Sıfır Enflasyon Sıfır Faiz
İdeal enflasyon ve
faiz oranı her zaman merak konusu olmuştur. Kimilerine göre her ikisinin de
sıfır olduğu durum ideal durumdur. Ben o kanıda değilim. Sıfır enflasyon ve
sıfır reel faiz insanları harcama yapmaktan alıkoyan bir durumdur. Gelecek yıl
fiyatının aynı kalacağını bildiğiniz bir şeyi almakta acele etmezsiniz. Hele
faizler de sıfırsa o zaman kredi kullanıp da o malı almanıza gerek yoktur. Bir
sonraki yıl da yine sıfır faizle o krediyi alıp geçen yılki fiyattan aynı malı
alabilirsiniz. Bu durumda hiç kimse harcama konusunda acele etmez. Öyle olunca
da tüketim azalır, talep düşer.
ABD’de küresel krizle birlikte bu anlattığım olgu yaşandı. Amerikalılar
genelde arabalarını 3 yılda bir değiştirirler. Kriz süresince bu döngü 5 – 7
yıla kadar çıktı. ABD yönetimi ve Fed, enflasyonun yükselmesi için neredeyse
dua etmeye başlamış durumdalar. Dünyada birçok ekonomide enflasyon hedeflemesi,
enflasyonu düşürmeye yönelik bir politika olarak uygulanırken, ABD’de
enflasyonu yükseltmeye yönelik örtük bir politikaya dönüştü. 1929 büyük depresyonundan
kalma bir etkiyle Amerikalıların fobisi enflasyon değil işsizliktir. Enflasyon,
daha geri planda bir endişedir.
Avrupa’nın ABD’de olduğu gibi bir enflasyon yükseltici
enflasyon hedeflemesine henüz geçmemiş olmasının nedeni Almanya’nın (ve Bundesbank’ın)
enflasyon fobisidir. Alman halkı II. Dünya Savaşı öncesinde hiper-enflasyon
yaşamış ve bunun sonucunda Hitler iktidara gelmiştir. Dolayısıyla Almanlar için
en büyük ekonomik fobi enflasyon olmuştur. Bu yüzden Avrupa Merkez Bankası
enflasyonu artırıcı bir enflasyon hedeflemesi izlememektedir.
Japonya, aşağı yukarı çeyrek yüzyıldır durgunluk yaşıyor.
Ekonomi büyüyemiyor, enflasyon sıfır dolayında, faizler de sıfırın çevresinde
dolaşıyor. Japonya 2 yıl öncesine kadar gevşek maliye politikası izleyerek
yüzde 8’lere varan bütçe açıkları verdiyse de bu gidişi tersine çevirip talebi
artırıp büyümeyi canlandıramadı. Abe’nin yeniden iktidara gelmesiyle başlattığı
Yen’e değer kaybettirme ve parasal genişleme politikasıyla şimdilerde
enflasyonu yukarı yönlendirmeyi başardı Japonya. Ne var ki bu değişimin talep
üzerinden giderek büyümeye yansıması zaman alıyor.
Keynesyen Likidite
tuzağı para arzındaki artışların faizleri daha fazla düşüremeyeceği bir
aşamayı ifade eder. Bu aşamaya gelindiğinde ekonomiye enjekte edilen likidite,
atıl birikim biçiminde elde tutulmaya başlanır ve dolayısıyla para arzındaki
artış ekonomiyi canlandırmaya yaramaz. Keynesyen likidite tuzağı ortaya
atıldığında doların altın karşılığı bulunuyordu. Dolayısıyla insanların düşük
faiz ortamlarında ellerine geçen parayı tıpkı altın gibi elde tutmaları ve
tahvil fiyatlarının düşmesini (yani tahvil faizlerinin yükselişe geçmesini)
beklemeleri doğaldı.
Artık hiçbir paranın bu tür altın karşılığı olmadığı dikkate
alınırsa günümüzde likidite tuzağının
farklı bir yere oturmuş olduğu ortaya çıkıyor. Başlıca üç farklı görünümden
söz etmemiz mümkündür: (1) Likidite tuzağına girildiği aşamada para arzının ya
da para bazının genişletilmesine ve faizin en düşük düzeye inmesine karşın
insanlar ellerine geçen parayı mümkün olduğunca az harcayıp kalanı tasarruf
ederek geleceği beklemeye başlıyorlar. Böyle bir ortamda bankalarda mevduat
artsa bile bunlara yönelik kredi talebinde artış olmuyor. Çünkü tüketimin
kısıldığı bir yerde yeni yatırımlar yaparak üretim kapasitesini artıracak
eylemlere girilmesi anlamlı görünmüyor. Hiç kuşkusuz bu eğilimin elektronik
eşyada olduğu gibi yeni teknolojilere yönelik alanlarda bazı istisnaları da
olabiliyor. (2) Faizlerin çok düşük olduğu ekonomilerde ortaya çıkan parasal genişlemeden
yararlananlar ellerine geçen parayı daha yüksek faiz getirisi veren ekonomilere
yolluyorlar. Bu olgu, günümüzde sermaye hareketlerinin serbestliğinin Keynes’in
yaşadığı döneme göre çok daha fazla olmasının yarattığı bir başka farklılık
olarak karşımıza çıkıyor. Bu durumda ABD ya da Avrupa’da piyasaya sürülen
likiditeyi ellerine geçirenler bu paraları faiz oranının yüksek olduğu
ekonomilere yatırarak daha yüksek getiri elde etmeyi planlıyorlar. Bu durumda
piyasaya sürülen likiditenin yerel ekonomiye katkısından çok başka ekonomileri
canlandırmaya yararı ya da oralarda yerli paranın değerlenmesine yol açarak o
ekonomilere zararı söz konusu olabiliyor. (3) Özellikle otomobil, buzdolabı,
televizyon seti vb gibi dayanıklı tüketim mallarını belirli sürelerde
değiştirmeye alışmış olan insanlar, enflasyonun ve faizin sıfır olduğu bir
dönemde bunları değiştirme, yenileme gereği görmüyorlar. Çünkü faizin ve
enflasyonun sıfır düzeyinde devam etmesi bunların sonraki dönemlerde
değiştirilmesiyle şimdiden alınması arasında fark kalmamasına yol açıyor.
Özetle söylemem gerekirse nasıl ki enflasyon ve faizin yüksek olması kötü bir durumsa bunların sıfır
düzeyinde olması da iyi bir durum değildir. Enflasyonun yüzde 2 dolayında
olması ve faizin de örneğin yüzde 2,5 – 3 düzeyinde olması yani 0,5 – 1 puan
arasında bir reel getiri içermesi en iyi durumdur. Yüksek enflasyon ve yüksek
faiz, bunların ileride daha da yükseleceği beklentisi yaratarak talebi artıran
ve dolayısıyla enflasyonu da faizi de yükselten bir ortama yol açıyor. Sıfır
dolayında bir enflasyon ve faiz ise bu durumun devam edeceği beklentisi
yaratarak insanların harcama yapmasını, talebin artmasını ve dolayısıyla
ekonominin büyümesini engelliyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026107 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.