Japon Merkez Bankası ve Negatif Faiz
Geçtiğimiz hafta Japonya Merkez Bankası (BOJ) faizi eksi
yüzde 0,1’e düşürdü. BOJ, bankaların kendisinde tuttuğu cari hesaplara
uyguladığı faizi eksiye düşürerek bankalara “bana yatırdığın para için faiz
vermem, tam tersine üste para alırım, onun için bu parayı bana yatıracağına git
piyasaya kredi ver” mesajı verdi. Benzer bir uygulama bir süredir Avrupa Merkez
Bankası (ECB) tarafından da uygulanıyor. BOJ bu adımı niçin attı?
Abe, ikinci kez başbakan olarak hükümete geldiğinde Japonya
yaklaşık çeyrek yüzyıldır durağan bir ekonomi durumunda bulunuyordu. Aşağıdaki
grafik küresel krizin çıktığı 2008 yılından 2015 yılı sonuna kadar geçen 8
yıllık sürede Japonya’nın yıllık büyüme ve enflasyon oranlarını birlikte gösteriyor.
Grafiğin ortaya koyduğu gerçek Japonya’nın kamu kesimi borç
yükünün astronomik oranlara çıkmasına yol açan bütçe açıklarını büyütmesine
karşın ekonomide büyümeyi yerleştiremediğini gösteriyor. Abe’nin 2012 yılı
sonunda seçimi kazanarak ikinci kez başbakanlığa gelmesine kadar Japonya gevşek
maliye politikası aracılığıyla talebi artırıp, ekonomiyi canlandırarak büyümeyi
sağlamaya çalıştı. Uzun yıllar bu politikanın peşinde koşan Japonya’da kamu
kesimi borç yükü GSYH’nın yüzde 250’sine kadar yükseldi. Abe ikinci kez başbakan
olduktan bir süre sonra bütçe açıkları ya da gevşek maliye politikasına dayalı ekonomiyi
toparlama yaklaşımını terk ederek BOJ’u, ABD Merkez Bankası (Fed) ve İngiltere
Merkez Bankası’nın (BOE) izlediği gevşek para politikası uygulamasına geçirdi.
BOJ, son yıllarda tahvil alımı yaparak piyasaya likidite veriyor ve bu yolla
piyasada canlılık yaratmayı hedefliyor. Yukarıdaki grafiğe bakılacak olursa
2014 yılında büyümede yaşanan sıçrama bu hedefe doğru yol alındığını
gösteriyor. Ne var ki bu görünüme aldanarak kamu borç yükünü hafifletmek için vergileri
artıran Japonya, büyüme ivmesini izleyen yılda yeniden kaybetti ve yaptığı
vergi düzenlemelerini geri almak zorunda kaldı.
BOJ’un faizi negatif düzeye çekmesinin bir nedeni bu. Yani
ekonomiyi canlandırmak için ucuz para uygulamasını artırarak sürdürmek. Kararın
altında yatan bir başka neden daha var: Kur savaşları.
Aşağıdaki grafik 2005 yılından 2014 sonuna kadar Çin ve
Japonya’nın ihracatlarını karşılaştırmalı olarak sergiliyor (kırmızı çizgi Çin,
yeşil çizgi Japonya’nın ihracat tutarlarını gösteriyor. Kaynak: Dünya Bankası
ve Knoema.)
Grafikten izlenebileceği gibi Japonya ihracatını
artıramıyor. Hatta Abe’nin 2012 sonunda başbakanlığa gelmesi öncesinde ihracat
düşüş trendindeydi. Buna karşılık Japonya’nın elektronik eşyada önde gelen
rakibi konumundaki Çin, küresel krizin yaşandığı 2008 yılı sonrasında yaşadığı
bir gerileme dışında ihracatını artırıyor. Bunun temelinde yatan nedenlerden
birisinin Yen’in yabancı paralara karşı değerli kalması olduğunu düşünen Abe,
parasal gevşeme ile Yen’e değer kaybettirmeyi ve bu yolla ihracatı artırmayı
hedefliyordu. Yine grafikten 2014 yılında Japonya ihracatının, bu değer
kaybının etkisiyle, yukarı döndüğünü görebiliyoruz. Ne var ki son dönemde
özellikle Çin’in Yuan’a değer kaybettirerek rekabet gücünü ve dolayısıyla
ihracatını artırmasıyla işler yine karıştı. BOJ, bu kez de faizi negatif düzeye
düşürerek Yen’in daha fazla değer kaybına uğramasını sağladı. Aşağıdaki grafik
bu gelişmeyi gösteriyor (Kaynak: The Economist ve Bloomberg.)
Kırmızı noktalı çizgi BOJ’un faizi negatif düzeye
indirdiğini açıkladığı anı işaret ediyor. O ana kadar Yuan ve Won’un üzerinde
bir USD kuruna sahip olan Yen, o andan itibaren değer kaybetmeye başlıyor.
Böylece Japonya, ihracat konusunda iki büyük rakibi konumundaki Çin ve Kore ile
rekabette bir üstünlük sağlamış oluyor.
Japonya, bu üstünlüğünü nereye kadar koruyacak? Muhtemelen
Çin’in Yuan’a ve Kore’nin de Won’a yeniden değer kaybettirecek bir formül
bulmalarına kadar.
Kur savaşlarında son durum budur. Görünüşte dalgalı kur
sistemi uygulanıyor ve kimse kur üzerinden ötekine zarar vermiyor. Gerçekte ise
herkes bir illüzyon ile kur savaşının içine girmiş bulunuyor. Abe, kur
ayarlamasını, faiz illüzyonuyla yaptı. Bakalım diğerleri nasıl yapacak?
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026138 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.