Fed'in Faiz Artırmasının Olası Etkileri
Faiz artırmak ne demek ve normal etkileri neler olabilir?
Faizin piyasada belirlendiği günümüz ekonomik sisteminde
merkez bankalarının piyasa faizinin oluşumu üzerindeki etkisi, bankalara
verdikleri fonlara uyguladıkları faizle, zorunlu karşılıklarla ve açık piyasa
işlemleriyle (APİ) sınırlıdır. Konumuz faiz olduğu için burada yalnızca faizin
artırılmasının olası etkilerini ele alacağım.
Merkez bankası, bankalara, ihtiyaç duydukları fonları
verirken uyguladığı faizin oranını yükseltip indirerek onların kaynak
maliyetlerini etkiler ve piyasaya uygulayacakları faiz üzerinde böyle dolaylı
bir etki yaratmış olur. Bununla birlikte bu etkiyi abartmamak gerekir. Çünkü
bankaların kaynakları arasında merkez bankasından kullandıkları fonların oranı
düşüktür.
Faiz artışının normal sonuçları şöyledir:
Faiz artar – tüketimden tasarrufa kayma olur – yatırımlar
için kaynak bollaşır – tüketim azaldığı için talep düşer ve enflasyon düşer -
faiz arttığı için yatırım maliyeti artar – kaynak bollaşmasına karşılık maliyet
arttığı için yatırımlar azalır – ekonomik büyüme geriler – istihdam düşer.
Fed faizi artırınca
Dolar niçin düştü?
Fed’in faizi artırması sürpriz bir gelişme değil. Bütün
dünya 16 Aralık’ta Fed’in faizi 0,25 puan artıracağını tahmin ediyordu. Fed’in
faiz artırmasını bekleyenlerin oranı Kasım ayı boyunca yüzde 70’lere kadar
yükseldi. Aralık ayında giderek yükselen oran yüzde 95’lere kadar tırmandı. Ve
sonunda Fed, beklendiği gibi faizi 0,25 puan artırdı. Ekim ayından beri
yükselen orandaki beklentilerle fonlar sürekli olarak Dolar satın aldılar.
Böylece yüksek taleple karşılaşan Dolar, başta Euro olmak üzere diğer paralara
karşı değer kazandı. Piyasa, beklentileri satın alıp gerçekleşmeyi satar. Bu
kez de aynı şey oldu. Doların yeterince yükslediğini gören fonlar, Dolar
satmaya başladılar ve Dolarda bir miktar gevşeme ortaya çıktı. Bu gevşeme bir
süre daha devam edebilir. Buna karşılık Fed’in faiz artırımına devam edeceği
2016’da, arada iniş ve çıkışlar görülecek olsa da, Doların yönü yukarıya doğru olacak
yani Dolar diğer paralara karşı değer kazanacaktır diye düşünüyorum.
Fed’in faiz artırmasının ABD ekonomisine olası etkileri
Fed, küresel krizin yarattığı çöküşün ABD ekonomisini önce
resesyona sonra da deflasyona götüreceği endişesiyle bankalar arasındaki borç
alış verişine uyguladığı ve 2008 yılı başında yüzde 4,25 olan faizi, yıl
içindeki her toplantıda indirerek, 16 Aralık 2008’de yüzde 0 ile 0,25 aralığına
getirdi. Faiz indiriminin yanı sıra Fed, 2014 Ekim ayına kadar süren bir
parasal gevşeme programı uygulayarak bankaların elindeki tahvilleri alarak
karşılığında para verdi. Fed’in parasal gevşeme ile birlikte faizi düşürmekten
amacı; ekonomide harcamayı ve kredilendirmeyi özendirerek büyümeyi artırmak ve
işsizliği düşürmek ve bu yolla ekonomide canlanma yaratmaktı. Bugüne kadar bu
uygulama başarılı oldu. Bu durumu aşağıdaki tabloda gösterelim (kaynak: IMF,
WEO Database, October 2015.)
|
Yıllar
|
Büyüme (%)
|
İşsizlik (%)
|
Enflasyon (%)
|
|
2007
|
1,8
|
4,6
|
4,1
|
|
2008
|
-0,3
|
5,8
|
0,7
|
|
2009
|
-2,8
|
9,3
|
1,9
|
|
2010
|
2,5
|
9,6
|
1,7
|
|
2011
|
1.6
|
8,9
|
3,1
|
|
2012
|
2,2
|
8,1
|
1,8
|
|
2013
|
1,5
|
7,4
|
1,3
|
|
2014
|
2,4
|
6,2
|
0,6
|
|
2015
(Tahmin)
|
2,4
|
5,0
|
0,5
|
2008 yılında Lehman Brothers’ın batmasıyla birlikte başlayan
küresel kriz ABD ekonomisini resesyona götürmüş ve ekonomi iki yıl küçülme
yaşamış bulunuyor. Parasal gevşeme (QE) ve faiz indirimi sonucunda ekonomi 2010
yılından başlayarak büyümeye geri dönmüş ve son iki yılda da potansiyel büyüme
aralığına geri dönmüş görünüyor. 2008 sonrasında işsizlikte görülen hızlı artış
da 2012 yılından itibaren belirgin biçimde düşürülmeye başlamış ve 2015 yılında
ABD için doğal işsizlik oranı olarak kabul edilen yüzde 5’in altına doğru
yönelmiş bulunuyor. Dolayısıyla uygulanan parasal genişleme ve düşük faiz
politikaları ağır da olsa işlemiş ve başarılı olmuştur diyebiliyoruz.
Bu tablodaki sorun enflasyondur. İlk bakışta enflasyonun
ideal düzeyde olduğu izlenimi doğabilir ne var ki gerçekler böyle değil.
Enflasyonun ve faizlerin 0,50 gibi çok düşük bir düzeyde olması kısa süreli bir
etki olsa talebi artırıcı etki yaratabilir. İnsanlar, “hazır enflasyon bu kadar
düşükken ve hazır faizler de bu düzeydeyken kredi kullanıp ihtiyacım olan
şeyleri alayım” diye düşünebilir. Ne var ki enflasyon ve faizlerin uzun süre bu
düşük düzeylerde kalması, insanların bu kez “enflasyon da faizler de çok düşük,
daha bir süre de artacak gibi görünmüyor, dolayısıyla ihtiyaçlarımı her zaman
aynı fiyata ve faize alabilirim, acele etmeme gerek yok” diye düşünmelerine yol
açabilir.
Bu çerçevede Fed’in yaptığı faiz artırımının ABD
ekonomisinde tüketim harcamalarını artıracağını, ertelenmiş talebi öne çekmeye
başlayacağını düşünüyorum. İnsanlar bu kez “galiba enflasyon artışa geçecek,
Fed de o nedenle faizi artırdı, bankalar da faiz artıracak, enflasyon artışa
geçmeden ve faizler yükselmeden ihtiyaçlarımı alayım” diye düşünmeye
yönelecekleri kanısındayım.
Özetle söylemem gerekirse Fed’in faiz hamlesi geleceğe
ilişkin beklentileri etkileyerek toplam talebi artırabilir.
Bu durumda faiz artışı bu ortamda şöyle çalışabilir:
Faiz artışı – enflasyon ve faizlerin düşük kalacağı
beklentisinin değişmesi – enflasyon ve faizler yükselmeden mevcut durumdan
yararlanarak alım yapmak isteyenlerin toplam talebi artırması – gelirin artması
– büyümenin hızlanması – işsizliğin azalması.
Bu anlattığımın ana akım ekonomiye tümüyle ters düşen bir
görüş olduğunu biliyorum. İleride bu döneme ilişkin sonuçları değerlendirirken
bu görüşümün doğrulanıp doğrulanmadığını test edebiliriz.
Fed’in faiz
artırmasının dünyaya ve Türkiye’ye olası etkileri
Küresel sistem, 1990’ların son bölümünden 2008 yılındaki
Lehman Brothers krizine kadar yükselen bir konjonktür yaşadı. Bu konjonktür,
gelişmiş ekonıomilerden gelişme yolundaki ekonomilere sermaye akımlarının hızla
akmasına yol açtı. Bunun sonucunda gelişme yolundaki ekonomiler iç tasarruf
açıklarını bu akımlardan sağladıkları kaynaklarla karşılayarak hızlı bir büyüme
yakaladılar. Bu ekonomilerden daha az sayıda olanı bu akımları doğrudan yabancı
sermaye yatırımı ağırlıklı olarak çekerken çok sayıda gelişme yolundaki ekonomi
daha çok sıcak para olarak çekti. Fed’in faizi artırma sürecine girmesiyle
birlikte sermaye akımları tersine döndü. Aradaki faiz farkının kapanacağını
düşünen fonlar, artan riskleri de göz önünde tutarak gelişme yolundaki
ekonomilerden çıkarak gelişmiş ekonomilere yöneliyorlar. Bu yöneliş 2016
yılında da sürecek.
Bu ortamda dış kaynağa en çok bağımlı olan ekonominin en çok
sıkıntı yaşayacağı bir süreç çıkıyor karşımıza. Türkiye, bu ekonomilerden
birisi olarak duruyor. Dolayısıyla bizde kaynak çıkışları (ya da kaynak
girişlerindeki düşüş) ekonominin büyüme performansını olumsuz etkileyecek
nedenlerden birisi olacak. Bunu önlemenin yolu, bu tür dış kaynak bağımlılığını
hızla azaltacak olan düzenlemelere girişmekten geçiyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026141 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.