Kurlar Arttığı Halde İhracat Niçin Düştü
Sokak bilgisi: TL, yabancı paralara karşı değer kaybederse (yani kurlar artarsa) ihracat
artar.
Ekonomi bilgisi: TL,
yabancı paralara karşı değer kaybederse ihracat artabilir. Bunun bazı koşulları
vardır. İhracat yapılan ekonomilerin ekonomik durumunun kötüye gitmemesi ve ihraç
ettiğimiz malların, ithalatçı ekonomiler açısından talep esnekliğinin yüksek
olmaması bu koşulların en önemlileri arasındadır (ayrıntıyı merak ediyorsanız
Marshall – Lerner koşulu için yazının sonundaki nota bakınız.)
Ocak – Nisan 2015 arasında TL, USD ve Euro’ya karşı değer kaybetti: TL, sepet kur (yani ½ USD + ½ Euro) karşısında Ocak – Nisan 2015 döneminde yüzde 10,5 oranında değer kaybı yaşadı.
Sokak bilgisi doğru olsaydı bu durumda Türkiye’nin ihracatının artması
gerekirdi.
Gerçekte ne oldu? TL’nin, Ocak
– Nisan arasında sepet kura karşı yüzde 10,8 oranında değer kaybetmesine karşın,
uzun süredir sürekli artış gösteren ihracatımız yüzde 8,1 oranında düşüş
gösterdi.
Niçin böyle oldu? Çünkü sokak bilgisi her zaman doğru değildir.
Eğer öyle olsaydı ekonomide yüzeysel bilgileri ezberleyen herkes iktisatçı
olabilirdi.
Konuyu tam olarak
anlayabilmek için ekonomi bilgisinin, sokak bilgisine ek olarak gündeme
getirdiği iki konuyu irdeleyelim: (1) Türkiye’nin ihracatında en fazla paya
sahip olan ülkeler şunlar: Almanya, Irak, Birleşik Krallık, ABD, İtalya,
Fransa, BAE, İspanya, Rusya ve Suudi Arabistan. Bu ülkelerden Almanya, İtalya,
ABD, İspanya, Birleşik Krallık ve Fransa’nın küresel krizin etkisiyle büyüme
hızları düşmüş ve dolayısıyla ithalatları da gerilemiş bulunuyor. Rusya,
ekonomik ambargo altında olduğu için ithalatını ister istemez kısmış, Irak ise
yaşadığı sorunların yarattığı ekonomik etkiler nedeniyle eskisi kadar
Türkiye’den mal alamıyor. Bu durumda Türkiye’nin ihracatında en önemli yer
tutan ekonomilerin mal talebi düşmüş bulunuyor. (2) Türkiye’nin ihracatında en önemli payı tutan mallar
şunlar: Otomotiv ürünleri, kimyevi maddeler ve mamulleri, hazır giyim ve
konfeksiyon, çelik, elektrik elektronik ve hizmet, tekstil ve hammaddeleri. Bu
sayılan malların çoğu büyümeye duyarlı mallar, o nedenle de talep esnekliği
düşük olmayan mallar. Bir başka ifadeyle ekonomik büyüme düştüğü anda bu
malların çoğunun ithalinin de düşmesi söz konusu olabiliyor.
Sonuç: Çoğu insan “Hani kurlar yükselirse ihracat artardı, ne
oldu?” diye soruyor. Sokakta konuşulan ve ekonomi olduğu sanılan çoğu bilgi
işler düzgün giderken doğrudur. Mesela ortada bir kriz yoksa kur arttığında
ihracat artar demek yanlış olmaz. Ama karşı tarafın krizde olduğu bir ortam söz
konusuysa o zaman sokak bilgisi tutmaz.
Kıssadan hisse: İktisatçıymış gibi yapanlar krize kadar durumu
idare ederler. Kriz çıktığında onlar da iktisatçıya sorarlar.
Ayrıntıları merak edenler için not: Marshall – Lerner Koşulu: Pek
çok tartışmada ülke parasının yabancı paralar karşısındaki değer kaybı ihracatı
artıran, ithalatı düşüren ve bu nedenle de cari açığı azaltan bir durum olarak
kabul edilir. Oysa bunun gerçekleşebilmesi için gerekli koşullardan birisi
Marshall - Lerner koşulunun gerçekleşmesidir. Bir ülkenin parasının yabancı
paralar karşısındaki değer kaybının cari işlemler dengesini düzeltebilmesi için
ülkenin ihraç ettiği mallar (x) ile ithal ettiği malların (m) talep
esneklikleri (e) toplamı 1’den büyük olmalıdır (ex + em > 1). Eğer bir malın
fiyatındaki değişiklik o maldan talep edilen miktarı fazla etkilemiyorsa o
zaman o malın talep esnekliğinin katı olduğu (0’a yakın) kabul edilir. Tam
tersine eğer bir malın fiyatındaki değişiklik o maldan talep edilen miktarı çok
etkiliyorsa o zaman o malın talebinin esnek (1’e yakın) olduğu söylenebilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202691 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.