Bakırdan Al Haberi
M.Ö. 5000 ile 3000’ler
arasında bakır, yaygın biçimde, kap kacak yapımında kullanılan bir metaldi. Bu
yaygın kullanım nedeniyle o döneme tarihçiler bakır çağı adını veriyor. Yumuşak
olması, kolayca şekil verilebilmesinin yarattığı avantaj yaygın kullanımının başlıca
nedenlerinden birisidir. Buna karşılık bazı dezavantajları da vardı: Hava
koşullarından etkileniyor, kolayca oksitlenebiliyordu. Yemek kaplarında ortaya
çıkan oksitlenmeler, bu kaplardan yemek yiyenlerin zehirlenmesine yol açabiliyordu.
Bakır kapların oksitlenmesini önlemek için bakır kapların kalaylanması
gerekiyordu. Kalay da bakır gibi yumuşak bir metal olmasına karşılık oksitlenmeye
karşı dirençlidir.
Böyle yaygın bir
kullanım bakırın çok değerli bir metal olmasına yol açıyordu.
İnsanoğlu M.Ö.
3000’lerde bir yerde bakır kapları kalaylamak yerine bakır ile kalayı birbirine
karıştırarak bir metal karışımı yapmayı buldu. İkisi de yumuşak birer metal
olan bakırla kalay belirli bir derecede ergitilip belirli bir oranda
(genellikle yüzde 85 – 90 bakır yüzde 10 - 15 oranında kalay) birbirine
karıştırılırsa bronz (ya da tunç) denilen sert ve oksitlenmeyen bir metal
karışımı ortaya çıkıyor.
M.Ö. 3000’lere gelinceye
kadar kap kacak yapımında kullanılan bakırın yerini o tarihlerde yavaş yavaş
bronz almaya başladı. Bu yeni bileşimin yaygın kullanımı yaklaşık M.Ö.
1200’lere kadar uzanıyor. O tarihlerde demir kullanımı başlıyor ve bakırın
değeri düşüyor.
Bakırın en yüksek değere
ulaştığı dönemin, tek başına kullanıldığı M.Ö 3000’lere kadar olan dönem
olduğunu düşünüyorum. Ne var ki o tarihler için bir fiyatlama ya da değer
ölçümü yapacak bir bilgi yok elimizde. Bu hesaplamayı ancak Hititlerin
egemenlik dönemlerinden başlatabiliyoruz. Çünkü Hititler, çeşitli mal ve
hizmetlerin (ve o arada bakırın) fiyatını yasalarına yazmışlar.
Hitit yasalarında yazılı
fiyatlardan giderek bir hesaplama yaptığımda bakırın ton fiyatının M.Ö.1250’de
yaklaşık 3.000 dolar dolayında olduğu ortaya çıkıyor. Bu dönem bakırın kalayla
karıştırılıp bronz yapıldığı dönemdir. Bu durumda bakırın tek başına
kullanıldığı önceki dönemlerde daha pahalı olması gerekiyor.
M.S. 1900 yılından
itibaren bakırın ton fiyatının dolar cinsinden karşılığını tarihsel serilerden
giderek bulabiliyoruz. Örneğin 1900 yılında bakırın tonu 357 dolarmış.
Aşağıdaki tabloda
bakırın dolar cinsinden ton fiyatını M.Ö. 1350 yılından bugüne kadar sunuyorum.
M.S. 1900 yılına kadar olan fiyatlar benim tahminlerimdir. M.Ö. 1250 yılındaki
fiyat tahminini Hitit yasalarında yazılı gümüş cinsinden ifade edilmiş bakır
fiyatlarına dayanarak yaptım. M.Ö. ile ilgili öteki tahminler ise bu baz fiyata
dayalı olarak yapılmış spekülatif tahminlerdir.
Bakır Fiyatlarının
Gelişimi (M.Ö. 1350 – 2016/Mart)
Yıllar
|
USD
/ Ton
|
Yıllar
|
USD
/ Ton
|
|
MÖ 1350
|
3.500
|
2004
|
2.868
|
|
1250
|
3.000
|
2005
|
3.684
|
|
1200
|
2.500
|
2006
|
6.727
|
|
MÖ 1000
|
1.500
|
2007
|
7.126
|
|
MS 1900
|
357
|
2008
|
2.811
|
|
1950
|
476
|
2009
|
7.345
|
|
1970
|
1.280
|
2010
|
9.575
|
|
1980
|
2.230
|
2011
|
7.371
|
|
1990
|
2.710
|
2012
|
8.047
|
|
1995
|
3.050
|
2013
|
7.394
|
|
2000
|
1.940
|
2014
|
6.361
|
|
2002
|
1.558
|
2015
|
4.639
|
|
2003
|
1.780
|
2016 (Mart)
|
4.599
|
M.Ö. 1000 dolaylarında bakır fiyatlarının, demirin kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte düştüğünü tahmin ediyorum. Her ne kadar savaş sanayinde demir, bakırın yerini almış olsa da, kap kacak yapımında kullanılmaya devam ettiği için, bakırın fiyatının çok da fazla düşmemiş olduğunu düşünebiliriz. Ondan sonraki dönemlerde bakır fiyatlarının daha hızlı gerilediği kanısındayım. Çünkü bakırın kullanımı giderek azalıyor ve başka metaller devreye giriyor.
Yukarıdaki tablonun
grafik olarak gösterimini de aşağıda sunuyorum.
Bakır Fiyatlarının Tarihsel
Seyri (USD / Ton)
Bakır, 20. yüzyıldan
itibaren yepyeni bir kullanım alanı buldu: İletim hatları. Bakır, metaller
arasında elektrik akımını en iyi iletenlerden birisidir. Bunun ortaya çıkmasıyla
birlikte bakır, iletim hatlarında kullanılmaya başlandı ve bakıra talebin
yeniden artmasıyla birlikte fiyatı da yükselmeye başladı.
Grafiğe bakınca bakır
fiyatlarının son 100 yılda iki kez artış göstermiş göründüğü ortaya çıkıyor.
İlki 1900’lerin sonlarına kadar görülen artıştır. Bu dönemde, bugünün gelişmiş
ülkelerinin hızlı büyümesinin bakıra olan talebi canlı tuttuğu ve bu canlı
talebin de fiyatları artırdığı anlaşılıyor. İkincisi 2000’li yılların
başlamasından kısa bir süre sonra başlayıp 2010’a kadar süren artıştır. Bu
ikinci artışın nedeni Çin, Hindistan gibi hızlı büyüyen gelişmekte olan
ülkelerin iletim hatlarını yaygınlaştırmaya duydukları ihtiyacın yarattığı
taleptir. Bu artış, 2008 yılında ABD’nin krize girmesiyle kısa süreli bir çöküş
yaşamış, sonra yeniden hızlanmış görünüyor. 2010 yılında Avrupa’nın krize
girmesiyle yaygınlaşan küresel kriz, gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerini de
etkileyip birçok alanda olduğu gibi bakır talebinde de düşüşe yol açınca fiyatlarda
da gerileme başlamış bulunuyor. Kuşkusuz zaman içinde kablosuz iletişim gibi
teknolojilerin yaygınlaşmasının da bakır talebindeki düşüşle ilgisi var. Ama
yine de küresel krizden çıkışın işaretlerinden birisi bakır fiyatlarındaki
artışta kendisini gösterecek.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026176 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.