puan
yukarıda olmuş. İkinci ağırlıklı kalem olan personel giderlerinde artış
enflasyonun 6,5 puan üzerine çıkmış görünüyor. Bunun iki nedeni olabilir:
Personel ücretlerinde artış ve personel sayısında artış. İkincinin ağırlıklı
olduğunu düşünüyorum çünkü kamu personelinin ücretlerine geçmiş enflasyona göre
(2013’ün ikinci yarısı ve 2014’ün ilk yarısı esas alınarak) zam yapılıyor. Bu
oranlar 2014 yılı toplam enflasyonunun altında idi. Diğer kalemlerin toplam
bütçe giderleri içindeki ağırlıkları daha düşük olsa da bunlardaki artışlar da enflasyonun
üzerinde gerçekleşmiş bulunuyor.
Şimdi de bütçe gelirlerine bakalım. Toplam bütçe gelirleri
yüzde 9,8 artış göstermiş. Yani enflasyonun 1,6 puan üzerinde bir artış söz
konusu olmuş. Bu artışa, bütçe gelirlerinin yüzde 83’ünü oluşturan vergi
gelirlerinin katkısı yüzde 8,1 olmuş. Yani vergi gelirleri aşağı yukarı
enflasyon kadar artış göstermiş. Artışın en fazla olduğu kalem ağırlıklı olarak
geçen yılın gelirlerine dayanan gelir vergisindeki yüzde 15,9’luk ve kurumlar
vergisindeki yüzde 11,4’lük artışlardan gelmiş. Buna karşılık 2014 yılının
harcamalarına dayanan KDV ve ÖTV gibi vergilerdeki artış oranları enflasyonun
oldukça gerisinde kalmış. Hatta dahilde alınan KDV’de artış olmamış. Buna
karşılık vergi dışı gelirlerdeki artışlar enflasyonun çok üzerine çıkarak bütçe
gelirlerini kurtarmış.
Bu gelişmelerin sonucunda bütçe dengesi 22,7 milyar TL (GSYH’nın
yaklaşık yüzde 1,3’ü kadar) açık vermiş. 2013’e göre açıktaki artış yüzde 22,7
olmuş.
Sonuç
Büyümenin düştüğü, özel tüketim artışının (iç talebin) eksi
olduğu Bir ortamda bütçenin yüzde 1,3 gibi bir açıkla kapanması başarıdır. Üstelik
küresel kriz içinde, kurarlın yükseldiği bir yılda bunu gerçekleştirmek önemli
bir başarıdır. Önce bu hakkı teslim edelim. Sonra da eleştirilerimizi
sıralayalım. Son yıllarda bütçe açıklarının düşürülmüş olmasına karşın bu
açıkların vergi gelirleri ve faiz dışı giderler arasındaki köprüden çok vergi
dışı gelirlerle ve faiz giderlerindeki gerilemeyle kurulduğunu gözden
kaçırmamak gerekir. Bir bütçenin asıl gelirleri vergi gelirleridir. O nedenle açığın
kapatılmasında ağırlığın bir seferlik gelirlerle beslenmiş vergi dışı gelirlere
verilmesi sağlıklı değildir. Dolaylı vergilerin, toplam vergi gelirlerinin
yüzde 65 – 70’ine gelip dayandığı vergi yapısı adaletsiz bir vergilendirmeye
neden olmaktadır.
Petrol fiyatlarının düşüşüyle bizim gibi petrol ithal eden
ülkelere tam anlamıyla bir piyango çıkmıştır. Bu, sağlıklı bir gelir gider
yapısını yaratacak yapısal reformları yapmak için elimize geçmiş inanılmaz bir
fırsattır. Buna benzer bir fırsatı 2006 – 2007 arasında kaçırmıştık bu kez
kaçırmayalım.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 202038 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.