Kemerleri Bağlayın Uçuşa Geçiyoruz
Ekim 2015’de açıklanan ve 2016 – 2018 arasındaki üç yılı
kapsayan Orta Vadeli Plan (OVP), revize edilerek yeniden açıklandı. Ekim
ayından bu yana o kadar fazla olay yaşandı ki bu revizyon kaçınılmaz olmuştu.
Belirsizliklerin tavan yaptığı bir ortamda 2017 ve 2018’e
bakmayı çok da anlamlı bulmadığım için aşağıdaki tabloda hükümetin 2015 gerçekleşme
tahminleriyle 2016 tahminlerini eski OVP ve revize OVP açısından ele alıp
tartışmak istiyorum.
Büyüklük
|
2015 Ekim
|
2015
Revize
|
2016 Ekim
|
2016
Revize
|
GSYH
(Cari F. Milyar TL)
|
1.928
|
1.963
|
2.141
|
2.207
|
GSYH
(Cari F. Milyar $)
|
722
|
736
|
||
GSYH
(SAGP Milyar $)
|
1.516
|
1.578
|
1.596
|
1.669
|
Kişi
Başına Gelir (GSYH, $)
|
9.286
|
9.364
|
||
Kişi
Başına Gelir (SAGP, GSYH, $)
|
19.506
|
20.298
|
20.313
|
21.240
|
GSYH
Büyümesi (%)
|
3,0
|
4,0
|
4,0
|
4,5
|
Enflasyon
(Yılsonu, %)
|
7,6
|
8,8
|
6,5
|
7,5
|
Yatırım
/ GSY (%)
|
19,8
|
19,9
|
21,0
|
20,3
|
Tasarruf
/ GSYH (%)
|
14,6
|
15,6
|
16,1
|
16,5
|
İşsizlik
(%)
|
10,5
|
10,2
|
10,3
|
10,2
|
İhracat
(fob, milyar $)
|
143,0
|
143,9
|
150,0
|
155,5
|
İthalat
(cif, milyar $)
|
208,4
|
207,1
|
216,3
|
210,7
|
Bütçe
Dengesi / GSYH (%)
|
-1,3
|
-1,5
|
-0,7
|
-1,2
|
Cari
Denge / GSYH (%)
|
-5,2
|
-4,4
|
-4,9
|
-3,9
|
Brent
petrol ($/Varil)
|
54,3
|
52,5
|
57,6
|
39,7
|
Tablodaki verileri değerlendirelim:
(1) Ekim ayında yayınlanan OVP’de cari fiyatlarla dolar
cinsinden GSYH’ya ve kişi başına gelire yer verilmemiş, yalnızca satınalma gücü
paritesine göre GSYH ve kişi başına gelire yer verilmişti. Bu durum, seriyi
bozmuş, karşılaştırma yapmayı sıkıntıya sokmuştu. Bu yaklaşımın, doların TL
karşısında değer kazanmasıyla 10 bin doların oldukça altına düşen kişi başına
geliri gözlerden saklamaya dönük bir yaklaşım olduğunu vurgulayarak eleştirmiştim
Bu kez revize OVP’de cari fiyatlarla GSYH ve kişi başına gelire
yer verilmiş ve bu hatadan dönülmüş bulunuluyor. Bu dönüş çok doğru olmuş.
(2) 2015 yılında GSYH’nın cari fiyatlarla 722 milyar dolara
gerileyeceği tahmin ediliyor. 2013 yılında 823 milyar dolar olduğu göz önüne alındığında
2 yılda GSYH’mızın 101 milyar dolar (yüzde 14 oranında) azaldığı ortaya çıkıyor.
Benzer bir durum kişi başına gelirde de söz konusu. 2013 yılında 10.822 dolar
olan kişi başına gelirimiz 2 yılda 1.536 dolar (yüzde 17’den fazla) gerileyerek
9.286 dolara düşmüş bulunuyor. Kişi başına gelirde yaşanan bu gerileme Türkiye’nin
orta gelir tuzağında daha da kötü bir duruma doğru gittiğini gösteriyor. Bu
tabloya almamış olsam da OVP’ye göre GSYH’mızın 2013 düzeyine gelmesinin ancak
2018 yılında mümkün olacağının tahmin edildiğini belirteyim.
(3) 2016 yılı için büyüme tahmininin yüzde 4’den yüzde 4,5’e
yükseltildiğini görüyoruz. Ben bunu en azından eldeki veriler çerçevesinde
oldukça iyimser buluyorum.
(4) 2016 için iyimser bulduğum bir başka tahmin de enflasyon
tahmini. Gerçi Ekim ayında açıklanan OVP tahminine göre biraz daha gerçekçi
hale getirilmiş ve yüzde 7,5’a yükseltilmiş ama yine de iyimser. Çünkü asgari
ücrete gelen yüzde 30’luk artış, emeklilere yapılan maaş artışı, talebi yukarı
çekecek ve dolayısıyla fiyatları artıracak adımlar. Bu adımların enflasyonu en
az 1 puan yukarı iteceğini düşünüyorum. Bunlara ek olarak yılbaşında, yönetilen
ve yönlendirilen fiyatlarda ortaya çıkan artışların da (tütün ve alkollü
içeceklere gelen zamlar, elektrik zammı vb) enflasyonu 0,5 puan etkileyeceğini
hesaplıyorum. Fed’in yıl içinde faiz artırımlarına devam edeceği gerçeği
karşısında kurun 2015 yılı sonunda geldiği düzey olan 2,92’den geri gitme
olasılığı da görünmüyor. Yani kur artışının da fiyatları olumsuz etkilemesi
olasılığı çok yüksek. Bu durumda enflasyonun 2015’de geldiği düzeyden geri
gitmesi pek mümkün görünmüyor.
(5) Öte yandan aklıma şu soru takılıyor: 2016 yılı için
yüzde 5 oranındaki enflasyon hedefini hükümetle birlikte koyduğuna ve hükümet
enflasyon tahminini OVP aracılığıyla yüzde 7,5’a çıkardığına göre Merkez
Bankası’nın da hedefi düzeltmesi gerekmez mi?
(6) İşsizlik oranlarını da iyimser buluyorum. Benim tahminim
OVP’deki oranın en az 0,5 puan üstünde bir işsizlik oranıyla 2016 yılını
tamamlayacağımız şeklinde.
(7) Bütçe dengesinin 2016 yılında Ekim ayındaki tahmine göre
kötümser bir görünüm aldığını görüyoruz. Oysa ben böyle olmayacağını düşünüyorum.
Devlet kendi cebinden çıkmayan asgari ücret artışından vergi ve sosyal güvenlik
primi geliri elde ederek bütçe gelirlerini artıracak. Buna ek olarak gerek
asgari ücret, gerek emekli maaşlarındaki artışın piyasada yaratacağı harcama artışının
KDV ve ÖTV gelirlerini artırarak bütçeye olumlu katkı yapacağı kanısındayım.
(8) Brent petrol için öngörülen düşük fiyat ortalamasının
cari açığı hızla düşürmesi normaldir. Buna karşılık büyüme oranının potansiyel
büyüme oranına yaklaşacağının tahmin edildiği bir yılda cari açığın yüzde 4’ün
altına gelmesini de beklemiyorum.
(9) OVP tablosunda dolar kuru tahmini yer almıyor. Bunu
kendimiz hesaplayabiliriz. TL cinsinden cari fiyatlara GSYH 2.207 milyar TL ve
dolar cinsinden de 736 milyar USD olduğuna göre yıllık ortalama Dolar kuru yaklaşık
(2.207 / 736 =) 3 TL (tam olarak 2,9986) olarak alınmış demektir. Kaba bir
hesapla da yılsonu dolar kurunun 3,10 dolayında kabul edildiğini
hesaplayabiliriz [(2,92 + 3,10) / 2]. Fed’in 3 veya 4 kez faiz artırımının
beklendiği bir yılda bu kurlar nasıl olacak anlamak kolay değil.
(10) Ortalama kurun niçin 2,9986 gibi düşük bir düzeyde
alındığının bir tek yanıtı var: Cari fiyatlarla GSYH’yı olduğundan yüksek
göstermek. Eğer ortalama kur mesela 3,10 alınmış olsaydı cari fiyatlarla dolar
cinsinden GSYH (2.207 / 3.10 = ) 712 milyar Dolar çıkacak, kişi başına gelir
ise 9.058 dolar çıkacaktı. Yani 2015’den de kötüye gitmiş bir ekonomi görünümü
olacaktı.
Özetle söylemem gerekirse yeni OVP, 2016 yılını Türkiye için
uçuşa geçiş yılı olarak ele almış. Açıkçası 2016 tahminlerimi açıkladığımda
fazla mı iyimser baktığım sorusunu kendime sormuştum (http://www.mahfiegilmez.com/2015/12/2016-tahminlerim.html.)
Ama revize OVP’ye bakınca bayağı bir kötümser kalmışım diye düşünmekten de kendimi
alamadım. Uçuşa geçeceğimiz kesin ama nereye uçacağımız belli değil.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026116 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.