Enflasyon Hedeflemesi ve Türkiye
Enflasyon hedeflemesi, günümüzde merkez bankalarının yaygın
olarak benimsediği bir amaç setidir. Belirli bir dönem sonu için uygun
enflasyon oranının belirlenmesi ve o orana ulaşılabilmesi için para politikası
araçlarının kullanılmasını kapsar. Bu tanımdan yola çıkılarak enflasyon
hedeflemesinin yürütülebilmesi için; bir sayısal oranın belirlenmesinin, merkez
bankasına birincil (öncelikli) hedef olarak bu orana ulaşılması görevinin
verilmesinin, merkez bankasının bu hedefe ulaşabilmesi için bağımsızlığının
sağlanmasının ve şeffaflığının da artırılmasının gerekli olduğunu söylemek
mümkündür.
Küresel krize gelinceye kadar enflasyon dünyada en önemli
ekonomik istikrarsızlık halleri arasında yer alıyor ve o nedenle de enflasyon
hedeflemesi adeta bir moda gibi bütün dünyaya yayılıyordu. Bu moda, maliye
politikasının geri plana atılmasına, para politikasının ve dolayısıyla merkez bankalarının
birinci plana çıkmasına neden oluyordu. Küresel krizle birlikte gelişmiş
ekonomilerde durum değişti. Enflasyon, giderek sorun olmaktan çıktı hatta sorun
enflasyondan deflasyona kaydı. Bu durumda küresel sistemde merkez bankalarının
rolü de farklılaştı. Enflasyonun oransal olarak yüksek olduğu gelişmiş
ülkelerde ve enflasyon sorunu devam eden gelişme yolundaki ekonomilerde merkez
bankaları enflasyon hedeflemesi uygulamasına devam ediyorlar. Buna karşılık
sorunun enflasyondan deflasyona doğru kaymaya başladığı gelişmiş ekonomilerin
bir bölümünde merkez bankaları bu politikayı terk edip parasal genişleme ve
düşük faizle enflasyon yaratma politikası uygulamaya dönmüş bulunuyorlar. Bu
gelişme tuhaf bir görünüm yarattı küresel sistemde. Enflasyonun yüksek olduğu
ekonomilerin merkez bankaları enflasyonu düşürmek için enflasyon hedeflemesi
uygularken deflasyona giden ekonomilerin merkez bankaları enflasyon
yaratabilmek için enflasyon hedeflemesi uyguluyor.
Türkiye uzun bir süredir enflasyonu düşürmek için enflasyon
hedeflemesi uyguluyor. 2001 krizinden sonra TCMB’nin yasal yetkileri bu hedefi
uygulamaya göre düzenlendi. TCMB’ye bağımsızlık verildi ve görevi de ‘fiyat
istikrarını sağlamak ve sürdürmek’ olarak tanımlandı. TCMB’nin görevi yani
amacı, yasasında bu şekilde belirlendiğine göre amaç bağımsızlığı söz konusu
değil demektir. TCMB’nin bağımsızlığı araç bağımsızlığıdır. Yani TCMB,
yasasında ‘fiyat istikrarını sağlamak ve sürdürmek’ olarak açık biçimde belirlenen
amacına ulaşmak için hangi araçları kullanacağına kendisi karar verecektir.
TCMB, bu amaca ulaşmak için uygulayacağı stratejiyi enflasyon hedeflemesi
çerçevesinde belirlemiş bulunmaktadır. Buna göre para politikasının başlıca
araçlarını (faiz politikası, karşılıklar politikası açık piyasa işlemleri) ve
başka kurumlarla ortaklaşa kullanacağı araçları (makroihtiyati politika
araçları) bu strateji doğrultusunda kullanacak demektir.
Buraya kadar anlattıklarımızda eleştirdiğim bir taraf yok.
Benim eleştirim TCMB’nin hedefi koyduğu göstergenin yanlış seçilmiş olması
konusuna odaklanıyor. TCMB, hedefi manşet enflasyon (TÜFE) üzerine koyuyor.
Oysa TÜFE’nin içinde para politikası araçlarını kullanarak etkileyemeyeceği büyüklükler
var. Örneğin enerji fiyatları tümüyle dışarıda belirleniyor ve biz bunları veri
olarak kabul ediyoruz. Alkol ve tütün fiyatları gibi fiyatlar kamu otoritesi
tarafından belirleniyor. Bunun gibi büyüklükleri TCMB’nin etkileme şansı ve
gücü yok o da bunları veri olarak almak zorunda kalıyor. Bu durumda TCMB,
manşet enflasyon içinde yer alan pek çok kalem üzerinde etki gücü olmayan bir
politika uygulayıcı konumunda bulunuyor. O zaman böyle bir büyüklük üzerine bir
hedef koymak yanlış bir seçim. TCMB’nin para politikası araçlarını kullanarak etkileyebileceği
gösterge çekirdek enflasyondur (yani I endeksi.) O halde doğru hedefleme ancak
bu büyüklük üzerine hedef konularak yapılabilir.
Benim önerim TCMB’nin enflasyon hedefini çekirdek enflasyon
üzerine koymasıdır. Bu, manşet enflasyon üzerine hem hedef koyup hem de tahmin
yapmak gibi bir tuhaflıktan da TCMB’yi kurtaracaktır. Aksi takdirde biz
etkileyemeyeceği bir gösterge üzerine hedef koyan merkez bankasını eleştirir
duruma giriyoruz.
Aşağıdaki grafikte TCMB’nin 2009’dan bu yana izlediği
enflasyon hedeflemesinin sonuçları görülmektedir (kırmızı çizgi TÜFE’yi, mavi
çizgi I endeksini ve siyah kırıklı çizgi de TCMB’nin enflasyon hedefini gösteriyor.)
Grafikte kırmızı çizgi ile siyah kırıklı çizgi arasındaki
açıklık TCMB’nin enflasyon hedefinden ne kadar saptığını gösteriyor. Mavi çizgi
ile siyah kırıklı çizgi arasındaki açıklık TCMB’nin hedef olarak I endeksini
seçmesi halinde ortaya çıkacak sapmayı ortaya koyuyor. Kırmızı çizgi ile mavi
çizgi arasındaki açıklık ise manşet enflasyonla (TÜFE) çekirdek enflasyon (I
endeksi) arasındaki farkı veriyor.
Grafiğe göre TCMB’nin hedefi tutturduğu tek yıl 2011 yılı
olmuş. Buna karşılık I endeksi üzerine hedef koymuş olsaydı daha fazla hedef
tutturmuş durumda olacaktı.
TCMB’nin hedefi tutturma konusunda başarılı olup olmadığını
tam olarak ölçebilmek için hedefin manşet enflasyon yerine I endeksi üzerine
konmasının daha doğru olacağını düşünüyorum. Aksi takdirde TCMB, hükümetin
örneğin alkol ve tütüne yaptığı zamlarla bütçeye sağladığı katkının enflasyon
üzerinde yarattığı ters etkiden de sorumlu hale gelmektedir. Bir başka ifadeyle
bu şekilde yanlış gösterge üzerine konmuş hedef hükümetin yürüttüğü maliye
politikasının enflasyon yaratıcı etkisinin faturasının da TCMB’ye ve para
politikasına çıkmasına yol açmaktadır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202665 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.