Türkiye Negatif Ayrışıyor
2003 yılından bu yana Türkiye’de tek parti (AKP) iktidarı
var. Geçmişteki bütün tek parti iktidarlarında olduğu gibi AKP de ilk döneminde
(2003 – 2008 arası) başarılı bir ekonomik performans ortaya koydu. Ekonomik
performansı ölçmek için birçok gösterge kullanılabilir ama bunlar içinde durumu
en açık biçimde gösteren gösterge kişi başına gelirdir. Kişi başına gelir
artışı aynı zamanda refah artışının da bir göstergesi olduğu için önemlidir.
Aşağıdaki grafik AKP’nin iktidara gelmesinden önceki yıldan
başlayarak bu ilk dönemde Türkiye’de ve dünyada kişi başına gelirin nasıl
arttığını gösteriyor.
2002 yılı sonunda kişi başına gelirde dünya ortalaması 5 bin
doların üzerindeyken Türkiye’de kişi başına gelir 3.500 dolar
dolayındaydı. AKP’nin 2002 yılı sonunda
3.500 Dolar dolayında iken devraldığı kişi başına geliri ilk dönemi boyunca
hızla artırarak 10 bin doların üzerine taşıdığı görülüyor. Bu dönemde dünya
kişi başına gelir ortalaması aynı hızla artmadığı için Türkiye kişi başına
gelirde dünya ortalamasını 2005 – 2006 yıllarında yakalıyor ve geçiyor. 2007 ve
2008 yılları Türkiye’de kişi başına gelirin dünya ortalamasının üzerinde hızla
yükseldiğini gösteriyor. Türkiye bu yıllarda orta gelir tuzağından çıkacakmış
gibi bir görünüm sergiliyor. Görüntü bize bu dönemde Türkiye’nin dünyadan
pozitif ayrıştığını gösteriyor.
2002 – 2008 yılları arasında bu başarıyı getiren şeylerin arkasındaki
bazı gelişmelere dikkat etmek gerekiyor. Bunların en önemlilerine değinelim:
(1) 2001 kriziyle birlikte hızla düşen GSYH’nın yerine gelmesi (baz etkisi). (2)
IMF’nin verdiği büyük parasal desteğin olumlu katkısı. (3) AB ile tam üyelik
müzakerelerinin başlaması ve onun getirdiği yüksek miktarlı yabancı sermaye
girişleri. (4) Özelleştirmelerden elde edilen gelirler. (5) Yükselen cari açığın
büyümeye katkısı (ithalatla büyüme). (6) TL’nin dolar karşısında uzun süre
sabit kalması ya da çok az değer kaybetmesi sonucu GSYH ve kişi başına
gelirimizin olduğundan daha fazla artmış görünmesi (Bkz.: http://www.mahfiegilmez.com/2015/10/kisi-basna-gelirimiz-gercekte-ne-kadar.html).
(7) Bankacılık sektöründe yapılan yapısal reformun finans sektörü ve reel kesim
üzerindeki olumlu etkisi. (8) Bütçe reformu, kamu açıklarının düşmesi ve kamu
borç stokunun hafiflemesi. (9) Özel kesim ve hanehalklarının borçlanarak daha
fazla harcama yapması (birisinin harcaması başkasının geliridir.)
Aşağıdaki grafik ise AKP’nin tek başına iktidarının ikinci
dönemi olarak nitelendirebileceğimiz 2010 – 2016 döneminde kişi başına gelirin
seyrini ortaya koyuyor.
2010 yılı sonunda kişi başına gelirde dünya ortalaması 9.500
bin dolar dolayındayken Türkiye’de kişi başına gelir 10 bin doları geçiyordu, yani
dünya ortalamasının üzerindeydik ve hala orta gelir tuzağını aşacak gibi bir
görüntü veriyorduk. 2011 yılından itibaren durum tersine dönmüş ve Türkiye, ilk
dönemde yakaladığı ivmeyi kaybetmeye başlamış görünüyor. Her ne kadar 2013 yılında
bir sıçrama yaşanmışsa da bunun kalıcı olmadığı izleyen yıllardaki gelişmeden
görülebiliyor. 2014 yılından başlayarak Türkiye, yeniden dünya ortalamasının
gerisine düşüyor. 2015’de giderek belirginleşen bu düşüş, bu eğilimin devam
etmesi halinde 2016’da çok daha belirgin bir hal alacak gibi görünüyor. Görüntü
bize bu dönemde Türkiye’nin dünyadan bu kez negatif ayrışmaya başladığını gösteriyor.
2010 yılından sonra başlayan bu düşüşün arkasında da bazı
şeyler var kuşkusuz. Bunlara da değinelim. (1) IMF’nin parasal desteği ve o
desteğe bağlı gözetimi bitince ekonomi politikasında zayıflamalar başladı. (2)
AB ile tam üyelik müzakereleri iki tarafın da inancını kaybetmesiyle yüzeysel
olarak sürdürülür hale gelince yabancı sermaye girişlerinin hızı kesildi. (3)
Özelleştirmelerden elde edilen gelirler azalmaya başladı. (4) Cari açığı daha
fazla yükseltme imkânı kalmadı. (5) TL, dolar karşısında değer kaybetmeye
başladı, böylece bu kez iş tersine döndü ve GSYH ve kişi başına gelirimiz olduğundan
daha hızlı değer kaybıyla karşılaştı (Bkz: http://www.mahfiegilmez.com/2015/03/tl-ile-buyuduk-usd-ile-kuculduk.html)
(6) Yapısal reformları yapmadık. Bankacılık ve bütçe reformlarının devamını
getiremedik. (7) Özel kesim ve hanehalklarının borçlanma sınırlarının sonuna
geldik, yeni borçlanmalar ancak eskilerini ödemeye yönelir oldu ve dolayısıyla
gelir yaratamaz hale geldi.
Özetle söylemek gerekirse; 2002 – 2008 yılları arasında dünyadan
pozitif ayrışarak orta gelir tuzağından çıkma yolunda ilerlemiş olan Türkiye,
2011 yılından başlayarak dünyadan negatif ayrışarak yeniden orta gelir tuzağına
düşmüş görünüyor.
Bu aşamada 2002 – 2008 dönemindeki başarıyı yakalamak için
ne yapmak gerekir şeklinde bir soru geliyor gündeme. Yanıtı hem kolay hem zor:
2002 – 2008 arasında ne yaptıysak onları yapmak gerekiyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026189 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.