Seçim Sonrası İçin Ekonomi Paketi Önerisi
2016 yılının nasıl olacağını bekliyorsunuz şeklinde sorulan
soruya reel sektör temsilcileri ve finans yetkilileri hep olumlu yanıtlar
veriyor. İktisatçılar daha karamsar. Bunun böyle olması da normal çünkü reel
sektör ve finans sektörü olumlu durumda para kazanır. İktisatçılar ise olumsuz
durumda daha çok aranırlar. Bu yapıdan kurtulup da konuya bakarsak 2016 yılının,
2015 yılına göre çok daha fazla belirsizlik taşıdığını görebiliriz. Fed’in
nasıl karar alacağı, Çin’deki gelişmelerin nasıl sonuçlar doğuracağı, emtia
üreticisi gelişme yolundaki ülkelerin düşen emtia fiyatları karşısında ne kadar
direnebileceği, gelişme yolundaki ekonomilere yönelik uluslararası fon
akımlarının azalıp azalmayacağı bu çerçevede en önemli soru işaretlerini
oluşturuyor. Örneğin Fed faizi artırırsa sonuçlar olumsuz, tam tersine vadesi
gelmeye başlayan tahvil ödemelerini yapabilmek için yeni bir parasal genişlemeye
giderse olumlu olacak. Çin, iç talebi yerli yerine oturtmaya yönelik ekonomik
dönüşüm programını, ekonomiyi resesyona sokmadan başarabilirse etkisi olumlu,
başaramazsa olumsuz olacak.
1 Kasım seçimleri sonrasında ya bir tek parti hükümeti ya da
bir koalisyon hükümeti kurulacak. Hangisinin olacağını tahmin etmek benim işim
değil. Ama 1 Kasım seçiminden sonra ekonomideki durumla ilgili düşünce üretmek
ve varsa önerilerimi sıralamak benim işim. Ve benim de önerilerim var. Kim veya
kimler hükümet olursa olsun burada önerdiğim ekonomi paketini uygulamasında
yarar olduğu kanısındayım. Böyle bir uygulamanın, içeride bozulmakta olan
ekonomik yapıyı yeniden toparlayacağını ve dış dünyadaki muhtemel olumsuz gelişmeleri
göğüsleyerek Türkiye’nin benzer ekonomilerden olumlu ayrışmasına yardımcı
olacağını düşünüyorum.
Önce bir durum tespiti yapalım.
Seçime Giderken
Ekonominin Durumu
Aşağıdaki tabloda çeşitli makroekonomik göstergelerin 2002 –
2014 yılları arasındaki ortalamalarıyla 2015 yılı için tahminlerin
karşılaştırılmasına yer verilmiştir (2015 yılı tahminleri için OVP, IMF, Dünya
Bankası ve kendi tahminlerimi esas aldım.)
Çeşitli Göstergeler
|
2002 - 2014 Ortalaması
|
2012 – 2014 Ortalaması
|
2015 Tahmin
|
Enflasyon
|
10,7
|
7,3
|
8,0
|
Gösterge Faiz
|
20,1
|
8,5
|
10,2
|
Büyüme
|
4,9
|
3,1
|
3,0
|
İşsizlik
|
10,8
|
9,9
|
11,0
|
Bütçe Dengesi / GSYH
|
-3,5
|
-1,6
|
-1,5
|
Kamu Borç Stoku / GSYH
|
45,9
|
35,0
|
32,5
|
Cari Denge / GSYH
|
-5,0
|
-6,4
|
-5,7
|
Tablonun bize gösterdiklerine göre 2001 – 2014 yılları ortalamasına
göre 2015 yılında bozulmuş görünen göstergeler şunlardır: Büyüme, işsizlik ve
cari denge/GSYH oranı. İyiye gitmiş görünen göstergeler ise şunlardır:
Enflasyon, faiz, bütçe dengesi / GSYH oranı, kamu borç stoku / GSYH oranı. Bütçe
dengesi / GSYH ve kamu borç stoku / GSYH oranlarındaki iyiye gidişi, öteden
beri devam eden bir iyileşme olduğu için, tartışmasız olumlu göstergeler olarak
kabul edebiliriz. Buna karşılık enflasyon ve faizde görünen iyiye gidiş, 2002 –
2014 yıllarını kapsayan dönemin ilk yıllarındaki oranlar çok yüksek olduğu için
yanıltıcıdır. Aslında son üç yılın ortalamasını birkaç yılı sergileyen sütuna bakarsak
bu iki göstergede de kötüye gidişi görebiliriz.
Burada yer almayan bazı göstergeler de var. Örneğin doğrudan
yabancı sermaye girişi 2004 – 2007 arasında yıllık 20 milyar dolar ortalamasına
ulaşmışken son yıllarda bunun yarısına gerilemiş ve cari açığın finansmanında
ağırlık sıcak paraya kaymış bulunuyor. Bunun nedenleri arasında yalnızca
ekonomideki gelişmeler değil, ülke riskini artıran siyasal ve sosyal gelişmeler
de yer alıyor.
Buna göre 2016 yılına geçerken ekonomideki sorunları
sıralayabiliriz: (1) Siyasal ve sosyal yapıdaki bozukluklar ekonomiyi ve
özellikle yabancı yatırımları ve dış finansman akışını olumsuz etkiliyor. (2) Ekonomi
potansiyel büyümesinin altında büyüyor. (3) İşsizlik yüzde 10 düzeyinin altına
getirilemiyor, tam tersine yükselme riski taşıyor. (4) Enflasyon, bütün
çabalara karşın düşürülemiyor, hatta yükselme riski taşıyor. (5) Büyüme 4
yıldır potansiyel büyümenin altında kaldığı halde cari açık yüzde 5 düzeyine düşürülemiyor.
(6) Türkiye, orta gelir tuzağından çıkamıyor.
Bu sorunların bazılarının çözümü hemen yaşama geçirilmesi gereken
önlemlerle gerçekleştirilebilir. Bunların içinde en önemlilerinden birisi
potansiyel büyümeye geri dönebilmektir. Çünkü o zaman işsizlik sorunu, yabancı
yatırımcıların ilgisinin artması gibi bazı sorunlar çözüm yoluna girebilir.
Buna karşılık bu adım yapısal reformlarla tamamlanamazsa bir süre sonra işe
yaramaz hale gelir.
Şimdi sırayla hangi adımların atılması gerektiğine
değinelim.
Ekonomiyi Toparlamak
İçin Çözüm Önerileri
(1)Ekonominin büyüme patikasına dönmesi için atılması gereken adımlar
Bu konudaki görüşüm bütçe harcamalarını ve vergi gelirlerini
aynı miktarda artırarak bütçe açığı vermeden yani mali disiplin çapasını
kaybetmeden talebi artırarak ekonomik büyümeyi yukarı çekmektir. Burada
harcamaların ve vergilerin bir yıla özgü olarak artırılması şarttır. Aksi takdirde bu
uygulama vergi artışına karşın enflasyon yaratır.
Bu konudaki düşüncelerimi ve görüşlerimi ayrıntılı olarak şu
yazımda ortaya koymuştum:
Söz konusu yazımda değindiğim vergi artışı için
ücretlilerden kesilen gelir vergisi dışındaki stopaj vergilerinin (faiz
gelirleri, işyeri kira gelirleri gibi) bir yıllık bir dönem için 1 puan
artırılması da bir seçenek olarak değerlendirilebilir.
(2)Ekonominin sağlıklı kalabilmesi için atılması gereken adımlar
Ekonomide büyüme patikasına geri dönüş için ekonomiye
verilecek can suyu niteliğindeki ilk önlemi izleyerek yapısal reformlar
paketinin açıklanması gerekir. Bu tür bir adımın
iki koşulu vardır: (1) Bu açıklamaya mutlaka sadık kalınmalıdır. Aksi takdirde itibar
kaybı artar ve lehte olması beklenen gelişme aleyhte olur. (2) Yapısal reform
konusunda gerçekten insanların yapısal reform yapıldığını düşüneceği
düzenlemelere gidilmelidir. Örneğin eğitim süresini artırmak yeterli değildir.
Eğitimin tümüyle bilim temeline dayanacağı bir düzenleme getirilmesi gerekir. Bu
çerçevede bugüne kadar yapısal reform adıyla takdim edilmiş bulunan bütün
düzenlemelerden bu isimlendirme kaldırılmalıdır.
Bu konudaki düşüncelerimi ve görüşlerimi ayrıntılı olarak şu
yazımda ortaya koymuştum:
Söz konusu yazımda ele aldığım yapısal reformlar başlangıcı ve bitişi tarihlendirilerek bir takvim çerçevesinde kamuoyuna ilan edilmeli ve o takvime sadık kalarak gerekli düzenleme ve aksiyonlar yaşama geçirilmelidir. Böyle bir takvim açıklandığı andan başlayarak beklentileri olumlu hale getirerek birinci başlıkta değinilen talep artırıcı adımın daha çabuk ve güçlü bir etki yaratmasına da olanak sağlayacaktır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026122 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.