Borsa ve Faiz İlişkisi
Tasarrufların yönleneceği yerler arasında hisse senedi ile
tahvil ve mevduat birbirine rakip iki seçenektir. Hisse senedi seçeneği iki
kazanç (ya da kayıp) sunar: (1) Temettü geliri (kâr payı), (2) Hisse senedinin
değerinde artış (ya da azalış.) Buna karşılık tahvil veya mevduatın tek bir
kazancı vardı: Faiz. Nominal (görünürdeki) faize bakılırsa tahvil ve mevduat
hiçbir zaman kaybettirmezmiş gibi görünür. Ama eğer enflasyon nominal faizden
yüksek gerçekleşmişse o zaman reel faiz negatife döner ve ortaya bir kayıp çıkar.
Dolayısıyla tahvil ve mevduat görünüşte daima kazandırırmış gibi görünse de
bazen reel kayıpla karşılaşabilir.
Hisse senedi ile tahvil ve mevduatın birbiriyle rekabeti iki
unsura bağlı olarak gelişir: (1) tasarruf sahiplerinin tercihleri, (2)
Getirinin üstünlüğü. Bazı tasarruf sahipleri getiriden çok getirinin sabit ve
güvenilir olmasıyla ilgilidir. Sabit ve güvenilir getiri elde etmeyi tercih
edenler tahvil veya mevduata yatırım yaparlar. Bu araçlardan elde edilecek faiz
daha yatırımın başında bellidir. Ayrıca tahvil, Devlete ait bir yatırım aracı
olduğu, mevduat da belirli bir miktara kadar Devlet güvencesi taşıdığı için
güvenilir araçlardır. Oysa hisse senedinde bu tür bir güvence yoktur. Hisse
senedini çıkaran şirket zarar ederse hem temettü dağıtamaz hem de hissenin
değeri düşer. Bu durumda yatırım sahibi zarar eder. Riskin büyük olduğu yerde
kazanç da büyük olabileceği için daha yüksek kazanç elde etmek için daha yüksek
risk almayı seven yatırımcılar hisse senetlerine yönelirler.
Aşağıda iki farklı döneme ait olmak üzere BIST 100 endeksi
ile gösterge faizin gelişimini gösteren iki grafik sunuyorum.
İlk grafik 1 Ocak – 18 Mayıs 2014 tarihleri arasında BIST
100 Endeksi ile Gösterge Faizin gelişimini gösteriyor.
Görüleceği gibi ikili arasında birbirinin tersine gelişen
bir ilişki söz konusu. Bu serinin Korelasyon katsayısı: - 0,86 olarak
hesaplanıyor. Korelasyon katsayısının eksi 1’e yaklaşmış olması, ters yönde
oldukça yüksek bir ilişkinin varlığını gösteriyor.
İkili arasındaki ters yönlü ilişki bu kez o kadar güçlü
görünmüyor. Bu serinin korelasyon katsayısı: - 0,54 olarak hesaplanıyor. Yani
ilk serideki kadar güçlü bir ters yönde hareket eden ilişki söz konusu değil.
2015 yılında ilişkinin derecesinin zayıflamasının altında
yatan temel nedenlerden birisi yurtdışı yerleşiklerin yatırım tercihlerinin yer
değiştirmesidir. TCMB’nin yayınladığı Uluslararası Yatırım Pozisyonu Ocak –
Mart 2015 gelişmelerini 2014 yılıyla kıyasladığı yani bizim esas aldığımız
dönemin tümünü kapsamadığı halde bize bu durumun niçin ortaya çıktığının
ipuçlarını veriyor. Mart 2015 sonuçlarını 2014 yılsonu sonuçlarıyla
karşılaştırdığımızda portföy yatırımlarının (hisse senedi ve tahvil yatırımları
bu kalem içinde bulunuyor) 17,2 milyar dolar azaldığını görüyoruz. Demek ki
yabancılar hem hisse senetlerini hem de tahvillerinin bir bölümünü satarak bu
piyasalardan çıkmışlar. Bu durumda piyasada bir sızıntı ortaya çıkmış ve bu
sızıntı piyasadaki dengeleri bozmuş görünüyor. Bunu aşağıdaki grafikten izlemek
mümkündür.
Grafik yurtdışı yerleşiklerin hisse senedi ve DİBS (Devlet
Tahvili ve Hazine Bonosu) stoklarında son üç ayda yaşanan değişimi gösteriyor. Bu
grafiğin bize gösterdiği bir başka şey daha var. Mayıs ayında yurtdışında
yerleşiklerin hisse senedi stoklarını azaltması sona ermiş, hatta bu eğilim
tersine dönmeye başlamış görünüyor. Buna karşılık DİBSlerden çıkışın sürdüğünü
görebiliyoruz. Bu bize son dönemde DİBS’lerden çıkan paranın bir bölümünün
hisse senetlerine yöneldiğini gösteriyor. Tahvil faizlerinde yaşanan
yükselmenin bir nedeni de bu zaten. Tahvil faizleriyle tahvil fiyatları
arasında ters ilişki var. Grafik bize yurtdışı yerleşiklerin tahvil
satışlarının arttığını (stokta azalma var) gösteriyor. Bunun sonucu olarak aynı
dönemde tahvil faizlerinde artış oldu. Tahvilini satan yurtdışı yerleşiklerin
bir bölümünün hisse senetlerine yöneldiği de grafikten çıkardığımız bir sonuç.
Bunun da nedeni 2015 yılının ilk aylarında hisse senedi fiyatlarının düşmüş
olması.
Özetle şunu söyleyebilirim: Hisse senedi piyasası ile tahvil
ve mevduat piyasası ya da bir başka ifadeyle değişken getirili enstrümanlar ile
sabit getirili enstrümanlar birbirine rakiptir. Bu rekabet, başka unsurların
devreye girmediği dönemde oldukça yüksek dereceli bir rekabet olmasına karşılık
kurlarda hızlı değişim gibi başka unsurların devreye girdiği ortamlarda belirli
sürelerle anlamını ve gücünü yitirebilmektedir.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 202669 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.