Suudi Arabistan ve Norveç Karşılaştırması
Suudi Arabistan’ın iflasın eşiğinde olduğu haberleri basında
yer almaya başladı. Bütçe açığı hızla büyüyen ve o nedenle önlemler almak
zorunda kalan Suudi Arabistan’ın durumunun bozulduğunu IMF, bir süredir dile
getiriyordu. Eskiden beri petrol zengini olan Suudi Arabistan ile yine petrol
ve doğal gazın yakın geçmişte zengin ettiği Norveç ile karşılaştırdığımızda
ilginç sonuçlar çıkıyor ortaya.
Dünyada 1,7 trilyon varil petrol rezervi olduğu tahmin
ediliyor. Bunun 267 milyar varili Suudi Arabistan’da, 6,5 milyar varili de
Norveç’te (Kuzey Denizi petrolü) bulunuyor. Bu rezervlerle Suudi Arabistan
dünya petrol rezervinin yüzde 16’sına, Norveç ise yüzde 0,4’üne sahip görünüyor.
2014 yılı verilerine göre Suudi Arabistan sahip olduğu bu rezervden günde
11.505 bin varil, Norveç ise sahip olduğu rezervden günde 1.895 bin varil petrol üretmiş.
Dünyadaki doğal gaz rezervlerinin 187 trilyon m3 olduğu
tahmin ediliyor. Bu rezervin 8,2 trilyon m3’üne Suudi Arabistan, 1,9 trilyon
m3’üne Norveç sahip bulunuyor. Dünyada yılda 3,5 trilyon m3 doğalgaz
üretiliyor. Suudi Arabistan ve Norveç’in bu toplam doğalgaz üretiminde 108’er
milyar m3 payları var.
Farklı miktarlarda olsa da aynı doğal kaynaklara sahip olan
bu iki farklı ülkenin 2015 yılı itibariyle ekonomilerinin görünümü aşağıdaki
tabloda gösteriliyor.
2015
|
S. Arabistan
|
Norveç
|
GSYH (Milyar USD)
|
632
|
398
|
Nüfus (Bin kişi)
|
31.386
|
5.213
|
Kişi Başına Gelir
(USD)
|
20.138
|
76.266
|
Yatırımlar/GSYH (%)
|
29,7
|
28,2
|
Tasarruflar/GSYH (%)
|
26,1
|
35,2
|
Enflasyon (%)
|
2,2
|
2,3
|
Kamu Gelirleri/GSYH
(%)
|
28,9
|
53,9
|
Kamu Giderleri/GSYH
(%)
|
50,4
|
47,9
|
Kamu Borcu/GSYH (%)
|
6,7
|
28,1
|
İşsizlik Oranı (%)
|
5,6
|
4,2
|
Cari Denge/GSYH (%)
|
-3,5
|
7,0
|
Bütçe Dengesi/GSYH (%)
|
-21,5
|
6,0
|
Tablodan görüleceği gibi Suudi Arabistan, Norveç’ten
yaklaşık 1,6 kat daha fazla GSYH’ya ve 6 kat daha fazla nüfusa sahip bir
ekonomi. Norveç, kişi başına gelir olarak Suudi Arabistan’dan yaklaşık 3,8 kat
daha zengin. Suudi Arabistan kendi tasarrufundan daha yüksek yatırım yapıyor. O
nedenle de cari açık veriyor. Buna karşılık Norveç, tasarruflarının oldukça
yüksek olması sonucu cari fazla veriyor. Suudi Arabistan kamu gelirlerinin çok
üzerinde kamu harcaması yaptığı için bütçesi açık veriyor. Oysa Norveç, kamu
gelirlerinin altında kamu gideri yaparak bütçe fazlası veriyor.
Buraya kadar anlattıklarımızdan çıkan sonuç çok açık: Suudi
Arabistan, Norveç’ten çok daha fazla petrol geliri elde ettiği halde bu geliri
yönetememiş, bir anlamda har vurup harman savurmuş ve bütçesini ele güne muhtaç
duruma düşürmüş. Bir zamanlar IMF’ye borç veren Suudi Arabistan, IMF’ye muhtaç
duruma gelmiş. Bunun temel nedenlerinden birisi Suudi Arabistan kamu
gelirlerinin yüzde 90’a yakın bölümünün petrol gelirlerinden oluşması. Buna
karşılık Norveç’de kamu gelirlerinin yalnızca yüzde 25’i petrol ve doğalgaz
gelirlerinden ibaret bulunuyor. Dolayısıyla petrol fiyatlarındaki düşüş Suudi
Arabistan bütçesini alt üst ederken Norveç bütçesini çok daha az etkiliyor.
Bu aşamada akla şu soru geliyor: Petrol fiyatlarında yaşanan
hızlı düşüşün yarattığı sıkıntılar Suudi Arabistan’ı daha da sıkıntılı duruma
düşürürken Norveç’in durumu gelecekte ne olacak? İşte bu aşamada Norveç Fonu
diye adlandırılan bir fon karşımıza çıkıyor. Norveç’te 1967 yılında emeklilik
fonu adıyla kurulan bir fona, 2006 yılından başlanarak petrol ve doğalgaz
gelirleri aktarılmaya başlanmış. Bu fon, bu adımdan başlayarak Avrupa’nın en
büyük emeklilik fonu haline gelmiş. Norveç Fonunda biriken para 900 milyar
dolar düzeyinde. Bu fonun işletilmesi son derecede sıkı kurallara bağlanmış. Çevreyi
gözeterek ve yalnızca legal faaliyetlere para yatırarak büyüyor. Her gün 160
milyon dolar dolayında getiri sağlıyor. Hükümet, bütçe amaçlı olarak fondaki
paranın yalnızca yüzde 4’ünü kullanabiliyor. Geri kalan yüzde 96 ise
biriktiriliyor ve getiri getirecek alanlara yatırılıyor. Norveç’e zenginlik
sağlayan petrol rezervleri bir gün tükense bile bu fon döndürülerek gelecek
kuşaklara refahı aktarmanın aracı olmaya devam edecek.
Suudi Arabistan da krallık Norveç de. İkisi de petrolün
nimetlerinden yararlanıyor. Birisi günü kurtaracak şekilde yaşıyor, öteki
geleceğe refah aktarmayı amaçlıyor.
Yazıda kullanılan veriler
için kaynaklar:
Tablodaki veriler: IMF, WEO Database, October, 2015
Suudi Arabistan petrol gelirleri: Suudi Arabistan Maliye
Bakanlığı bütçe verileri
Norveç petrol gelirleri: Norveç Maliye Bakanlığı 2016 yılı ulusal
bütçesi
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026129 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.