Faiz Enflasyonun Nedenidir Teorisi
1993 yılsonu itibariyle Türkiye’nin bütçe açığı yüzde 6,7,
kamu borç stoku + özel kesim dış borç stokunun GSYH’ya oranı yüzde 80,
enflasyon oranı (TÜFE) yüzde 71, cari açığı yüzde 3,2 idi. Ekonomi yüzde 7,9
gibi yüksek bir büyüme oranı yakalamıştı. Hazinenin iç borçlanma faiz oranları
yüzde 75 ile 80 arasında değişiyordu. USD kuru 14.458 TL idi. Ekonomi, o
dönemde geçerli olan ‘bütçe açıkları ve kamu borçlanması yoluyla büyüme’
modeline göre büyüyordu. Buna karşılık, bugün için düşük gibi görünen cari açık
oranı, 1980 yılından o yıla kadarki en yüksek düzeyine çıkmıştı.
O sırada ben ABD’de Washington Büyükelçiliği Ekonomi ve
Ticaret Başmüşaviri olarak görev yapıyordum. Bazen Hazine’deki arkadaşlarımı
arıyor, ekonominin krize gireceği uyarısını yapıyordum. Onlar da benim kadar
biliyorlar ama Başbakana laf dinletemiyorlardı. Bu faiz düzeyinden borçlanalım
diyenler neredeyse vatan haini konumuna düşürüldüğü için ses çıkaramaz
olmuşlardı. İki günde bir IMF Türkiye misyon şefi ve ilgili bölüm başkanı telefonla
arıyor “neler oluyor, ekonomide risk büyüyor ne yapıyorsunuz?” diye soruyorlar
aldıkları yanıttan mutlu olmuyorlardı. Sonunda telefonlardan kaçar oldum.
1994 yılının ilk ayında Washington D.C’de Türkiye’nin
gündem maddesi olduğu uluslararası bir konferans vardı. Ben de konuşmacıydım.
Benden önce konuşan konuşmacı Türkiye’de bir sorun olmadığını, yeni bir ekonomi
politikası uygulandığını, sorunların kısa sürede normale döneceğini anlatmıştı.
Benim anlatacağım konu teknik bir konuydu. Ben de böylece güncel sorunlara
girmeden kurtulacağımı planlıyordum. Sonuçta ben bir bürokrattım ve yalan da
söyleyemiyordum. Yanlış politikalar uygulandığını söylesem bürokratlığımla
bağdaşmayacaktı, doğru politikalar uygulandığını söylesem dürüstlüğümle bağdaşmayacaktı.
O nedenle tamamen teknik çerçevede sunumumu yaptım. Ne var ki soru cevap
kısmında iş kontrolden çıktı ve bana uygulanan politika hakkında ne düşündüğüm
soruldu. Dürüstlüğüm, bürokratlığımdan önde geldiği için düşüncelerimi açıkça
anlattım ve elden geldiğince ölçülü kalmak kaydıyla hükümetin politikasını
eleştirdim.
Bu konferansın yapıldığı tarihten kısa bir süre sonra 1994
krizi çıktı. Kur alıp başını gitti, faiz astronomik oranlara fırladı. İhaleleri
iptal edip borçlanmaya burun kıvıran Hazine o beğenmediği faizlerin misliyle
faiz ödeyip borçlanma yapmak zorunda kaldı.
Krizin faturası devalüasyon, enflasyonun artması, bütçe
açığının büyümesi, büyümenin düşmesi ve ülke kredi notunun önce BBB’den BB’ye
sonra da B’ye düşmesi olarak ortaya çıktı. 1994 yılı sonunda USD kuru 38.418
olmuştu, faizler yüzde 100’ün üzerine çıkmış, büyüme yüzde 6,1 oranında
küçülmeye dönüşmüştü. Bütçe açığı ve cari açık düşmüş, kamu borç stoku + özel
kesim dış borç stoku / GSYH oranı yüzde 122’ye ulaşmıştı. Yılsonunda TÜFE oranı
yüzde 120 olmuştu.
Sonuçta faizin enflasyonun nedeni olduğu teorisini
uygulamaya sokmanın bedeli faizi de enflasyonu da eski durumu aratacak kadar
yükseltmek oldu. 1994 krizine Amerikalıların taktığı isim ‘homemade crisis’
idi. Krizin ekonomi politikasına bir de ilginç katkısı oldu. Dalgalı kur rejimi
uygulanan bir ülkede fırlayıp giden kurla başa çıkabilmek için sabit kur
rejiminin bir aracı olan devalüasyon uygulaması devreye sokuldu.
Kıssadan ilk hisse:
Bizim gibi tasarrufları yatırımlarından düşük olan ve dış tasarrufları çekmek
zorunda olan ülkelerde enflasyonu düşürmenin yolu riskleri düşürmekten geçer.
Riskler düşerse kurlar normale döner. Kurlar normale dönerse önce enflasyon sonra
faizler düşer. Bu mekanizmayı tersinden işletmeye çalışınca yani önce faizleri
düşürmeye çalışınca riskler artmaya başlar. Riskler artınca yabancı tasarruflar
yeterince gelmemeye başlar. Yabancı tasarruflar yeterince gelmeyince kurlar
yükselir. Kurlar yükselince önce enflasyon sonra da faizler artar.
Kıssadan ikinci
hisse: Yaşamı teorine uydurmaya çalışma, teorini yaşama uydurmaya çalış.
Meraklısı için not:
Riskleri düşürmenin yolu yapısal reformları yapmaktan geçer.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026194 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.