Türkiye Ekonomisinin ve Piyasaların Görünümü
2015’e Girerken
Ekonominin ve Piyasaların Görünümü
2015 yılına girerken Türkiye ekonomisinin başlıca
göstergelerinin durumu şöyleydi:
Gösterge
|
2014 Sonu
Değeri
|
Açıklama
|
GSYH
(Milyar USD)
|
810
|
OVP tahmini
|
Kişi
Başına Gelir (USD)
|
10.537
|
OVP tahmini
|
Büyüme
(%)
|
3,0
|
Gerçekleşme tahmini
|
İşsizlik
(%)
|
10,5
|
Gerçekleşme tahmini
|
Enflasyon
(Yılsonu, %)
|
8,17
|
Kesinleşen
|
Bütçe
Açığı / GSYH (%)
|
1,3
|
Kesinleşen
|
Kamu
Borç Stoku / GSYH (%)
|
34,9
|
Kesinleşen
|
Cari
Açık / GSYH (%)
|
5,7
|
Kesinleşen
|
Son üç yıldır büyüme hızının, potansiyel büyüme olarak kabul
edilen yüzde 5’lik oranın altında seyretmesi, işsizlik oranının yükselmesi,
enflasyonda yaşanan artış, ekonominin en belirgin sıkıntıları arasındaydı. Türkiye
ekonomisi, aşağı yukarı 7 – 8 yıldır, orta gelir tuzağının içinde bulunuyordu. Bütçe
açığının düşük seyretmesi, kamu borç yükünün düşmeye devam etmesi ve cari
açıkta başlayan gerileme ekonominin güçlü yanlarını oluşturuyordu. Bunlara ek
olarak Brent petrolün varil fiyatının 2015 yılına girerken 57,3 USD olması da
petrol ithalatçısı olan Türkiye için ekonomi için son derecede olumlu bir
destek oluşturuyordu.
2015 yılına girerken finansal piyasalardaki görünüm de
şöyleydi:
Gösterge
|
2014 Sonu
Değeri
|
USD/TL
kuru
|
2,32
|
Euro/TL
kuru
|
2,83
|
Sepet
kur (1 USD + 1 Euro / 2)
|
2,59
|
TCMB
Politika Faizi yüzde
|
8,25
|
Gösterge
Faiz (2 yıllık Devlet Tahvili ikincil piyasa faizi) yüzde
|
8,12
|
BIST
100 endeksi
|
85.584
|
2013 yılı sonlarında ve 2014 yılı başında yaşanan kur
artışları (TL’nin değer kayıpları) nedeniyle 2014 yılının ilk 4 ayında
enflasyon yaklaşık olarak 4,9 puan artmıştı. 2015 yılına girerken, petrol
fiyatlarında yaşanan düşüş (2014 yılına girerken Brent petrolün fiyatı 107,8 USD/Varil
idi) ve kurların daha istikrarlı görünümü bu yılın ilk 4 ayında bu tür bir
fiyat artışının yaşanmayacağını gösteriyordu. Bunlara ek olarak dış dünyadan
gelen sinyaller de böyle bir görünümü destekliyordu. Örneğin pek çok yorumcu,
ABD ekonomisinde ortaya çıkan iyileşme işaretlerine karşın, enflasyondaki düşük
düzeyin devam etmesi nedeniyle Fed’in faiz artırımını gelecek yıla doğru
kaydırdığını düşünmeye başlamıştı. Bu durumda kurlarda yukarı yönlü baskı
yapabilecek bir dış etken görünmüyordu. Bu görünüm çerçevesinde yapılan
tahminler Türkiye’de enflasyonun ilk 4 ay sonunda yüzde 6’nın altına
inebileceği ortak görüşünde toplanıyor ve TCMB’nin politika faizini bu 4 aylık
sürede yüzde 8,25’ten yavaş yavaş yüzde indirebileceği kanısı yaygınlaşıyordu.
Karşı görüşte olanların temel argümanı TCMB’nin, gerektiğinde faizi
artırmasının, indirmesi kadar kolay olmayacağı şeklindeki düşünceye
dayanıyordu. Bilimsel gibi görünmese de bu düşünce Türkiye’deki siyasal çerçeve
dikkate alındığında oldukça geçerli bir argümandı.
2015 yılına kabaca bu ekonomik ve finansal çerçeveyle
girdik.
40 Günde Olanlar
2015 yılının volatilite açısından son derecede oynak bir yıl
olacağını biliyorduk. Hatta bu yılın parçalı bir yıl olacağını, dönemler
arasında görünüm farklılıklarının çok fazla olacağını da tahmin ediyor ve konuşuyorduk.
Tahminlerimiz yıla girer girmez gerçekleşmeye başladı. Dışarıda ECB’nin
beklenen parasal genişleme planı, ardından Yunanistan’da Syriza’nın seçimleri
kazanması ve Tsipras’ın Troyka ile restleşmesi Euro/USD kuru üzerinde
etkilerini göstermeye başladı.
Euro/USD kurunda 40 gündeki gelişmeyi aşağıdaki grafikte
sunuyorum.
2015 yılına 1,20’nin üzerinde başlayan Euro/USD paritesi
bugün 1,13’ün altına gelmiş bulunuyor. Demek ki bu 40 günde Euro, USD’ye karşı
yüzde 6’dan fazla değer kaybetmiş.
TCMB’nin 2015 yılındaki ilk Para Politikası Kurulu
toplantısı 21 Ocak’taydı. Bu tarih yaklaşırken gerek Cumhurbaşkanı gerekse de bazı
bakanlar, TCMB’nin faiz indirmesi gerektiğini, koşulların böyle bir indirim
için yeterince uygun olduğunu söylemeye başladılar. Eleştiriler, dozu artarak devam
etti.
Piyasa anketleri, TCMB’nin faiz indirimi yapıp yapmayacağı konusunda
iki farklı beklentinin de varlığını gösteriyordu. İndirim bekleyenler, ağırlıklı
olarak 0,50 puanlık bir indirim yapılacağını tahmin ediyorlardı. Ben, yukarıda
belirttiğim matematiksel düşüşe eşlik edecek biçimde TCMB’nin 0,75 puanlık bir
faiz indirimi yapmasının ve sonrasında temkinli davranmasının doğru olacağını
düşünüyordum.
TCMB, 21 Ocak toplantısında aldığı kararla politika faizini
yüzde 8,25’ten 7,75’e düşürerek piyasanın bir bölümünün beklediği gibi 0,50 puan
faiz indirimi yaptı.
Aşağıdaki grafik 2015 yılbaşından bugüne kadar TCMB politika
faizi (kırmızı çizgi), gösterge faiz (mavi çizgi) ve sepet kurun (yeşil çizgi)
gelişimlerini gösteriyor. Siyah kesik çizgi ise TCMB’nin politika faizini yüzde
8,25’ten 7,75’e indirdiği tarihi işaretliyor.
TCMB’nin politika faizini indirdiği tarihe kadar sepet kur
inişli çıkışlı bir yol izlemiş olmakla birlikte eğilimi iniş yönünde görünüyor.
23 Ocak’tan başlayarak sepet kur artışa geçiyor ve artış giderek süreklilik
kazanıyor. Piyasa faizini temsil eden gösterge faiz aşağı yukarı Ocak sonuna
kadar inişine devam ediyor sonra o da sepet kurla birlikte sürekli bir artış
trendine giriyor.
2015’in ilk 40 gününü fazlasıyla etkileyen ve bu resmin bu
görünümü almasında rol oynayan bir gelişmeyi vurgulamak gerekiyor. Aşağı yukarı
Ocak ortasından başlayan ve yaklaşık bir aydır dozu azalmadan (hatta zaman
zaman artarak) devam eden siyasal söylemlerle TCMB üzerinde kurulmuş bir faiz
indirme baskısı söz konusu. Yukarıdaki grafikte görülen bütün sıçramalarda
(adeta birer hıçkırık gibi) bu söylemlerin piyasada yarattığı bozucu etkinin
payı var.
Kuşkusuz beklentiler ve beklentileri etkileyen söylemlerin
dışında birçok faktör var bu bozulmayı etkileyen ama beklenti bozulmasının bu
resimdeki görünümün değişmesinde ciddi payı olduğu da açıkça görülebiliyor.
Artan Riskler,
Kaybolan Avantajlar
2015 yılı, petrol fiyatlarındaki gerilemeye karşın küresel
sistem için zor bir yıl olacak. Bunun dört nedeni olduğunu düşünüyorum: (1)
Avrupa toparlanmakta zorluklar içinde bulunuyor. Dolayısıyla geçmişte olduğu
gibi küresel sisteme katkı vermek bir yana, Japonya gibi artık o da küresel sistemden
katkı almaya çalışıyor. (2) Başta Çin olmak üzere gelişme yolundaki
ekonomilerde ciddi bir ivme kaybı söz konusu. Küresel krizin bu yıla kadar
geçen 6 yıllık bölümünde sisteme pozitif katkı yapan bu ekonomiler ilk kez bu
yıl bu katkıyı yapamayacak konuma geliyor. (3) ABD ekonomisinin toparlanması
sonucu Fed’in atacağı faiz adımı eğer bu yıl içinde gerçekleşir ya da
yapılacağı duyurulursa sistemin geri kalanı üzerinde çok ciddi olumsuzluklar
yaratabilir. (4) Rusya’nın yaklaşımı gibi hesaba katılması oldukça zor bir
takım jeopolitik riskler büyüyerek devam ediyor.
2015 yılına petrol fiyatlarındaki düşüşün cari açığı
düşürmesi, ilk 4 ayda enflasyonda yaşanabilecek matematiksel düşüş, bütçe açığının
düşüklüğü gibi bazı avantajlarla girmiş olan Türkiye ekonomisi yılın ilk 40
gününde faiz konusundaki gereksiz tartışmalarla TL’nin hızlı değer kaybına neden
olarak bu avantajlarını kaybetmiş görünüyor.
Aşağıdaki grafik bu 40 günde Türkiye riskinde yaşanan
değişimleri CDS primi cinsinden sergiliyor.
2015 yılına 184 baz puanlık bir CDS primiyle giren Türkiye
ekonomisinde bu oran, önce artmış, sonra inişli çıkışlı ama genel eğilim olarak
inişli bir seyir izleyerek Ocak ortalarında 177 puana kadar gerilemiş bulunuyor.
TCMB’nin faiz indirimi kararı sonrasında yaşanan faiz tartışmalarının beklentileri
bozmasıyla CDS primi artışa geçmiş ve 40 günün sonunda 204 baz puana ulaşmış görünüyor.
Bu 40 günde yitirdiğimiz avantajları tekrar toparlayabilir miyiz?
Bu sorunun yanıtını verebilmek için bu tür irrasyonel söylemlerle bu söylemleri
yıllardır rasyonelleştirme yeteneğine ulaşmış olan piyasa aktörlerinin nasıl bir
dengelenmeye ulaşacağını bilmek gerekiyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202691 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.