Asgari Ücretin Artırılmasının Olası Sonuçları
Seçim öncesi verilen vaatlerin yerine getirilme zamanı
geliyor. Bunlardan en önemlisi asgari ücretin net olarak 1.000 TL’den 1.300
TL’ye çıkarılması. Asgari ücretin bu şekilde artırılmasının işverene getireceği
yük 20 – 25 milyar TL arasında hesaplanıyor. İşverenler, bu artışı kendi
başlarına karşılamalarının çok zor olduğunu, özellikle küçük işletme grubunda çok
sayıda işten çıkarma olayı yaşanacağını söylüyorlar. Önce asgari ücretin yüzde
30 arttırılmasının yaratabileceği sorunlara bir bakalım.
Asgari ücretin yüzde 30 oranında artırılması diğer
ücretlerin de artırılmasına yol açabilecektir. Diyelim ki 9 kişi çalıştıran bir
işletme söz konusu. Bu işletmede çalışanların üçü asgari ücretle, üçü 1.100 TL
net ücretle, kalan üçü de 1.200 TL net ücretle çalışıyor olsun. Bu işletme, bu
yeni düzenleme gereği asgari ücretle çalışan üç kişiye yüzde 30 ücret artışı
yaptığında ister istemez diğer çalışanlarına da ücret artışı yapmak zorunda
kalacaktır. Aksi takdirde asgari ücretle çalışan üç kişi diğerlerinin önüne
geçer. Bu da işletmede çalışanlar arasında ciddi sıkıntılar yaratır. Bunu
önlemek isteyen işletmenin zorunlu olarak öteki çalışanlarına da ücret artışı
yaptığını düşünelim. Aşağıdaki tablo bu durumu gösteriyor.
Çalışan sayısı
|
Net ücret
|
Toplam
|
Artış Oranı (%)
|
Artış sonrası Net ücret
|
Artış sonrası Toplam
|
|
3
|
1.000
|
3.000
|
30
|
1.300
|
3.900
|
|
3
|
1.100
|
3.300
|
25
|
1.375
|
4.125
|
|
3
|
1.200
|
3.600
|
20
|
1.440
|
4.320
|
|
Aylık Toplam
|
9
|
9.900
|
12.345
|
|||
Yıllık Toplam
|
118.800
|
148.140
|
Bu hesaplama net ücretler üzerinden yapılmıştır. Buna göre
işletmenin yalnızca net ücretlere bakılarak ortaya çıkan yıllık maliyet artışı
(148.140 – 118.800 =) 29.340 TL’dir. Net ücretler üzerinden yapılan bu
hesaplamada bile işletmeye gelen maliyet artışı yüzde 25 dolayındadır. İşin
içine vergi ve SGK primleri girdiğinde maliyet farkı daha yukarılara
gidecektir.
Bu artışın bazı sonuçları olur: (1) Bazı işletmeler bu yükü
kaldıramayacağı için çalışanların sayısını azaltma yoluna gider. Bu, işsizliği
artırır. (2) İç pazara mal satan işletmelerin bir bölümü maliyetlerine gelen bu
yükü fiyatlarına yansıtır. Bu, enflasyonu artırır. İşletmelerin bir bölümü ise
bu artışı fiyatlarına yansıtamaz ve zarar ederler. Bir süre sonra kapanan işletmeler
görürüz. Bu, işsizliği artırır. (3) İhracata yönelik işletmeler dış
pazarlardaki darlıklar nedeniyle maliyetlerine gelen bu artışı kolay kolay
fiyatlarına yansıtamazlar. Bu, onların kârını düşürür, bazılarında zarara yol
açabilir. İhracatta düşüşler ortaya çıkabilir.
Devlet, ortaya çıkacak bu artışın bir bölümünü
karşılayabilir mi? Karşılayabilir ama bunun da bir maliyeti vardır. Mesela,
özel kesimde oluşacak bu ücret artışından kaynaklanacak vergi artışı bu maliyet
artışının karşılanmasında kullanılabilir. Buna ek olarak örneğin faiz
gelirlerinden yapılan vergi kesintisi oranları 2’şer puan artırılabilir.
Kuşkusuz bunların da bazı sonuçları vardır. Örneğin faiz gelirlerindeki gelir
vergisi oranları 2’şer puan artırılırsa bankalar ister istemez mevduat
faizlerini ve dolayısıyla kredi faizlerini artırmak zorunda kalırlar. Bu da hem
büyüme üzerinde hem de yanlış söylemlerle faize karşı duyarlılığı iyice
artırılmış olan toplum üzerinde sıkıntı yaratabilir.
Son bir konuya daha değinelim. Özel kesimde özellikle asgari
ücretlilere yapılacak bu ücret artışlarının kamu kesimindeki ücret pazarlıkları
için baz oluşturacağını, kamu kesiminde çalışan memur ve işçilerin bu artışlara
odaklanarak talepte bulunacağını da dikkate almak gerekir. Kamu kesiminde
ortaya çıkacak enflasyon üstü ücret artışları, enflasyonu körüklemesinin
yanında bütçe açığını da artırır.
Ekonomi politikası, kolay görünen ama aslında oldukça zor
olan bir konudur. Ekonomi bilimiyle, siyaseti harmanlayarak eldeki olanaklarla
neleri yapabileceğinize karar vermenizi gerektirir. Siyaset ağır basmış ve eldeki
olanakların ötesinde işlere girişmişseniz bunun ekonomideki bedeli enflasyon,
bütçe açığı veya cari açık ya da hepsinin bir arada görüleceği daha büyük bir
istikrarsızlık hali olarak karşınıza çıkar. Ekonominin yaşama yansıması sürekli
olarak kırk katır mı kırk satır mı sorusuna yanıt aranmasından başka bir şey
değildir.
İşte bütün bu nedenlerle ben burada seçimden önce yazdığım
‘Bütçe Açığını Artırmadan Büyüme Oranı Artırılabilir mi’ başlıklı yazımda bu
konuyu tartışmış ve önerimi açıklamıştım. Meraklısı için link:
http://www.mahfiegilmez.com/2015/10/butce-acgn-artrmadan-buyume-oran.html
Teorik Ek: Asgari
ücret artışının piyasa üzerine etkileri
Asgari ücretin yüzde 30 oranında artırılmasının herhangi bir
malın üretimi ve tüketimi üzerindeki etkilerini aşağıdaki şekil üzerinden
inceleyebiliriz.
A firmasının b malını ürettiğini ve maliyetlerinin X tutarı
kadar olduğunu düşünelim. Bu durumda A firması (zaman birimi başına) q1 kadar
mal üretmekte ve bunları p1 fiyatından satmakta olsun. Bu durumda b malının
piyasa dengesi arz eğrisi (S1) ile talep eğrisi (D1)’in kesiştikleri 1 numaralı
nokta da oluşacaktır.
Asgari ücretin yüzde 30 artması sonucu A firmasının,
maliyetlerini, denetleyebilmek için bazı çalışanlarını işten çıkardıktan sonra
kalanların ücretlerinde ortalama yüzde 20 artış yapmak zorunda kaldığını varsayalım.
Diyelim ki işten çıkarmalar ve ücret artışları bir miktar birbirini
dengeledikten sonra A firmasının maliyetlerinde toplamda yüzde 10 dolayında artış
olmuş olsun. Bu durumda çalışan sayısında azalma olacağı için üretim miktarı
düşecektir. Arz eğrisinin (S1) sola kayarak S2 konumuna geçmesi arz
miktarındaki azalışı gösteriyor. Bu azalışla birlikte A firması maliyetlerine
gelen yüzde 10 artışı ürettiği malın fiyatına kısmen ya da tamamen yansıtacaktır.
Bu durumda yeni üretim miktarı q2, yeni fiyat da p2 olacaktır. Buna karşılık
asgari ücret dolayısıyla ortaya çıkan ücret artışları piyasada talebi artıracak
ve talep eğrisi (D1) sağa kayarak (D2) konumuna geçecektir. Yeni denge noktası D2
ile S2’nin kesiştiği 2 numaralı nokta olacak bu noktada miktar ilk haline (q1)
dönerken fiyat da p3’e yükselmiş olacaktır.
Sonuçlar:
(1) Asgari
ücret artışı, eğer firmaların üzerinde kalırsa, üretim miktarında pek bir
değişikliğe neden olmazken fiyatların yükselmesine ve işsizliğin artmasına yol
açacaktır.
(2) Asgari
ücret artışı, eğer devlet tarafından üstlenilirse bile asgari ücret
dışındakilerin de benzer ücret artışı talepleri ortaya çıkacak ve sonuçta ister
istemez ücretlerden dolayı maliyetlere gelecek artışlar fiyatlara
yansıyacaktır.
(3) Asgari
ücreti kısmen devlet kısmen firmalar üstlenirse bu durumda bir miktar maliyet
artışı bir miktar da kamu harcaması artışı olacağı için fiyatlar yine
artacaktır.
Not:
Yıllar yılı siyasetin yönlendirmesiyle enflasyon hedeflemesi
adı altında yapılan yüzde 5’lik hedeflerle ücret artışı kısıtlamalarının
sonuçta bu noktaya gelmesi yine siyasetin yönlendirmesiyle oldu. Buna da
değinmiş olalım.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026102 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.