Ekonomide Analitik Düşünme Dersleri 1
Analitik düşünmenin
önemi
Gerek derslerimde gerekse yazdığım yazılara gelen yorumlarda
ekonomi okumuş olan çoğu öğrencinin ekonomideki ilişkileri tam olarak
göremediği, birbiriyle ilişkili konuları birbirine bağlayamadığı, neden – sonuç
ilişkilerini kuramadığı ve dolayısıyla analitik düşünce sistemini
oturtamadığını görüyorum. Oysa iktisatçı olabilmek için en önemli, şeylerden
birisi analitik düşünme yeteneğine sahip olmak. Çünkü birçok ekonomik sorun bir
sentez olarak karşımıza çıkıyor. Sorunun böyle bir senteze nasıl ulaştığını anlayabilmek
için o aşamaya gelen ilişkileri analize tabi tutmak, dolayısıyla analitik
düşünmeyi becerebilmek gerekiyor. Bu konu sadece ekonomiyle ilgili bir konu
değil. Bütün bilim dalları için gerekli. Bu çerçevede üniversitelere Analitik
Düşünme Teknikleri gibi bir ders koymak doğru olabilir.
Analitik düşünme bir bütünün parçalarını tek tek ele alıp
inceledikten sonra onları bir araya getirerek bütünün nasıl oluştuğunu ya da
çalıştığını anlamaya çalışmaktır. Analitik düşünme; bir sorunu çözmek ya da
ortaya çıkmış bir sonucu anlayabilmek için, mevcut bilgi ve verileri ve bunlar
arasındaki neden – sonuç ilişkilerini ele alarak çözümleme yapmak olarak
tanımlanabilir. Analitik düşünmenin ögeleri dikkat, hafıza, yargılama, algılama
ve bu yetenekleri kullanarak çıkarsama yapmadır. Analitik düşünmede
tümdengelim, tümevarım soyutlama, ayrıştırma, birleştirme gibi yöntemlerin
hepsi farklı biçimlerde kullanılabilir. Analitik düşünmenin olmazsa olmaz
koşulu değer yargılarından, ön kabullerden, inançlardan sıyrılarak düşünmektir.
Analitik düşünmenin yöntemleri
Analitik düşünmede gerek tümevarım ve gerekse tümdengelim
yöntemleri, duruma göre, kullanılabilir. Tümevarım yöntemi olayı oluşturan
unsurlar üzerinde tek tek yapılan araştırma ve incelemelerden genel sonuca varmaya
dönük bir yöntemdir. Bir başka ifadeyle bu yöntemde özelden genele gidilir. Yaz
aylarında kolalı içecek satışlarının arttığını saptamış ve ‘yaz aylarında
kolalı içecekler daha fazla satılıyor’ şeklinde bir çıkarım yapmışsak bu
tümevarım yöntemi kullanılarak yapılmış bir çıkarım olur. Ne var ki sosyal
bilimlerin özü insan davranışlarına dayandığı için bu çıkarım her zaman ve her
yerde aynı geçerlilikte olmayabilir. Eğer yaz mevsimi öncesinde kolalı
içeceklerin sağlığa zararlı olduğu açıklamaları çıkmışsa satışların bir anda
düştüğünü görebiliriz. Tümdengelim
yöntemi, genel bilgilerden sonuç çıkarmaya yönelik bir yöntemdir. Yani genelden
özel uzanır. ‘bütün canlılar ölümlüdür. İnsan da bir canlıdır. O halde insan da
ölümlüdür.’ Bu ifade bize tümdengelim yöntemini basit biçimde özetlemiş olur.
Soyutlama yöntemi ekonomide çok kullanılan bir yöntemdir.
Gerçek yaşamın karmaşık yapısından kurtularak olayı basit bir çerçevede
incelemeyi sağlar. O nedenle iktisatçılar birçok olayı analiz ederken işe
varsayımlarla başlarlar. Yüz binlerce mal ve hizmet üretilen bir ekonomide
sanki iki mal üretiliyormuş gibi analizler yapmalarının nedeni olayı
anlayabilmek içindir.
Ön kabullerden kurtulmak analitik düşünmenin olmazsa olmaz koşuludur
Ön kabuller, inançlar, değer yargıları insanı analitik
düşünmeden uzaklaştırır. Eğer bir iktisatçı, bir konu hakkında önceden bazı
kabullere ulaşmışsa onlardan kurtulması şarttır. Aksi halde ulaştığı sonuca
değil ulaşmak istediği sonuca doğru ilerler. Bu da onu yanlış sonuçlara
götürür. Klasik iktisatçılar ekonomik yapıyı analiz ederlerken ‘piyasa sistemi
en iyi çözümdür, piyasa sisteminde hata olmaz’ ön kabulüyle işe giriştikleri
için 1929 krizini açıklayamamış ve çözüm getirememişlerdir. Keynes, bu ön
kabulden sıyrılarak konuya bakmayı başardığı için piyasa sisteminin sorun
yaratabileceğini görmüş ve çözümü bulmuştur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026104 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.