Ekonomi İçin Ufukta Zor Günler
Koalisyon mu olur erken seçim mi yapılır diye tartışarak
geçen her gün ekonomi elimizden daha çok kayıyor. Öyle bir noktaya doğru
gidiyoruz ki iktidar olmak mı iyi muhalefette kalmak mı iyi yanıtlamak zorlaşıyor.
Eldeki verileri ve bilgileri sıralayalım ve buna göre durum
tespiti yapalım. Önce kısaca siyasal duruma, jeopolitik risklere, terör
meselesine ve dünya konjonktürüne bakalım.
Siyasal durum karışıklığını koruyor. Diyelim ki erken seçim
oldu ve AKP 280 milletvekiliyle tek başına iktidar oldu. Bu kadar zayıf bir
iktidar yapısal reformları yapabilir mi? Bana olası görünmüyor. Jeopolitik
riskler ve terör tehdidi en yüksek düzeye çıkmış durumda. Sınırda çatışma devam
ediyor, ayrıca terör tırmanıyor. Düne kadar çözüm süreci bu olayların panzehiri
gibi takdim ediliyordu, bugün işler tersine döndü çözüm sürecinden vazgeçilmesi
bu gidişin panzehiri gibi sunulur oldu. Yani Türkiye’nin bu konularda kafası
karışık, net bir çözümü ve yaklaşımı yok.
Dünyada konjonktür iniş yolunda devam ediyor. Risk iştahı
giderek azalıyor, likidite bolluğuna karşın gelişme yolundaki ülkelere ilgi
azalıyor, tam tersine bu ülkelerden para çıkışı oluyor. Bunun temel nedeni de
Fed’in faiz artıracağına ilişkin beklenti. Son 15 gün içinde Eylül ayında faz
artırımı bekleyenlerin sayısı ikiye katlandı. Yıl bitmeden faiz artırımı
olacağı konusunda görüş belirtenlerin oranı ise yüzde 80’in üzerine çıktı. Fed,
faiz artırdığında “kusursuz fırtına” başlayacak gibi görünüyor. Çünkü bu
artırım bir defalık bir artırım olmayacak. İlk artırım, olayın artık devam
edeceğinin de sinyali olacak. Hatta şimdi asıl merak konusu; Fed’in ikinci faiz
artırımını ne zaman yapacağı oldu.
Şimdi de Türkiye ekonomisiyle
ilgili eldeki veri ve bilgileri sıralayalım.
1. Büyüme art arda üçüncü yıldır potansiyel büyüme oranının
altında kalıyor. İşsizliğin yüksek olduğu bir ekonomide bunun bedeli giderek
ağırlaşıyor. Her ne kadar Haziran ayı sanayi üretimi verisi umut yaratmış
görünse de bu gelişmenin kalıcı olması beklenmiyor.
2. Büyümede yapılan büyük fedakârlığa karşın cari açık hala
yüzde 5’in üzerinde kalmaya devam ediyor. Bunun temel nedenlerinden birisi
GSYH’nın da dolar cinsinden düşmüş olması.
3. Enflasyon, yaz aylarının etkisiyle düşme eğilimi gösterse
de yılsonu beklentisinin yüzde 8 dolayında olduğu ortada.
4. Türkiye’nin dış
finansman bağımlılığı devam ediyor. Önümüzdeki bir yıl için yaklaşık 165 milyar
doları ödeme zamanı gelen dış borç, 35 – 40 milyar doları da cari açık olmak
üzere toplam 200 milyar dolar dolayında dış finansman gereksinimi var. Bu büyük
finansman ihtiyacı Türkiye ekonomisini kırılgan hale getiriyor.
5. İhracat peş peşe 7 aydır düşüyor. Temmuz ayında, çok uzun
süredir ilk kez görülen bir durum ortaya çıktı: İhracattaki gerileme oranı
ithalattaki gerileme oranını geçti.
6. İhracattaki kadar vahim olmasa da turizm gelirlerimizde
de düşüş var.
7. Bütün bunlara paralel olarak TL, yabancı paralar
karşısında değer kaybediyor. İşin kötüsü bu kayıp ihracat artışı getirmiyor,
maliyet artışı getiriyor ve enflasyonu yükseltiyor.
8. Türkiye, son 6 yıldır orta gelir tuzağına takılmış kalmış
durumda. Kişi başına geliri, dolayısıyla refahı artıramıyor.
9. Türkiye’nin risk primi yükselmiş durumda. CDS primi 240’ın
üzerine çıktı (bu yıla girerken 184 idi.) Yabancı yatırımcıların raporlarında
Türkiye, riskleri giderek artan bir ekonomi olarak değerlendiriliyor. Böyle bir
ortamda inşaat dışında yeni yatırım yapılmıyor.
10. Türkiye, tasarruf oranını artıramıyor. 2000’ler
öncesindeki kaos ortamında bile tasarruf oranı yüzde 20’lerde olan Türkiye
bugün yüzde 14 dolayındaki tasarruf oranıyla, dışa bağımlı, sıkıntılı bir durum
yaşıyor.
Siyasal durum, jeopolitik durum, dış dünyanın durumu ve
Türkiye’nin ekonomik durumu kabaca böyle görünüyor. Bu durum son derecede
sıkıntılı bir görünüm ortaya koyuyor. Bu sıkıntılı durumu aşabilmek için iç siyasetten
dış politikaya, çözüm sürecinden yapısal reformlara kadar pek çok konuda
kararlı ve net adımlar atılması gerekiyor. Bu aşamada artık kimin, nasıl, ne
zaman ve niçin iktidar olacağının hiçbir anlamı yok. Böyle bir ortamda iktidar
olmak da iyi bir şey midir orası da net değil. Kimsenin birbirini yenerek
kazanç sağlayamayacağı bir noktadayız. Bir Çin Atasözü diyor ki: ‘Kör, körü
yenerse birlikte suya düşerler.’
2001 krizinden bu yana göreli olarak ileri gitmiş
göründüğümüz tek alan ekonomi. Orada da şu anda elimizde devasa bir sorunlar
yumağı var. Her geçen gün hastalık ilerliyor. Müdahale geciktikçe hastalık
iyileştirilmesi çok zor bir mecraya giriyor. Her geçen gün yaşananlar, her
gecikilen müdahale adımı Merkez Bankası’nın faizi daha fazla artırmasına yol
açacak şekilde gelişiyor. Merkez Bankası’na sürekli faiz düşürme çağrısı
yapanlar, Fed faizi artırdığında bu kez faiz artırmada geç kaldığı için Merkez
Bankası’nı eleştirmeye başlayacaklar.
Ağustos ayındayız. Kusursuz fırtına artık çok yakınımızda
bulunuyor. Bir Çin Atasözü diyor ki: ‘Uçurumun kenarında atın yularını çeksen
de yararı olmaz.’
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026143 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.