Smith ve Keynes
Adam Smith, insanla birlikte var olan ekonomik sorunu, yani
kıtlık sorununu ilk kez bilimsel bir çerçeveye oturtup zamanının ideolojisiyle
yani merkantilizm-tarımsal kapitalizm çerçevesiyle açıklayan bilim adamıydı. Smith’in
eseri Ulusların Zenginliği, kapitalizmin ilk el kitabıydı. Ekonomi, o zamanlar
siyasetle çok daha içli dışlı olduğu için adı da ekonomi (economics) değil
siyasal ekonomiydi (political economy.) Smith,
Keynes’in adlandırmasıyla klasik ekonomi okulunun kurucusu sayılıyor. Klasik
iktisatçılar, devletin piyasalara karışmaması durumunda dengenin kendiliğinden
oluşacağını, zaman içinde bozulsa bile yeniden kendiliğinden kurulacağını savunurlardı.
Ekonomi biliminin adının siyasal ekonomiden ekonomiye dönüşü büyük ölçüde
Alfred Marshall’ın 1890 yılında yayınladığı Ekonominin İlkeleri adlı kitabından
sonra oldu. Bu kitap, artık kapitalizmin yeni el kitabı olmuştu. Neoklasik
ekonominin öncülerinden olan Alfred Marshall bu bilime matematiği taşıdı.
John
Maynard Keynes, Alfred Marshall’ın Cambridge’deki en parlak öğrencisiydi.
Kapitalizmin içine düştüğü 1929 bunalımı, Keynes’in yetiştiği klasik ve
neoklasik çerçevenin kendiliğinden denge kabulünden uzaklaşmasına ve yeni bir
yaklaşım geliştirmesine yol açtı. Keynes, klasiklerin ve neoklasiklerin iddia ettiğinin
aksine piyasaların kendiliğinden dengeye gelemeyeceğini ve devletin etkin
müdahalesinin gerekli olduğunu savundu. Kapitalizmin yeni el kitabı artık
Keynes’in İstihdam, Para ve Faiz Genel Teorisi adlı kitabıydı. Zaman
ilerledikçe her iki yönde yani klasik ekonomi anlayışında da Keynesyen ekonomi
anlayışında da gelişmeler yaşandı. Parasalcılar, Yeni klasik iktisatçılar
klasik ve neoklasik geleneği geliştirerek savunurlarken Yeni Keynesyenler de
Keynesçi ekonomi yaklaşımını geliştirdiler.
Buraya kadar yaptığım açıklama gösteriyor ki birbirlerinden
yaklaşık 1,5 yüzyıl farkla yaşamış olan Smith ile Keynes, birbirine taban
tabana zıt görüşlere sahiptiler. Smith, devletin ekonomiye karışmaması halinde
dengenin sağlanacağını savunurken, Keynes, devletin ekonomiye karışımı olmadan
dengenin sağlanamayacağını söylüyordu. Dolayısıyla bir insanın bu iki bilim
adamının görüşünü birlikte kabulü bilimsel olarak imkânsız görünüyor.
Ekonomi eğitimi alanlar, bu bilim adamlarının görüşlerini,
önermelerini, ekonomik düşünce tarihinin bir parçası olarak okurlar. Bunu
okumalarındaki amaç kapitalizmin gelişiminde nasıl çözümler arandığını anlamalarını
sağlamaktır. Çünkü tarih çalışmasının doğru yöntemi bir dönemi incelerken o
dönemin koşullarını ve düşünce tarzını kavrayarak incelemektir. Bir başka
deyişle bugünkü koşullar ve düşünce biçimiyle sanayi devriminde olup bitenleri
anlayıp analiz etmek insanı yanlış yerlere götürür. Smith’i, Ricardo’yu, Marx’ı
anlamadan sanayi devrimini anlayamayacağımız gibi, Keynes’i anlamadan iki dünya
savaşı arasında kapitalizmin gelişimini ve sorunlarını da anlayamayız.
Dolayısıyla iktisatçı, Smith’i ve Keynes’i çalışırken bu gözle çalışır.
Adam Smith’in görünmez ele dayalı ekonomi teorisi artık
geçerliliğini yitirmiş olsa da işbölümünün yararlarını anlamak için dönüp onun
yazdıklarına bir göz atarız. Keynesin görüşlerini ne kadar aşmış olsak da
likidite tuzağı yaklaşımını gözden kaçırmayız. Eğer bu yaklaşımı gözden
kaçırırsak enflasyon ve faizin sıfıra yakın olduğu durumu ideal durum sanmaya
devam eder ve Avrupa’nın içine düştüğü durumu bir türlü doğru analiz
edemediğimiz için çelişkiler içinde kalırız.
Korkulması gereken şey Smith ve Keynes’e değil bilim dışı
konulara takılıp kalmaktır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202694 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.