Kur, Faiz ve Enflasyon İlişkisi Üzerine Bir Deneme
Para talebinin
ayrıntıları ve gelir ve faizle ilişkileri
Irving Fisher’in ünlü miktar denklemini yazarak başlayayım: MV = PQ
Bu denklemde M; para arzını, V; paranın dolanım hızını (yani her bir para biriminin bir yılda kaç kez el değiştirdiğini), P; fiyatlar genel düzeyini, Q; ekonomideki fiziksel mal ve hizmet miktarını gösteriyor.
V ve Q kısa dönemde sabit kabul
edilir. Bu durumda ekonomideki fiyatlar
genel düzeyi para arzının bir fonksiyonu haline gelir. Yani; P = f (M) olur.
M nelerden oluşur? M yani para
arzı (Ms olarak gösterelim), para talebine (Md) eşittir. Yani; Ms = Md
Para talebi (Md) üç ayrı
parçadan oluşur: Günlük ihtiyaçlar için talep edilen para miktarı (Mt), ihtiyat
güdüsüyle yani geleceğini güvence altına almak amacıyla talep edilen para
miktarı (Mp) ve spekülasyon güdüsüyle talep edilen para miktarı (Mspe.) Bunları
bir denklemle gösterirsek: Md = Mt + Mp + Mspe
Mt ve Mp, gelirin bir fonksiyonudur. Yani: Mt,p = f (Y). Mt
ve Mp, gelire bağlı olarak artar veya azalır. Mspe ise faizin bir
fonksiyonudur. Yani: Mspe = f (r). Mspe, faize bağlı olarak artar veya azalır.
Bu durumda toplam para talebi (Md), gelirin (Y) ve faizin (r)
bir fonksiyonu olacak demektir: Md = f (Y,r)
Kurların faizle
ilişkisi
Ekonomik dengenin tasarruflar açısından yazılışı şöyledir: (S – I) + (T – G) = (X – M)
Burada S; iç tasarrufları, I; özel kesim yatırım
harcamalarını, T; kamu tasarruflarını (vergi ve diğer gelirler), G kamu
harcamalarını (bu anlamda T – G bütçe dengesini verir) , (X – M) de cari
dengeyi ya da ihtiyaç duyulan dış tasarruf miktarını gösterir. Bu denklemde (S
– I) + (T – G) ekonominin iç dengesini, (X – M) de dış dengesini gösterir.
Şimdi bu dengeleri Türkiye açısından yazalım. Bunu yaparken
sayılara boğulmamak için her birinin GSYH içindeki payını alalım ve dengeyi
oransal olarak ifade edelim:
(S
– I)
|
-
4,0
|
(T
- G)
|
-
1,5
|
(X
– M)
|
-
5,5
|
Bunları yerlerine koyarsak; -5,5 = -5,5 çıkar. Yani Türkiye ekonomisi, iç
tasarruf açığını dışarıdan ithal ettiği tasarrufla karşılıyor demektir. Bu
durumda Türkiye’nin ihtiyacı olan yeni dış kaynak miktarı GSYH’ının yüzde 5,5’u
demektir. Bu da kabaca 44 milyar dolar eder.(Burada sadece yeni kaynak
miktarını ele aldığımıza, eskiden alınıp da vadesi gelen borçların yenilenmesi
için gereken kaynağı ele almadığımıza dikkat edilmelidir.)
Yabancı kaynak bir ülkeye başlıca iki şekilde girer:
Doğrudan yabancı sermaye yatırımı ve borç. Türkiye’ye gelen yabancı kaynak, ağırlıklı
olarak borç şeklinde gelir. Hangi biçimde olursa olsun yabancı fonlar bir
ülkeye giderken o fonları yönetenlerin bakacağı şeyler o ülkenin risk durumu,
kurlardaki oynaklık ve faiz düzeyidir.
Bunu şöylece formüle edebiliriz: FI = FDI + FD. Bu denklemde FI; yabancı kaynakları, FDI;
doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını ve FD; borç şeklindeki yabancı kaynağı
gösteriyor.
Doğrudan yabancı yatırım, ülke riskine ve elde edeceği
getiriye bakar. Dolayısıyla FDI, risklerin ve getirinin bir fonksiyonudur.
Yani; FDI = f (R, y). Burada R; riskleri, y; getiriyi gösteriyor.
Dış borç ise ülke riskine ve faizlere bakarak gelmeye karar
verir. Dolayısıyla FD, risklerin ve faizin bir fonksiyonudur. Yani; FD = f (R,
r). Burada R; riskleri, r; faiz oranını gösteriyor.
Türkiye’ye gelen yabancı kaynak daha çok dış borç şeklinde
geldiği için asıl olarak FD = f (R, r) denklemi geçerlidir. Yani Türkiye’ye
gelen yabancı kaynaklar risk algısı ve faiz oranının etkisi altındadır.
Faizin Enflasyonla
İlişkisi
Reel faizi düşürdüğümüzde yani FD = f (R, r) fonksiyonel
ilişkisinde r’yi düşürdüğümüzde iki gelişme peş peşe ortaya çıkar: Risklerde
düşüş olmadığı halde faizi düşürünce ekonomi yönetiminde bir sorun olduğu
endişesiyle risk algılaması daha da artar. Faizin düştüğü, risk algılamasının
arttığı bir ortamda ülkeye FD girişi düşer: FD ↓ = f (R↑, r↓)
Faiz düştüğünde Md = f (Y, r) denkleminde de değişmeler olur. Mspe = f (r) olduğu için faizin (r) düşüşü Mspe’nin de
düşmesine neden olur. Miktar denklemini bir kez daha hatırlayalım: MV = PQ.
M (ki bu denklemde para arzını yani Ms’yi ifade ediyor)
değişmeyeceğine göre Md de değişmez. Buna karşılık Md’nin içyapısında yer
değişiklikleri ortaya çıkar. Faiz düşüşü Mspe’nin düşmesine ve oradaki paranın
Mt’ye kaymasına yol açar (Mp’nin kısa dönemde değişmeyeceğini varsayıyoruz.) Mspe’nin
düşmesi ve onun boşluğunu Mt’nin doldurması talebin artmasına ve fiyatların
yükselmesine (kısa dönemde Q artırılamayacağı için) yani enflasyon artışına
neden olur.
Kıssadan Hisse
Bir ekonomi eğer dış kaynağa muhtaç ve riskli bir konumda
algılanıyorsa (kredi notu yatırım eşiğinde veya altında, CDS primi yüksekse), o
ekonomide kur artışının enflasyonu olumsuz etkilemesi de söz konusuysa o zaman
faizleri düşürmeye odaklanmak doğru bir yaklaşım olmaz. Bu durumda faizi
artırmak mutlaka bir seçenek olarak gündemde bulundurulmalıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026162 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.