Kamu Kesimi ve Özel Kesimin Borçları
I.Kamu Kesimi Borç
Yükü Oran Olarak Azalıyor
(Milyar
TL)
|
2008
|
2014
|
Kamu Kesimi Brüt Borç Stoku
|
408,3
|
650,5
|
İç Borç Stoku
|
295,8
|
443,6
|
Dış Borç Stoku
|
112,5
|
206,9
|
TCMB
Net Varlıkları
|
60,4
|
304,4
|
Kamu
Varlıkları (Mevduat ve Menkul Kıymetler)
|
41,5
|
77,4
|
İşsizlik
Sigortası Fonu Net Varlıkları
|
38,4
|
81,4
|
GSYH
|
950,5
|
1.749,8
|
Kamu Kesimi Brüt Borç Stoku (%)
|
43,0
|
37,2
|
Kamu Kesimi Net Borç Stoku (%)
|
28,2
|
10,7
|
(1) Kamu kesimi toplam brüt borç stoku 200 8 yılında 408,3 milyar ve bunun GSYH’ye göre oranı yüzde 43 iken bu miktar 2014’de 650,5 milyar TL’ye yükselmiş buna karşılık borç stokunun GSYH’ya oranı (GSYH’nın daha hızlı büyümesi sonucu) yüzde 37,2’ye düşmüş bulunuyor.
(2) Kamu kesimi borç stokundaki artış iç borç stokundaki artıştan
kaynaklanıyor. Dış borç stoku 2008 yılında 78,3 milyar dolar iken 2014 yılında
117,7 milyar dolar olmuş görünüyor. TL olarak dış borç stokunda yaşanan hızlı
artış (112,5 milyar TL’den 206,9 milyar TL’ye) TL’nin Dolara karşı değer
kaybından kaynaklanıyor.
(3) Kamu kesimi brüt borç stokunu netleştirirken TCMB’nin
varlıkları, kamu varlıkları ve işsizlik sigortası fonu varlıkları düşülüyor. Bu
durumda kamu kesimi net borç stokunun GSYH’ya oranı 2008 yılında yüzde 28,2
olarak hesaplanırken 2014 yılında yüzde 10,7 olarak hesaplanıyor. Kamu kesimi
net borç yükünde görülen bu ciddi gerilemede varlıklarda görülen artışların
etkisi var.
Bu tabloya bakarak kamu borç stokunda ve yükünde küresel
krize karşın oldukça olumlu bir gelişmenin yaşandığını ve siyasal iktidarın bu
alanda başarılı bir maliye politikası izlediğini söyleyebiliyoruz.
II. Kamu Kesimi Dış
Borç Yükü Azalıyor, Özel Kesim Dış Borç Yükü Artıyor
(Milyar
USD)
|
2008
|
2014
|
Türkiye Brüt Dış Borç Stoku
|
281,2
|
402,4
|
Kamu Kesimi
|
78,3
|
117,7
|
TCMB
|
14,1
|
2,5
|
Özel Kesim
|
188,8
|
282,2
|
Bankalar
|
54,2
|
144,2
|
Diğer Finansal Kuruluşlar
|
21,1
|
20,8
|
Reel Kesim
|
113,4
|
117,2
|
GSYH
|
742,1
|
800,0
|
Türkiye Dış Borç Stoku / GSYH (%)
|
37,8
|
50,3
|
(1) Türkiye’nin toplam dış borç stoku 2008 yılında 281,2
milyar dolardan 2014 yılında 402,4 milyar dolara, dış borç stokunun GSYH’ya
göre oranı da yüzde 37,8’den yüzde 50,3’e yükselmiş bulunuyor.
(2) Kamu kesiminin ve TCMB’nin dış borç stoklarında önemli
miktarlarda gerileme olmasına karşılık özel kesim dış borç stokunda ortaya
çıkan artış bu gerilemelerden fazla olduğu için toplam dış borç stokunda artışa
neden olmuş görünüyor.
(3) Özel kesim dış borç stokundaki en önemli artış reel
kesim dış borç stokunda görülüyor.
Bu tabloya bakarak kamu kesiminin dış borç yükünde azalma
olduğunu, başta bankacılık kesimi olmak üzere özel kesimin dış borçlarında ise kamu
kesimindeki azalmadan çok daha yüksek bir artış olduğunu söyleyebiliyoruz.
III. DİBS’ler Kimin
Elinde?
(%)
|
2004
|
2015 Şubat
|
Yurtiçi Yerleşikler
|
92,9
|
79,1
|
Bankalar
|
44,9
|
47,6
|
Banka dışı Kesim
|
49,4
|
29,5
|
TCMB
|
7,6
|
2,0
|
Yurtdışı Yerleşikler
|
7,1
|
20,9
|
(1) DİBS’lerin (Devlet Tahvili ve Hazine Bonoları) mülkiyet
yapısında 2004’den 2015’e ciddi bir değişim görülüyor. 2004 yılında DİBS’lerin
yüzde 92,9’u yurtiçi yerleşiklerin yüzde 7,1’i yurtdışı yerleşiklerin
elindeyken 2015 yılında yurtiçi yerleşiklerin payı yüzde 79,1’e düşmüş,
yurtdışı yerleşiklerin payı ise yüzde 20,9’a yükselmiş.
(2) Bankaların DİBS payında fazla bir değişiklik olmazken
banka dışı esimin payında ciddi bir gerileme yaşanmış.
(3) TCMB’nin DİBS stokundaki payı oldukça azalmış.
Bu tabloya bakarak DİBS faizlerinin yurtdışı yerleşikler
için çekiciliğinin artmasına karşılık yurtiçi yerleşikler için çekiciliğini
yitirdiği sonucuna ulaşabiliriz. Bunun temel nedeni yabancıların ülkelerinde
enflasyon ve faizlerin sıfıra yakın olması sonucu Türkiye’den yüksek reel faiz
elde etmelerine karşılık Türkiye’deki yatırımcıların Türkiye’deki yüksek
enflasyon nedeniyle düşük reel faiz elde etmesidir (bu konunun ayrıntısı için
şu yazıma bakılabilir: (http://www.mahfiegilmez.com/2012/09/turke-baska-yabancya-baska-reel-faiz.html)
IV. Dış Borçların
Döviz Bileşimi
Dış
Borcun Döviz Cinsi
|
Milyar USD
|
%
|
Toplam
|
402,4
|
100
|
USD
|
231,8
|
57,6
|
Euro
|
127,8
|
31,7
|
Diğer
|
15,3
|
3,7
|
TL
|
28,4
|
7,0
|
(1) Türkiye’nin dış borçlarında büyük ağırlık dolar
cinsinden borçlardadır. Dolar ve Euro borçlar toplamı, toplamın yüzde 89’undan
fazladır.
(2) TL cinsinden dış borçlanmalarda son zamanlarda artış
görülmeye başlanmıştır.
Bu tablo bize dış finansman yükümüzün önemli ölçüde dolara
dayalı olduğunu, USD/TL kuru nda Dolar lehine artışların bu çerçevede kamu kesimi ve özel
kesimin mali yapısını olumsuz etkilediğini söylememiz mümkündür.
V. İç Borç Stokunun
Vade ve Faiz Yapısı
İç Borç Stokunun
|
2014 Şubat
|
2015 Şubat
|
Ortalama
Vadesi (ay)
|
61,5
|
71,9
|
Ortalama
Faiz Oranı (%)
|
10,9
|
8,1
|
(1) Son bir yıl içinde iç borç stokunun ortalama vadesi 61,5
aydan 71,9 aya uzamıştır. Bu gelişme kamu finansmanını rahatlatan bir
gelişmedir.
(2) Yine son bir yılda iç borçlanmanın ortalama faizi yüzde
10,9’dan yüzde 8,1’e gerilemiştir. Bu da yine kamu finansmanını rahatlatan bir
gelişmedir çünkü borçlanmanın maliyeti düşmektedir.
Bu olumlu gelişmeleri dikkate alırken 2014 yılı Ocak ayının
sonlarına doğru TCMB’nin politika faizini yüzde 4,5’dan yüzde 10’a
yükseltmesinin iç borçlanma faizlerinde yükselmeye ve vadelerde kısalmaya yol açtığını
gözden uzak tutmamak gerekir. Zaman geçtikçe bu olumsuzluk tersine dönmeye
yönelmiştir.
VI. Türkiye’nin Kredi
Notu
Uzun Vadeli Yabancı Para Cinsinden Kredi
Notu
|
Mevcut
Durum
|
Standard
and Poor’s (S&P)
|
BB + (Negatif görünüm)
|
Moody’s
|
Baa3 (Negatif görünüm)
|
Fitch
|
BBB- (Durağan görünüm)
|
Türkiye’nin dış borçlanma miktarını, vadesini ve maliyetini etkileyen
unsurlardan birisi de üç büyük kredi değerlendirme kuruluşunun verdiği kredi
notlarıdır. Türkiye, Moody’s ve Fitch’den yatırım eşiği notuna, S&P’den ise
yatırım eşiğinin altında bir nota sahiptir. Fitch ve Moody’s yakın geçmişte bu
notları teyit etmişlerdir.
VII. Özet ve Sonuç
AKP iktidarının ekonomide en başarılı olduğu alanlardan
birisi kamu maliyesi alanıdır. Bütçe açıklarının yüzde 2’nin altına çekilmesi
ve uzun yıllardır faiz dışı fazla verilerek kamu borçlarının artmasına engel
olunması sonucu kamu kesimi borçlarında düşüşler ortaya çıkmıştır. Bu düşüşler
dış borç stokunda mutlak (yani miktar olarak), iç borç stokunda ise oran olarak
(yani GSYH’nın yüzdesi olarak) düşüş şeklinde görülmüştür. Buna ek olarak kamu
kesimi iç borç stokunun vadeleri uzamış, faiz yükleri de düşmüştür.
Kamu kesimi borçlarındaki düşüşe karşılık bu dönemde borç yükü
özel kesime kaymıştır. Özel kesim özellikle dış borç stokunu hızla artırmış ve
adeta kamu kesiminin boşalttığı yeri fazlasıyla doldurmuştur.
Önümüzdeki dönemde özel kesimin bu yüksek dış borç yükünü en
fazla etkileyecek değişken USD/TL kurunda TL aleyhine ortaya çıkacak artışlar
olacaktır.
Euro artışı ihracatçının lehine olsa da Dolar artışı
aleyhinedir. Çünkü ağırlığı Dolarla olan borçlarının TL karşılığı da
artmaktadır.
Kaynak: Yazıda kullanılan sayısal ve oransal verilerin tamamı Hazine Müsteşarlığının Mart 2015 Borç Yönetimi Raporundan ve aynı idarenin web sitesindeki istatistiklerden derlenmiştir.
Kaynak: Yazıda kullanılan sayısal ve oransal verilerin tamamı Hazine Müsteşarlığının Mart 2015 Borç Yönetimi Raporundan ve aynı idarenin web sitesindeki istatistiklerden derlenmiştir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202694 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.