Cari Açık Beklendiği Kadar Düşmeyebilir
Önce cari dengenin nasıl oluştuğuna ve nasıl finanse edildiğine bakalım
Cari denge = (Mal ihracatı gelirleri + satılan
hizmetlerden sağlanan gelirler + diğer gelirler) – (mal ithalatı giderleri +
satın alınan hizmetlere ödenen giderler + diğer giderler) +/- cari transferler
Türkiye ekonomisi, geleneksel olarak, cari dengesi açık veren
bir ekonomidir. Yani dışarıya sattığı mallar ve dışarıya verdiği hizmetler
karşılığında elde ettiği döviz gelirleri, dışarıdan satın aldığı mal ve
hizmetler için ödediği döviz giderlerinden daha düşük olan bir ekonomi
görünümündedir.
Bu şekilde ortaya çıkan açığın finanse edilmesi gerekir. Bu
finansman söz konusu değilse zaten cari dengenin açık vermesi de mümkün
değildir. Yani ihracattan fazla ithalat yapabilmenin yolu bu ithalat fazlası
için gereken dövizin bir şekilde bulunmasından geçer. Bu da birkaç yolla
bulunur: (1) Dışarıdan döviz borcu alınabilir, (2) Dışarıdan yabancı sermaye
yatırımı çekilebilir, (3) Dışarıdan portföy yatırımı (borsaya veya tahvil ve
bonoya yatırım) çekilebilir, (4) Mevcut döviz rezervleri kullanılabilir.
Cari açığı biz mi düşürdük dış konjonktür mü düşürdü?
Belirli bir noktadan sonra cari açık için finansman bulmak
zorlaşır. Bunun çeşitli nedenleri olabilir: (1)
Borç verenler, giderek artan alacaklarını alamayacaklarını düşünmeye
başlayabilirler. (2) Dışarıda likidite bolluğunda azalma ortaya çıkabilir. (3)
Risk alma iştahında düşüş olabilir. Bu durumda yabancılar ülkeyi riskli bulmaya
başlayınca paralarını başka yerlere kanalize etmeye başlayabilir.
Türkiye, 2011 yılında cari denge / GSYH oranı yüzde 10’a
yaklaşıp da doruk noktasına çıkınca bu açığı daha fazla taşıyamayacağını
düşünerek önlem almaya karar verdi. Yukarıda sıraladığım üç neden zaten ortaya
çıkmaya başlamış ve Türkiye’ye yönelik döviz girişinde düşüşler başlamıştı. Buna
ek olarak ekonomi yönetimi kredi artışını (dolayısıyla iç talebi ve dolayısıyla
ithalatı) frenlemek için makro ihtiyati önlemlere başvurdu. Bir yandan TCMB,
bankaların kredi artışlarını sınırlayacak şekilde zorunlu karşılıkları
artırırken öte yandan BDDK da kredi kartlarının kullanımına sınırlamalar
getirdi. Gerek dış konjonktürün gerekse içeride alınan önlemlerin etkisiyle
ithalatta ve dolayısıyla cari açıkta düşüş başladı. Bu düşüşe Fed’in QE
uygulamasını sona erdireceğini açıkladığı 2013 Mayıs ayından itibaren başlayan
ve giderek artan Dolar kuru yükselişi de etkili oldu. Hatta bu gelişme,
yukarıda değindiğim bütün öteki etkilerden daha fazla etki yarattı. İthalat
pahalılaştığı için hızla geriledi ve cari açığı da düşürdü.
Türkiye’nin cari açığı 2010
yılından bu yana aşağıdaki gibi bir gelişme gösteriyor.
Görüleceği üzere 2011 yılında yüzde 10’a yaklaşan cari açık,
bu rekoru kırdıktan sonra gerilemeye başlamış bulunuyor. Buna karşılık hala
yüzde 5’in üzerinde görünüyor.
2015 yılsonunda cari
açığımız nerede olacak?
Moody’s in yaptığı tahmine göre Türkiye’nin cari açığı 2015
yılsonunda yüzde 4,7 dolaylarında olacak. Ben bu hesabın iyimser olduğunu
düşünüyorum.
Yılsonunda cari açığın oranını hesaplayabilmek için
öncelikle GSYH’nın ne kadar olacağını bulmamız gerekiyor (GSYH’nın TL ile
hesaplandığını ve yılsonunda yıllık ortalama kur esas alınarak Dolara
çevrildiğini hatırlatalım.)
2014 yılı GSYH’sı 1.750 milyar TL idi.
2015 yılında ortalama yıllık enflasyonun yüzde 7 ve yıllık
büyümenin de yüzde 3 olacağını varsayalım. Bu durumda 2015 yılında GSYH
yaklaşık olarak (1.750 x 1,10 =) 1,925 milyar TL olacak demektir. 2015 yılının
başında USD/TL kuru 2,30 idi. Yılsonunda kurun 3,0 olacağını varsayalım. Bu
durumda ortalama yıllık kur kabaca 2,65 eder. TL cinsinden hesapladığımız
GSYH’yı Dolara çevirirsek 2015 yılı GSYH’sını Dolar cinsinden (1.925/2,65 =)
726 milyar USD olarak hesaplamış oluruz.
Cari açık, Haziran 2015 itibariyle 12 aylık bazda 44,7
milyar Dolar. Bunun 37 milyar Dolara kadar düşeceği tahmin ediliyor. Bu
tahminin gerçekleştiğini varsayalım. Bu durumda yılsonunda cari denge / GSYH
oranı (37 / 726) % 5,1 olarak karşımıza çıkar.
Not: Cari açığın
daha düşük çıkabilmesi için ya büyümenin yüzde 3’ten yüksek ya da enflasyonun
yüzde 7’den büyük olması gerekiyor. Mesela ortalama enflasyon yüzde 9 olursa
GSYH 740 milyar dolar çıkıyor ve o zaman eğer cari açık 37 milyar dolar olursa
oran da yüzde 5’e düşüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026125 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.