Wagner Yasasından Yola Çıkarsak
Kamu Giderlerinin Artışı Yasası (Adolph Wagner)
Kamu giderlerinin sürekli arttığı ve bunun neredeyse
evrensel bir durum olduğuna ilişkin gözlemler yapan Alman iktisatçı, kamu
maliyecisi ve siyasetçi Adolph Wagner bu gerçeği kendi adıyla anılan bir yasa
olarak açıklamıştır.
Wagner yasasına göre kamu giderleri hem nominal (görünürde)
hem de reel olarak artış halindedir. Burada nominal ve reel artış biraz farklı
bir durumu gösterir. Eğer kamu giderleri arttığı halde kamu hizmetlerinde bir
artış yoksa bu artış nominal artıştır. Eğer kamu giderleri kamu hizmetleriyle
birlikte artıyorsa bu reel bir artıştır. Kamu giderlerinde görülen nominal
artışlar; enflasyon ve/veya paranın dış değerinin düşmesi nedeniyle satın
alınan aynı mal ve hizmetlerin daha pahalıya alınmaya başlanması, ülke
topraklarının savaşlar vb nedeniyle genişlemesinin gider artışlarına neden
olması, geçmişte düşük ödemelerle yaptırılan bazı kamu hizmetlerinin
bedellerinin artması (askerlere ödenen asker aylıklarında artışlar olması gibi
nedenlerle ortaya çıkar. Kamu giderlerinde görülen reel artışlar ise devletin
eğitim, sağlık gibi alanlarda daha kaliteli ve kapsamlı hizmet sunması,
teknolojideki değişmelerin yarattığı altyapı değişikliklerinin adapte edilmesi,
savunma gücünün artırılması için yeni silahlar, teçhizat alınması, nüfus
artışına uyumlu olarak devlet hizmetinin yaygınlaştırılması gibi nedenlerle
ortaya çıkar.
Aşağıdaki grafik dünyada giderlerinin 2001 – 2015 yılları
arasındaki gelişimini sergiliyor (kırmızı çizgi gelişmiş ülkelerde, mavi çizgi
gelişme yolundaki ülkelerde bütçe giderleri / GSYH oranlarının gelişimini,
kırıklı çizgiler ise eğilimleri gösteriyor.)
Grafikten ve eğilim çizgilerinden görüleceği gibi bütçe
giderleri, krizin etkisi gibi çeşitli nedenlerle dalgalanma içinde görünse de,
genel olarak artış eğilimindedir. Bu artışın önemli bir bölümünün enflasyon ve
kur artışı gibi nominal artışlardan, bir bölümünün sağlık hizmetlerinin
yaygınlaştırılmasından kaynaklandığını söyleyebiliriz.
Kamu Gelirleri de Artıyor mu?
Kamu giderleri alt bölümünde Wagner yasasına değinmiş ve çeşitli nedenlerle kamu giderlerinin nominal veya reel olarak arttığını belirtmiştik. Kamu giderleri arttığına göre acaba bunları karşılamaya yarayan kamu gelirleri de artıyor mu?
Kamu giderleri alt bölümünde Wagner yasasına değinmiş ve çeşitli nedenlerle kamu giderlerinin nominal veya reel olarak arttığını belirtmiştik. Kamu giderleri arttığına göre acaba bunları karşılamaya yarayan kamu gelirleri de artıyor mu?
Aşağıdaki grafik dünyada kamu gelirlerinin 2001 – 2015
yılları arasındaki gelişimini veriyor (kırmızı çizgi gelişmiş ülkelerde, mavi çizgi
gelişme yolundaki ülkelerde bütçe gelirleri / GSYH oranlarının gelişimini,
kırıklı çizgiler ise eğilimleri gösteriyor.)
Grafikten ortaya çıkan durum kamu gelirlerinin gelişme yolundaki
ülkelerde, gelişmiş ülkelere göre daha hızlı arttığı sonucudur. Kamu
giderlerinin artış yasasını incelerken gördüğümüz grafik kamu giderlerinin
gelişmiş ülkelerde daha hızlı arttığını gösteriyordu. Buna göre bu ülkelerde
bütçe açıkları ve kamu borçlanmasının artıyor olması gerekir.
Kamu Borçlanmasının Artışı
Kamu giderlerinin arttığını,
bunları karşılayacak olan kamu gelirlerinin gelişmiş ekonomilerde giderlere
göre düşük bir oranda, gelişme yolundaki ülkelerde ise giderlerle uyumlu
biçimde arttığını önceki bölümlerde gördük. Şimdi de kamu borçlanmasında aynı
gruplarda ve aynı yıllarda nasıl bir gelişme olmuş ona bakalım.
Aşağıdaki grafikte dünyada kamu borçlanmasının 2001 – 2015
yılları arasındaki gelişimi yer alıyor (kırmızı çizgi gelişmiş ülkelerde, mavi çizgi
gelişme yolundaki ülkelerde kamu borç stoku / GSYH oranlarının gelişimini,
kırıklı çizgiler ise eğilimleri gösteriyor.)
Grafikten görüleceği üzere
gelişmiş ülkelerde özellikle küresel kriz sonrasında artan kamu giderleri kadar
gelir artışı olmadığı için kamu borçlanması da hızla artmış görünüyor. Buna
karşılık küresel krizden daha az etkilenen gelişme yolundaki ülkelerde kamu
giderleri, kamu gelirlerinden yavaş arttığı için kamu borç yükü de azalmış
bulunuyor.
Türkiye’de Durum
Türkiye’deki durum da gelişme
yolundaki ülkelerin durumuna paralel bir görünüm içindedir. Aşağıdaki grafik
2002’den bu yana Türkiye’de kamu gelir ve giderleriyle kamu borçlanmasındaki
gelişmeyi özetliyor (kırmızı çizgi giderleri, mavi çizgi gelirleri, yeşil çizgi
kamu borçlanmasını, kırıklı çizgiler de her bir göstergenin eğilim çizgilerini gösteriyor.)
Grafikten de açıkça
görülebileceği gibi 2000’lere girerken kamu giderleri, gelirlerin oldukça
üzerinde bulunduğu için kamu borçlanması da yüksekti. Zaman içinde kamu
giderlerinin hızı kesilirken kamu gelirleri de artmaya başladı. Bunun yansıması
olarak kamu borçlanması azalan bir eğilim içine girdi. Kırıklı eğilim
çizgilerine bakarsak kamu giderlerinin hafif bir azalma buna karşılık kamu
gelirlerinin artış eğiliminde olduğunu sonuç olarak da kamu borçlanmasının
hızlı bir düşüş eğilimi içinde olduğunu görebiliyoruz.
Sonuç
Kamu giderlerindeki artış ya kamu gelirlerinde ya da kamu
borçlanmasındaki artışla karşılanıyor. Kamu borcunu ödemenin bir başka yolu da
özelleştirme vb gibi yollarla eldeki kamu mallarını satarak elde edilen geliri
kullanmaktır. Bu yolla yapılan ödemede geleceğe ilişkin gelirlerden
vazgeçildiği için sorun ileriye taşınmış olur.
İyi bir kamu yönetimi kamu giderlerinin kamu gelirleriyle
orantılı olarak arttığı bir yönetimdir. Bununla birlikte iç talebin düştüğü,
büyümenin düşmeye başladığı, ekonominin canlılığını kaybettiği bir dönemde kamu
giderlerini artırarak uygulanacak bir maliye politikası uygun bir maliye
politikasıdır. Tersine iç talebin hızla arttığı, enflasyonist eğilimlerin
canlandığı bir dönemde ise kamu giderlerini kısarak kamu gelirlerini artırmaya
yönelik bir maliye politikası izlenmesi doğru olur.
Türkiye, bugün iç talebin canlı olmadığı, büyümenin düştüğü
buna karşılık enflasyonun arttığı bir ortam içinde bulunuyor. Türkiye’de
enflasyon artışı iç talep canlılığından değil, TL’nin dış değer kaybından
kaynaklanıyor. Eğer iç talep canlı olsaydı büyüme oranı düşmezdi. Bu durumda Türkiye’nin
kamu harcamalarını, kalıcı etkiler yaratmaksızın, bir defalık artışlara dayalı
olarak artırması doğru bir yöntem gibi görünüyor.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 202055 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.