2015 Yılı Çok Kötü Başladı
İhracat hızla geriliyor
Türkiye İhracat Meclisi’nin (TİM) açıkladığı verilere göre
bu yılın ilk üç ayındaki ihracat şöyle görünüyor:
İhracatçı Sektörler
|
2014 Ocak
– Mart Milyon USD
|
2015 Ocak
– Mart Milyon USD
|
Değişim
(%)
|
Tarım
sektörü
|
5.609
|
5.258
|
-6.3
|
Sanayi
sektörü
|
30.310
|
26.378
|
-13.0
|
Madencilik
sektörü
|
1.091
|
841
|
-22.9
|
Kayıttan
Muaf İhracat
|
1.416
|
3.340
|
135.8
|
Toplam
İhracat
|
38.427
|
35.816
|
-6.8
|
2015 yılının ilk üç ayında Türkiye’nin ihracatı geçen yılın
ilk üç ayına göre yüzde 6,8 azaldı. Sanayi sektörü ihracatındaki düşüş yüzde
13’e ulaştı. Euro bölgesinde yaşanan sıkıntılara karşın ihracatımızda ilk
sırada Almanya yer almaya devam ediyor. İkinci sırada Irak, üçüncü sırada
Birleşik Krallık geliyor.
Sanayi üretiminde daralma alarmı
2015 yılının ilk üç ayında imalat sanayi kapasite kullanımı
ve Ocak ayının sanayi üretim endeks değişimi verilerini aşağıdaki tabloda
sunuyorum.
Kapasite Kullanım Oranı (%)
|
Ocak
|
Şubat
|
Mart
|
2014
|
73,9
|
73,3
|
73,1
|
2015
|
73,7
|
72,8
|
72,4
|
Sanayi Üretimi Aylık Değişimi (%)
|
Ocak
|
Şubat
|
Mart
|
2014
|
7,6
|
5,1
|
4,5
|
2015
|
-2,2
|
İmalat sanayiinde kapasite kullanımı 2015 yılının ilk üç
ayında sürekli bir düşüş yaşadı. Bundan daha önemlisi 2014 yılının ilk üç ayına
göre de düşü yaşanmış olması. Bu gelişme sanayi üretiminin hız kestiğini ortaya
koyuyor. Sanayi üretiminde 2015 yılına ilişkin olarak elimizde henüz sadece
Ocak verisi var. Ocak ayında sanayi üretiminde yüzde 2,2 oranında küçülme yaşandığı
görülüyor. Sadece Ocak ayı verisine bakarak genel bir sonuç çıkarmak elbette
mümkün değil. Buna karşılık ihracatta ortaya çıkan üç aylık gerileme eğilimin
sanayi üretimine de yansımış olacağını ve ilk aydaki u düşüşün sonraki iki ayda
da tekrarlanacağını tahmin ediyorum.
2014 yılında sanayi büyümesini iç talepten çok dış talep
ayakta durmuştu. Bu yıl dış talepte ciddi bir düşüş olduğunu TİM’in ihracat
verilerinden görebiliyoruz. İç talepte de bir canlanma olmadığına göre 2015
yılının ilk çeyrek büyüme verisinin de tıpkı sanayi üretiminde olduğu gibi parlak
olmayacağını söylersek yanılmış olmayız.
TL’nin dış değeri USD’ye karşı düşüyor, Euro’ya karşı yükseliyor
2015 yılının ilk üç ayına damgasını vuran ve yılın kötü
başlamasına neden olan gelişmelerin başında kurlardaki gelişmeler geliyor.
USD / TL
|
Ocak
|
Şubat
|
Mart
|
2014
|
2,23
|
2,21
|
2,22
|
2015
|
2,34
|
2,46
|
2,59
|
Euro / TL
|
Ocak
|
Şubat
|
Mart
|
2014
|
3,03
|
3,02
|
3,07
|
2015
|
2,71
|
2,80
|
2,81
|
USD/TL kuru geçen yılın ilk üç ayında aşağı yukarı aynı
düzeyde kalmışken bu yılın ilk üç ayında hem geçen yılın aynı dönemine göre hem
de bu yılın birbirini izleyen aylarına göre sürekli bir artış sergilemiş yani
TL, USD’ye karşı hep değer kaybetmiş görünüyor. Buna karşılık Euro / TL kuru bu
yılın ilk üç ayında fazla değişiklik göstermese de geçen yılın ilk üç ayına
göre ciddi bir düşüş göstermiş yani TL, Euro’ya karşı değerlenmiş görünüyor.
USD/TL kurunun TL aleyhine, Euro/TL kurunun ise TL lehine
değişmesi ihracat ve turizm gelirlerinin ağırlığı Euro’da, ithalat girdileri ve
finansman maliyetlerinin ağırlığı USD’de olan Türkiye açısından en kötü
durumdur. Euro’daki düşüş nedeniyle gelirlerimiz azalırken USD’deki artış
nedeniyle giderlerimiz artış içindedir.
Anketler karamsar beklentilerin arttığına işaret ediyor
Türkiye ekonomisinde gerek tüketicilerin gerekse
üreticilerin (reel sektörün) geleceğe ilişkin beklentilerini ölçmekte
kullanılan anketler uygulanıyor. Bu anketler içinde en kapsamlısı Ekonomik
Güven Endeksidir. Ekonomik güven endeksi, tüketici ve üreticilerin genel
ekonomik duruma ilişkin değerlendirme, beklenti ve eğilimlerini özetle gösteren
bir bileşik endeks olarak her ay TÜİK tarafından yayınlanan bir endekstir. Aşağıdaki
tablo bu anketlerin sonuçlarını gösteriyor.
Ocak
|
Şubat
|
Mart
|
|
Ekonomik Güven Endeksi (TÜİK)
|
|||
2014
|
98,2
|
90,2
|
91,7
|
2015
|
90,7
|
88,5
|
74,9
|
Endeksin 2015 yılının ilk üç ayında aldığı değerleri kendi
içinde değerlendirdiğimizde aylar itibariyle düşüşü görebiliyoruz. Özellikle
Mart ayında Şubat ayına göre düşüş 13,6 puanla zirve yapmış bulunuyor. 2015
yılı değerlerini 2014 yılının değerleriyle karşılaştırdığımızda çöküş çok daha
net görünüyor.
Bu anket bize beklentilerin ne kadar hızla bozulduğunu ve
gerek tüketicilerin gerekse üreticilerin 2015 yılından beklentilerinin son
derecede kötü olduğunu ortaya koyuyor. Ekonomiye uygulanan diğer anketlerde ve
endekslerde de görünüm faklı çıkmıyor.
Her toplum, geçmişte yaşadığı ekonomik travmaların izlerini taşıyor. Amerikalılar işsizlikten korkarlar, Almanlar enflasyondan. Çünkü geçmişte yaşadıkları en önemli ekonomik travmalar bunlardır. Bana sorarsanız Türkler USD kurunun yükselmesinden çok korkarlar. Çünkü geçmişte ne zaman bu olayla karşılaşsak mutlaka ardından bir ekonomik kriz gelmiştir. O nedenle Türkiye'de beklentilerin bu kadar kötüleşmesinde USD/TL kurundaki artışın çok etkili olduğunu düşünüyorum.
Her toplum, geçmişte yaşadığı ekonomik travmaların izlerini taşıyor. Amerikalılar işsizlikten korkarlar, Almanlar enflasyondan. Çünkü geçmişte yaşadıkları en önemli ekonomik travmalar bunlardır. Bana sorarsanız Türkler USD kurunun yükselmesinden çok korkarlar. Çünkü geçmişte ne zaman bu olayla karşılaşsak mutlaka ardından bir ekonomik kriz gelmiştir. O nedenle Türkiye'de beklentilerin bu kadar kötüleşmesinde USD/TL kurundaki artışın çok etkili olduğunu düşünüyorum.
Bütçe sıkı tutuluyor ama
acaba bu ortamda kadar disiplin doğru bir yaklaşım mı?
2015 yılının ilk iki aylık bütçe sonuçlarına baktığımızda
bütçenin 1,4 milyar TL fazla verdiğini görüyoruz. Yine aynı dönemde sağlanan
faiz dışı fazla 13,3 milyar TL’ye ulaşmış bulunuyor. Bu iki rakam bize kamu
mali disiplinin üst düzeyde korunduğunu anlatıyor.
Kamu mali dengesi açısından sağlanan disiplinin devam etmesi
bir yandan olumlu olmakla birlikte bir yandan da ekonomideki kötüye gidişi önlemek
açısından uygulanması gereken maliye politikasının doğru uygulanıp
uygulanmadığı kuşkusunu gündeme getiriyor. Büyümenin düştüğü, ekonomide birçok
sıkıntının ortaya çıktığı bir ortamda sadece para politikası aracılığıyla
ekonomiyi canlandırmak yerine acaba maliye politikasını biraz gevşetmek gerekir
mi? Bence yanıtlanması gereken soru budur.
Cari açık düşüyor
Uluslararası finansal ortamın gerildiği bir durumda, üstelik
Fed’in faiz artırımının zamanlaması belirsizliğini korurken cari açığın
düşürülmesi ve dış finansman ihtiyacının düşürülmeye çalışılması doğru bir
yaklaşımdır. Bir yıldan beri bu yaklaşımı sergileyen ve sonuç almaya başlayan
ekonomi yönetimi burada doğru tercih sergilemiş bulunuyor. Bu yaklaşımın
sonucunda cari açığımız yüzde 5,5’e kadar geriledi.
Yaklaşım doğru olmakla birlikte ekonomide, tıpta olduğu
gibi, hastalığı tedavi için uygulanan her tedavinin yararlı etkilerinin yanında
bir takım zararlı yan etkileri de oluyor. Cari açığı düşürme yolunda atılan
adımların yan etkileri olarak büyüme düştü, işsizlik arttı. Ne var ki bu
tedaviye başlanmasa da cari açığı o kadar yüksek düzeyde sürdürmek mümkün
olamayacaktı.
Sonuç
2015 yılının zor ve çalkantılı bir yıl olacağını, inişler,
çıkışlar yaşanacağını yılın en başından itibaren her fırsatta dile getirdim. Yıla
çok kötü başladık. Böyle bir ortamda riskleri artıracak sert söylemlerden,
kurumlar arası kavgalardan, ters ve sürpriz uygulamalardan kaçınmak gerekir. Yılın
sonraki bölümü Fed’in faiz kararı, Avrupa’nın toparlanma durumu, jeopolitik
risklerin azalıp azalmayacağı, Rusya’nın durumu gibi dış gelişmelere, bir
yandan da bizim bu değindiğim konularda riskleri azaltıp azaltamayacağımıza
bağlı olarak biçimlenecek.
2015 çok zor ve sıkıntılı başladı ve büyük olasılıkla daha
zorlaşarak ve daha sıkıntılı hale gelerek devam edecek.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026163 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.