Borsa - Faiz İlişkisi
Önce bu yazıda ele alıp karşılaştıracağım iki kavram ve kullanacağım
bir istatistik teknik hakkında açıklama yapayım.
BIST 100 Endeksi;
Borsa İstanbul Pay Piyasası için temel endeks olarak kullanılan bir endekstir. Ulusal
Pazar’da işlem gören şirketlerle, Kurumsal Ürünler Pazarı’nda işlem gören
gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırım ortaklıkları
arasından seçilen 100 paydan oluşmaktadır. Bu endeksin ayrıntıları ve
hesaplanması hakkında ayrıntılı bilgi edinmek isteyenler şu broşüre
bakabilirler: http://www.borsaistanbul.com/docs/default-source/endeksler/bist-pay-endeksleri-temel-kurallari.pdf?sfvrsn=6)
Gösterge Faiz; Vadesi 2 yıl olan ve 3 ayda bir kupon ödemesi yapılan ve
ikincil piyasada en fazla işlem gören Devlet Tahvilinin faizine gösterge faiz deniyor.
Piyasada en çok işlem gören tahvillerden biridir. İkincil piyasada birçok işlem
için referans olarak alındığından adına gösterge faiz denir. Bugün itibariyle
gösterge tahvilin faizi yüzde 8,10’dur.
Korelasyon; İki
değişken arasındaki doğrusal ilişkinin varlığını ve gücünü ölçmekte kullanılan
bir istatistik tekniktir. Değişkenlerden birisi değişirken diğer değişken de
bununla birlikte doğrusal olarak değişiyorsa bu iki değişken arasında
korelasyon olduğu anlaşılır. Korelasyonu ölçmekte kullanılan katsayıya korelasyon katsayısı denir. Korelasyon
katsayısı eksi 1 ile artı 1 arasında değişir. Katsayı eksi 1’e ne kadar yakınsa
iki değişken arasındaki negatif (ters yönlü) ilişki o kadar güçlü demektir.
Katsayı artı 1’e ne kadar yakınsa iki değişken arasındaki pozitif (doğru yönlü)
ilişki o kadar güçlü anlamına gelir. Katsayı sıfıra yaklaştıkça iki değişken
arasındaki ilişki zayıflıyor demektir.
Şimdi gelelim BIST 100 endeksi
ile gösterge faiz arasındaki korelasyonu ölçmeye. Bu ölçmeyi yaparken 22 Mayıs
2013 – 13 Şubat 2015 tarihleri arasındaki BIST 100 günlük kapanış değerlerini
ve yukarıda tanımladığım Gösterge Faizin gün sonu değerlerini aldım. Bu değerleri alarak yaptığım hesaplamada iki
değişken arasındaki korelasyon eksi 0,83 olarak çıktı. Eksi 1’e yakın olduğu
için bu iki değişken arasındaki korelasyon ilişkisinin negatif yönde yani
birbirinin tersi yönünde oldukça güçlü bir ilişki olduğunu söyleyebiliyoruz. Daha
açık bir ifadeyle belirtmek gerekirse Türkiye’de faizler ile borsa endeksi (yani
hisse senetlerinin değerleri) arasında ters yönlü güçlü bir ilişki görülüyor. Bu
durumda faizlerin yükseldiği dönemde borsa endeksinin düşmesi ya da faizlerin
düştüğü dönemde borsa endeksinin yükselmesi beklenmelidir.
Sözünü ettiğim döneme ilişkin (22
Mayıs 2013 – 13 Şubat 2015) BIST 100 endeks değerlerini ve gösterge tahvilin
faiz oranlarını ele alarak bu iki değişken arasındaki ilişkiyi bir kez de grafik
yardımıyla ortaya koyalım.
Aşağıdaki grafikte mavi çizgi
(sağ eksende) BIST 100 endeksinin, kırmızı çizgi (sol eksende) gösterge Faizin
22 Mayıs 2013’den 13 Şubat 2015’e kadar olan gelişimini gösteriyor.
Grafik bu ikili arasındaki
negatif ilişkiyi net bir biçimde gösteriyor. Faiz ve borsa yatırımı birbirinin
aleyhine işleyen iki değişken olarak ortaya çıkıyor.
Bu iki değişken arasındaki
ilişkinin böyle olması normaldir. Çünkü borsa yani hisse senedi yatırımı da
tahvil veya mevduata yatırılan para da aynı kaynaktan beslenen iki plasman
çeşididir. Yani kişiler ve kurumlar tasarruflarını bu tür spekülatif
plasmanlarda değerlendirmeye karar verdiklerinde karşılarında başlıca iki
finansal yatırım alternatifi bulunmaktadır: (1) Tahvil almak veya bankada
mevduat yapmak ve dolayısıyla faiz geliri elde etmek, (2) Hisse senedi satın
almak ve dolayısıyla borsa getirisi elde etmek. Sonuçta faizlerin yükseldiği
bir dönemde bu tür plasmanların tahvil ve bonoya, faizlerin düştüğü bir dönemde
ise borsaya yönelmesi doğaldır.
Bu iki değişken arasındaki
ilişkiyi belirleyen yani aktif konumdaki gösterge faizdir. Borsanın hangi yönde
gelişeceği faizin durumuna bağlıdır. Türkiye’de hükümetlerin Özal’dan bu yana
üzerinde en fazla durduğu ekonomik göstergeler büyüme oranı ve borsa
endeksidir. Büyüme reel ekonominin, borsa
endeksi de finansal ekonominin yönünü gösteriyor.
Reel ekonomide büyümenin düşük olduğu
bir dönemde borsanın yükselmesinin yani finansal ekonominin büyümesinin, geleceğe
dönük algıyı olumlu olarak etkileyeceği açıktır. Faizlerin düşürülmesi
konusundaki siyasal baskılara bir de bu gözle bakmak gerek.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 202688 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.