Düşünmek ile Başkaldırmak Arasında
‘Düşünüyorum o halde varım’ Fransız filozofu Rene
Descartes’in (1596 – 1650) Metod Üzerine Söylev (1637) adlı kitabında yer alan
sözüdür. Bu kitap ve özellikle de bu söz rasyonalizmin temel taşı olarak kabul
edilir.
Descartes’den yaklaşık üç yüzyıl sonra bir başka Fransız
filozofu Albert Camus (1913 – 1960) Başkaldıran İnsan (1951) adlı kitabında bu
sözü ‘Başkaldırıyorum o halde varım’ biçimine dönüştürmüştür.
Camus, “kimdir başkaldıran insan?” diye sorar ve bu soruyu
“hayır diyebilen kişi” diye yanıtlar.
Başkaldırmak, düşünmekten sonraki aşamadır. Yani insan önce
düşünecek sonra başkaldıracaktır. Bir insanın düşünmeden başkaldırabilmesi söz
konusu değildir. Öyleyse başkaldırı, düşünmekten daha ileri bir aşamayı temsil
eder.
Düşünme yeteneği elinden alınan insan başkaldıramaz.
İnsanların düşünme yeteneğinin ellerinden alınması, onların
yanlış yöne yönlendirilmesiyle, bu da büyük ölçüde yanlış eğitimle olur.
Albert Camus, diktatörlüğün her türüne karşıydı. Bu karşı
çıkış yalnızca sözde değil eylemde de vardı. Faşizme karşı savaşan yer altı
örgütlerinde çalıştı. O zamanlar Fransız sosyalistleriyle birlikteydi. Zaman
içinde Stalin’in uygulamalarına da başkaldırdı. Bunun da faşizmden farklı
olmadığını savundu ve ‘Başkaldıran İnsan’ kitabını o sıralarda yazdı. Sartre
ile yollarının ayrılması da o sıralarda oldu. Çünkü Sartre her şeye karşın Rusya’daki
sosyalizmi savunmaya devam ediyordu.
Uzun evrim döneminin sonunda hominidler grubundan birlikte
gelen insan ile maymunun yolları ayrıldığında insanı farklı kılan şey düşünmeyi
başkaldırmaya kadar ilerletebilmiş olmasıdır. İnsan, mantığına aykırı gelen
şeylere başkaldırma ayrıcalığına ulaşmış olmasına karşın bazen düşünme yeteneği
sekteye uğrayabiliyor ve başkaldırma ayrıcalığını yitirebiliyor. Üstelik çoğu
kez, bunun kültür düzeyiyle de ilgisi bulunmuyor. Aksi olsa Almanya’da Hitler,
İtalya’da Mussolini, İspanya’da Franko, Rusya’da Stalin iktidara gelebilir
miydi? Neyse ki insanın bu tür bir düşünce bulanıklığı uzun sürmüyor. Bir gün, düşünce
bulanıklığından sıyrılıp yeniden başkaldırıya kadar ilerlemeyi
başarabiliyor.
İnsanı güçlü kılan şey gerektiğinde düşünmek ile
başkaldırmak arasındaki köprüyü geçebilmesidir. Kendisine zorla kabul
ettirilenlere başkaldırıp bu köprüden geçenler özgürlük havasını koklarken düşünce
bulanıklığından çıkamayıp biat kültürüne esir düşenler her şeye baş eğmeye
devam ederler.
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 2026164 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.