AKP'nin Ekonomide 12 Yılı
AKP, 3 Kasım 2002 tarihindeki genel seçimleri kazanarak
iktidar olduğu için ekonomiyi yönetmeye başladığı 2002 yılsonunu başlangıç olarak
almak doğru olacaktır.
Aşağıdaki tabloda AKP’nin 2003 – 2014 yılları arasındaki 12 yıllık siyasal iktidarının makroekonomideki yansımaları yer alıyor. Bu tabloyu
kalem kalem ele alarak değerlendirelim:
(1) AKP, 231 milyar Dolar olarak aldığı GSYH’yı 12 yılsonunda 800 milyar Dolara çıkarmıştır. Bu, yaklaşık 3,5 kat artış demektir.
Bu artışın başarı derecesini ölçebilmek için Türkiye’nin de aralarında
bulunduğu gelişmekte olan ülkeler grubunun toplam GSYH’sının nereden nereye
çıktığına bakmak gerekir. Gelişme yolundaki ülkelerin toplam GSYH’sı 2002
yılında 6,9 trilyon Dolar iken 4,4 kat artışla 2014 yılında 30,5 trilyon Dolara
ulaşmış. Demek ki Türkiye’nin bu 12 yılda GSYH’da sağladığı 3,5 kat artış,
bulunduğu grubun toplam artışının gerisinde kalmış. Ayrıca Türkiye’nin 2014
yılında GSYH’sının bir önceki yıla göre gerilemiş olması çarkın ters dönmeye
başladığının bir göstergesi olarak alınabilir.
(2) Kişi başına gelirde Türkiye, AKP iktidarının ilk 6
yılında hızlı sayılabilecek bir artış temposu yakalamış ama ondan sonraki 7
yılda yerinde saymaya başlamıştır. Dünya GSYH’sının dünya nüfusuna bölünmesiyle
ortaya çıkan kişi başına gelir ortalaması kabaca 10 bin dolar dolayındadır. Bu
miktar dünya için kişi başına ortalama gelir olarak kabul ediliyor. Bu gelir
düzeyine gelip takılan ve yukarıya gidemeyen ekonomilere de ‘orta gelir
tuzağındaki ekonomiler’ deniyor. Türkiye, kişi başına gelirdeki gelişmelere
bakıldığında, son 7 yıldır orta gelir tuzağına takılıp kalmış bir ekonomi
görünümü veriyor.
Yıllar
|
GSYH (Milyar USD)
|
Kişi Başına Gelir (USD)
|
Büyüme (%)
|
Enflasyon (%)
|
İşsizlik (%)
|
Bütçe Açığı (%)
|
Cari Açık (%)
|
2002
|
231
|
3.492
|
6,2
|
29,8
|
10,8
|
-11,2
|
-0,3
|
2003
|
305
|
4.565
|
5,3
|
18,4
|
11,0
|
-8,8
|
-2,5
|
2004
|
390
|
5.775
|
9,4
|
9,3
|
10,8
|
-5,4
|
-3,7
|
2005
|
482
|
7.036
|
8,4
|
7,7
|
10,6
|
-1,5
|
-4,6
|
2006
|
526
|
7.597
|
6,9
|
9,6
|
10,2
|
-0,5
|
-6,1
|
2007
|
649
|
9.247
|
4,7
|
8,4
|
10,3
|
-1,6
|
-5,9
|
2008
|
742
|
10.444
|
0,7
|
10,1
|
11,0
|
-1,8
|
-5,7
|
2009
|
617
|
8.561
|
-4,8
|
6,8
|
14,0
|
-5,5
|
-2,2
|
2010
|
732
|
10.079
|
9,2
|
6,4
|
11,9
|
-3,6
|
-6,2
|
2011
|
774
|
10.444
|
8,8
|
10,5
|
9,8
|
-1,3
|
-9,7
|
2012
|
786
|
10.497
|
2,2
|
6,2
|
9,2
|
-2,2
|
-6,0
|
2013
|
823
|
10.822
|
4,2
|
7,4
|
9,7
|
-1,2
|
-7,9
|
2014
|
800
|
10.404
|
2,9
|
8,2
|
10,9
|
-1,3
|
-5,7
|
(3) AKP iktidarıyla başlangıçta son derecede hızlı bir
büyüme ivmesi yakalamış olan Türkiye, 2008 ve 2009 yıllarında önce duran, sonra
küçülen bir ekonomik büyüme performansı sergilemiş bulunuyor. Küresel krizin
etkisinin ‘teğet’ geçmediği özellikle 2009 yılında yaşanan yüzde 4,9’luk
küçülmeden net bir şekilde görülebiliyor. Ardından iki yıllık bir toparlanma ve
sonra son 3 yılda yaşanan potansiyel altı büyüme hızları (potansiyle büyüme
yüzde 5) ekonominin yavaşlamasına ve sorunlar yaşanmasına neden olmuş görünüyor.
(4) AKP iktidarının en önemli ekonomik başarılarından birisi
enflasyonu yüksek çift haneli oranlardan tek haneli oranlara indirmiş
olmasıdır. Buna karşılık Merkez Bankası, yıllardır hükümetle birlikte
belirlediği yüzde 5’lik enflasyon hedefine ulaşamıyor. Her ne kadar hedef
Merkez Bankasının hedefi gibi görünse de hükümetle birlikte belirlendiği için
bu orana ulaşamamakta yaşanan başarısızlık Merkez Bankasına olduğu kadar AKP
iktidarına da aittir.
(5) İşsizlik oranı, AKP iktidarı açısından önemli bir
başarısızlık göstergesi olarak ortada duruyor. 2001 kriziyle birlikte yüzde
8’lik ortalamadan yüzde 10’luk bir ortalamaya sıçramış olan işsizlik oranı,
ölçme yöntemlerinde yapılan ve oranın düşmesine yol açacak değişikliklere (*) karşın
yüzde 10’lar düzeyinde kalmaya devam ediyor.
(*Söz konusu değişiklikler işgücünün 15 – 64 yaş yerine 15+
yaş olarak tanımlanması ve son üç aydaki işsizlik başvuruları yerine son bir
aydaki başvuruların dikkate alınmaya başlanmasıdır.)
(6) AKP iktidarının
en önemli üç başarısından birisi bütçe açığının sıfıra yaklaştırılmış
olmasıdır. Diğer iki başarıdan birisi yukarıda değindiğim enflasyonun düşürülmesi
diğeri de kamu borç yükünü azaltılmasıdır. Bunlardan enflasyonu düşürme
başarısı sürdürülememiş ama diğer ikisi sürdürülmüştür. Bütçe açığı oranının
düşürülmesi aslında kamu borç yükünün düşmesine o da enflasyonun düşmesine yol
açmış görünüyor.
(7) Bütçe açığının düşürülmesi ne yazık ki cari açığın
artırılması pahasına gerçekleşmiştir. Türkiye, 2000’li yıllara kadar bütçe
açığı ve kamu borçlanmasına dayalı büyüme modeli izlemiş, AKP’nin iktidara
geldiği 2002 ve sonrasında ise cari açık, özel kesim ve hanehalkı borçlanmasına
dayalı büyüme modeline geçmiştir. Bunun sonucunda da bütçe açığı düşerken cari
açık artmış ve bu model giderek daha fazla dış finansman sorunları yaratmaya
başlamıştır. Türkiye, kırılgan ekonomilerin en başlarında yer almaya başlayınca
cari açığı düşürmeye yönelik adımlar atmış bu kez de büyüme oranı ciddi biçimde
düşmüştür.
Aşağıdaki tabloda AKP’nin 2003 – 2014 yılları arasındaki 12 yıllık siyasal iktidarının borç yapısında yarattığı gelişmeler yer alıyor.
Bu tabloyu da ele alıp değerlendirelim:
(1) Bu tabloda bütçe açıklarını ve cari açıkları yeniden
göstermemin nedeni 12 yıllık AKP iktidarı boyunca bütçe açıklarının düşmesine
karşılık cari açığın artmasını ve bunun borçlarda nasıl bir yer değişikliğine
neden olduğunu ortaya koyabilmek içindir.
(2) AKP iktidarı boyunca başta ÖTV olmak üzere vergi
artışları, özelleştirmeler ve geçici gelirlerle bütçe açıkları kapatıldı ve
kamu borç stokunun GSYH’ya oranı yüzde 69,2’den yüzde 34,9’a geriledi. Bu
önemli bir başarı olarak görülmektedir.
Yıllar
|
Bütçe Açığı / GSYH (%)
|
Cari Açık / GSYH (%)
|
Kamu Borç Stoku/GSYH (%)
|
Özel Kesim Dış Borç Stoku/ GSYH (%)
|
Hanehalkı Borç Stoku/ GSYH (%)
|
2002
|
-11,2
|
-0,3
|
69,2
|
18,7
|
2
|
2003
|
-8,8
|
-2,5
|
62,2
|
16,1
|
3
|
2004
|
-5,4
|
-3,7
|
56,6
|
16,4
|
5
|
2005
|
-1,5
|
-4,6
|
51,1
|
17,6
|
7
|
2006
|
-0,5
|
-6,1
|
45,5
|
23,0
|
9
|
2007
|
-1,6
|
-5,9
|
39,6
|
24,8
|
11
|
2008
|
-1,8
|
-5,7
|
40,0
|
25,4
|
12
|
2009
|
-5,5
|
-2,2
|
46,3
|
27,9
|
13
|
2010
|
-3,6
|
-6,2
|
43,1
|
26,1
|
15
|
2011
|
-1,3
|
-9,7
|
39,9
|
25,9
|
17
|
2012
|
-2,2
|
-6,0
|
37,6
|
29,0
|
18
|
2013
|
-1,2
|
-7,9
|
37,4
|
32,4
|
19
|
2014
|
-1,3
|
-5,7
|
34,9
|
34,4
|
19
|
(3) Buna karşılık özelleştirilen
kuruluşların borçlarının devri ve krediye ulaşımın teşvikiyle özel kesimin
borçları yükseldi ve GSYH’ya oran olarak yüzde 18,7’den yüzde 34,4’e çıktı. Talebi
canlandırmak için hanehalkının krediye ulaşımı kolaylaştırıldı ve teşvik
edildi. Böylece hanehalkının borçlarının GSYH’ya oranı bu dönemde yüzde 2’den
yüzde 19’a kadar yükseldi.
(4) Dönem boyunca kamu mali disiplinindeki düzelme, özel
kesim ve hanehalklarının mali disiplinsizliğe itilmesiyle sağlanmış oldu.
Sonuç ve
değerlendirme
2001 kriziyle dibe vuran ekonomide toparlanmanın başladığı 2002 yılı sonunda iktidara gelen AKP, ilk
yıllarda gerek krizin yarattığı olumsuz baz etkisinin kolayca tersine
çevrilmesi, gerek IMF programının verdiği ivme ve maddi destek, gerekse de kriz
sonrası yapılan iki önemli yapısal reform hamlesi (bankacılık sektörü düzenlemesi
ve kamu kesimi mali disiplinin sağlanması için atılan adımlar) sonucunda ilk 6
– 7 yılda başarılı bir ekonomik performansa imza attı. Buna karşılık yapısal
reformların yapılamaması, öteden beri Türkiye ekonomisinin en önemli
hastalıklarından birisi olan kısa vadeli bakış açısının bu dönemde de devam
etmesi, ekonomide yanlış yaklaşımların artmaya başlaması sonucu son 6 yılda işler
tersine dönmeye yöneldi.
Özellikle büyümenin cari açığı artırmadan yükseltilememesi,
içine girilen orta gelir tuzağının yarattığı refahı artıramama sorunları, dış
finansmanda karşılaşılan sıkıntılar, risklerle birlikte kırılganlığın artması
ve yapısal sorunlara sürekli yanlış teşhis ve yaklaşımlar yapılması önümüzdeki
dönem için de sıkıntıların artarak süreceğinin göstergesini oluşturuyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026299 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.