2015'i Nasıl Bilirdiniz?
2015 yılını geride bırakıyoruz. Buradan geriye baktığımızda
karmakarışık bir yıl duruyor arkamızda.
Dünyada neler oldu önce ona bir bakalım: (1) Petrol fiyatı
düşüşünü sürdürdü. Petrol ihracatçısı ülkelerin gelir kayıpları artmaya
başladı. (2) Jeopolitik riskler özellikle ortadoğuda yükseldi. (3) Çin
ekonomisi bozulma işaretleri göstermeye devam etti. (4) Emtia fiyatları düştü
ve dolayısıyla emtia üreticisi ülkeler zor duruma girdi. (5) Japonya, parasal
genişlemeye gittiği halde ekonomisinde bir toparlanma yaratamadı. (6) ABD
ekonomisi toparlanmaya devam etti. Fed, yıl bitmeden önce ilk faiz artışını
yaptı. (7) Avrupa, bir türlü ekonomik çıkışa geçemedi. Avrupa Merkez Bankası,
parasal genişleme başlattı ancak henüz olumlu bir sonuç alınamadı. (8) Rusya
ekonomisi, ekonomik ambargonun ve düşen petrol fiyatlarının etkisiyle
zayıflamayı sürdürdü.
Şimdi de Türkiye ekonomisinde yaşananlara bakalım: (1) TCMB,
2015 yılına girerken yüzde 8,25 olan politika faizini Ocak ayında 7,75’e ve
Şubat ayında 7,50’ye düşürdü. Gecelik borç alma faizini yüzde 7,50’den 7,25’e,
gecelik borç verme faizini de 11,25’den 10,75’e düşürdü. Bir daha da yıl
boyunca bu faizleri değiştirmedi. (2) İki kez genel seçim yapıldı. Kasım seçimi
sonucunda AKP tek parti olarak iktidarda kalmayı başardı. İkinci seçimden önce
kamu harcamalarını ciddi biçimde artıracak sözler verildi. (3) Bütçe açığı son
derecede düşük bir oranda (yüzde 1 dolayında) kalmaya devam etti. Yani bütçe
disiplini bozulmadı. (4) Cari açık, yükselen kurların, düşen petrol
fiyatlarının ithalatta yarattığı gerilemenin ve düşük büyümenin etkisiyle
daraldı. (5) 2015 yılında, siyasal iktidarın açıkladığı bir takım programlar
söz konusu olsa da, yapısal reformlar alanında bir gelişme olmadı. (6)
Enflasyon, TCMB’nin hükümetle birlikte koyduğu yüzde 5’lik hedefin çok üzerinde
gerçekleşti. (7) Büyüme, potansiyelin altında gerçekleşti (tahmin.) (8) TL,
rezerv paralara karşı ciddi oranda değer kaybetti. (9) TL’nin hızlı değer
kaybı, düşük büyüme ile bir araya gelince Türkiye’nin GSYH’sı dolar bazında
düştü (muhtemelen 730 – 750 milyar dolayında gerçekleşecek.) Bunun sonucu
olarak kişi başına gelir 9.300 – 9.500 dolar aralığına gerileyecek. (10)
Türkiye, GSYH ve kişi başına gelir konusundaki bu gelişmeler sonucunda orta
gelir tuzağında 5. yılını tamamlamış oluyor. (11) Rusya ile yaşanan uçak
düşürme krizinin de etkisiyle ihracatımızda ve turizm gelirlerimizde düşüşler
oluşturacak gelişmeler ortaya çıktı.
Türkiye ekonomisi açısından 2015 yılında en çok tartışılan
konuları şöyle sıralamak mümkün: (1) TL’nin değer kaybı. (2) Büyüme oranının
düşmesi. (3) İşsizlik oranının yükselmesi. (4) Enflasyonun yüksekliği. (5) TL’nin
değer kaybına karşın ihracatın düşmesi. (6) Yüksek faiz sorunu. (7)
Hanehalklarının yüksek borç sorunu. (8) Fed’in faiz artışına gitmesinin Türkiye
ekonomisini nasıl etkileyeceği. (9) Fed’in faiz artışına Merkez Bankası’nın
nasıl bir reaksiyon vereceği. (10) Ortadoğudaki gelişmelerin Türkiye
ekonomisini nasıl etkileyeceği.
Özellikle kur ve faiz arasında sıkışıp kalan piyasaların 2016
yılındaki beklentileri, bu iki büyüklüğün oynaklığının ortadan kalkması
şeklinde oluşmuş görünüyor. Aşağıdaki grafik, kur ve faiz ilişkisinin 2015
yılını nasıl geçirdiğini ve Merkez Bankası’nın bu ilişkiye nasıl reaksiyon
gösterdiğini ortaya koyuyor. Bu grafik, 2016 yılında finansal piyasalarda
oluşması beklenen gelişmeler için bir anahtar olabilir.
Not: GFaiz piyasa faizini temsil etmek üzere aldığımız gösterge
faizi, MBF Merkez Bankasının uyguladığı borç verme faizlerini temsil etmek
üzere aldığımız (gecelik ve haftalık borç verme faizlerinin verilen miktarlara
göre ağırlıklandırılmış ortalamasını gösteren) ağırlıklı ortalama fonlama
maliyetini, USD de Dolar/TL kurunu gösteriyor.
Piyasa faizi ile Dolar kuru arasındaki korelasyon katsayısı
0,95 olarak hesaplanmaktadır (Korelasyon katsayısı bire yaklaştıkça iki
değişken arasındaki ilişkinin gücü artmaktadır.) Tablonun ve iki değişken
arasındaki 0,95’lik korelasyon katsayısının ortaya koyduğu gerçek çok açıktır:
Merkez Bankası faizi nerede tutarsa tutsun piyasa faizi (gösterge faiz), büyük
ölçüde, dolar kuruna göre hareket etmektedir.
Bizim gibi büyümesini dış kaynaklara bağlamış ekonomilerde enflasyonun denetimi kurdan, kurun denetimi de faizden geçer. Kur artsın, ekonomi rekabet kazansın istiyorsak enflasyon artışından, enflasyon artmasın diyorsak faiz artışından şikayet edemeyiz.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202671 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.