Patates Fiyatları Artarken Giffen Paradoksunu Hatırlamak
Son dönemde patates fiyatlarındaki artış, gündemi işgal eder
oldu. Nisan ayında manşet enflasyonda patates fiyatı geçen yılın aynı ayına
göre yüzde 29’a yakın artış gösterdi. Aşağıdaki tablo İstanbul halinde patates
fiyatlarının son dört yılda Mayıs ayının ilk haftasında hangi aralıkta olduğu
gösteriyor (http://www.halfiyatlari.org/Ana-Sayfa.html)
Tarih
|
Fiyat (TL
/ Kg)
|
2012
Mayıs
|
2,00 – 3,00
|
2013
Mayıs
|
1,50 – 2,00
|
2014
Mayıs
|
2,50 – 3,00
|
2015
Mayıs
|
3,00 – 5,00
|
Tabloya göre Hal Yasası 2012’de çıktıktan sonra patates
fiyatlarında düşüş olmuş ama sonra yeniden artış başlamış görünüyor. En ciddi
artış 2015 yılının ilk 4 ayında ortaya çıkmış.
İşte bu meseleye kafa yorarken
aklıma Giffen Paradoksu geldi.
Ekonomide en geçerli yasalar arz ve talep yasalarıdır. Talep
yasası; bir malın fiyatıyla talep edilen miktar arasındaki ilişkinin ters yönlü
olduğunu söyler. Yani bir malın fiyatı düşerse o maldan talep edilen miktar
artar, malın fiyatı artarsa o maldan talep edilen miktar azalır. Talep yasası
bir kuralı ifade eder. Her kural gibi bunun da istisnaları vardır. Bu kuralın
en önemli istisnalarından birisini ilk kez İskoç iktisatçı – istatistikçi Sir
Robert Giffen öne sürmüştür.
Giffen, 19. yüzyılın ortalarında İrlanda’da ortaya çıkan
patates kıtlığının patates fiyatlarını yükselttiğini, bunun patatese olan
talebi düşürecek yerde artırdığını görmüş ve bu tersliğin nedenini
araştırmıştır. İncelemesi sırasında İrlandalı işçilerin gelirlerinin çok düşük
olması nedeniyle beslenmelerini ağırlıklı olarak patates ile karşıladıklarını,
et gibi daha pahalı ve kaliteli yiyeceklere daha az bütçe ayırdıklarını
gözlemlemiştir. Oluşan patates kıtlığı nedeniyle patates fiyatları artınca bu
tüketicilerin patatese ödedikleri bedel de yükselmiştir. Giffen, patates
fiyatlarındaki bu artış sonucunda işçilerin, et ve diğer pahalı yiyecekleri
almaya paraları yetmez hale gelince paralarının tümünü patates talep etmeye
ayırdıklarını görmüştür. Talep yasasına bir istisna oluşturan bu tür mallara Giffen malı, ortaya çıkan bu çelişkili
duruma da Giffen Paradoksu (çelişkisi) deniyor.
Konuyla ilgili ikinci istisna gözlemini iktisatçılar Robert T. Jensen ve Nolan
H. Miller, Çin’in Hunan ve Gansu eyaletlerinde yapmışlardır. Jensen ve Miller,
Hunan eyaletinde insanların temel gıdası olan pirinç ve Gansu eyaletinde buğday
talebi üzerine yaptıkları araştırmalarla Giffen paradoksunu çok daha yakın bir
zamanda (2007) yeniden test etmişler ve benzer sonuçlara ulaşmışlardır.
Ulaştıkları sonuca göre; pirinç, buğdaya göre Giffen malı olmaya daha yakın bir
derecede bulunmaktadır.
Talep yasası ne kadar evrensel ise bu kuralın en önemli istisnası olan Giffen paradoksu da yoksulluğun yaygın olduğu yerlerde o kadar geçerli.
Meraklısı için açıklama ve kaynaklar:
(1) Her ne kadar bu paradoks Sir Robert Giffen'in
çalışmalarına dayansa da konuyu bir istisna olarak ortaya koyan ve bu
istisnanın Giffen adıyla anılmasını sağlayan Alfred Marshall'dır.
Alfred Marshall: Principles of Economics, 8. Baskı, London,
MacMillan and Co. Ltd., 1920, Book III, Chapter VI, Para. III.VI.17: "There are however some exceptions. For instance, as Sir
R. Giffen has pointed out, a rise in the price of bread makes so large a drain
on the resources of the poorer labouring families and raises so much the
marginal utility of money to them, that they are forced to curtail their
consumption of meat and the more expensive farinaceous foods: and, bread being
still the cheapest food which they can get and will take, they consume more,
and not less of it. But such cases are rare; when they are met with, each must
be treated on its own merits."
(2) Rober T. Jensen and Nolan H. Miller, Giffen Behavior
and Subsistence Consumption, American Economic Review, Vol. 98, No 4, Sep. 2008
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202664 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.