AKP'nin Ekonomide Üç Dönemi
Türkiye ekonomisi, AKP’nin
iktidarda olduğu 2003 yılından bu yana iki farklı dönem yaşadı. İlki; 2003 –
2008 arasında ana çizgileri IMF tarafından çizilmiş ve 2001 krizi sonrasında
yürürlüğe konulmuş olan güçlü ekonomiye geçiş programının uygulamada olduğu
dönemdi. Bu dönemde Türkiye enflasyonu yüzde 70’lerden tek haneli oranlara
düşürdü, bütçe açığı sorununu büyük ölçüde çözdü, bankacılık kesimini sağlam ve
güçlü bir yapıya kavuşturdu, ihracatını artırdı, büyümesini potansiyel büyüme
oranının üzerine taşıdı, Avrupa Birliği (AB) ile ilişkisini üyelik müzakeresi
aşamasına çıkardı. Bütün bunların ve özellikle 2005 yılında AB ile tam üyelik
müzakerelerine başlama sürecinin olumlu etkisiyle Türkiye’ye rekor miktarda
yıllık doğrudan yabancı sermaye girişi oldu. Türkiye’nin risk primleri (CDS
primi) hızla geriledi. Türkiye’nin bu dönemdeki sorunları artan cari açık, yükselen
işsizlik ve bankacılık ile kamu kesimi mali disiplini dışında bir türlü
uygulamasına girişilemeyen yapısal sorunlardı.
AKP iktidarında ekonomin ikinci
dönem 2009 – 2016 yılı arasındaki dönemdi. Bu dönemde Türkiye, cari açığı düşürmeyi
başardı. Bunu yaparken sağlam bütçe yapısını ve güçlü bankacılık görünümünü
korumaya da devam etti. Cari açığın düşürülmesinin bedeli büyüme oranının potansiyel
oranın altına düşmesi. Oldu. Büyümenin gerilemesinin bedeli de işsizlikteki
artış şeklinde karşımıza çıktı. Türkiye’nin iç ve dış siyasetinde sorunlar
artmaya başladı. Bunların da etkisiyle AB ile ilişkiler zayıfladı. Bu
gelişmeler doğrudan sermaye girişlerinin hızla düşmesine ve ekonominin dış
finansman ihtiyacının dış borçlanmayla karşılanmaya başlamasına yol açtı. Bütün
bunların sonucunda bir önceki dönemde parlayan yıldız olarak gösterilen Türkiye
kırılgan ekonomilerin en önlerinde anılır oldu.
Türkiye ekonomisi, bence bu
ikinci dönemi de 2016 yılının ilk yarısında arkasında bırakıyor. Şimdi üçüncü
ve daha kritik bir dönem başlıyor. İnişe geçmiş bulunan ekonomiyi yeniden
canlandırıp çıkışa geçirmek gerekiyor. Ne var ki bu dönem 2003 – 2008 dönemine
pek benzemiyor. Her şeyden önce küresel sistem 2008’e kadar yaşadığı çıkış
havasından çok uzakta. Likidite bolluğu halen devam ediyor olsa da artık
gelişme yolundaki ekonomilere eski ilgi yok. Küresel sistem, Fed’in faiz
artırıp artırmayacağına ya da ne zaman artıracağına odaklanmış bekliyor. Artış
sinyali bile gelişmekte olan ekonomilerdeki fonların buraları terk etmesine yol
açabiliyor. Böyle bir ortamda ekonomisi sağlam iç ve dış siyaseti sorunsuz ya
da en az sorunlu durumda olan ekonomilerin durumu rahat olacak. Bu koşullara
sahip olmayan ekonomiler ise fırtınalı bir havada okyanusta yol almaya çalışan
bir balıkçı teknesi gibi oradan oraya savrulup duracak.
Bu yılın ikinci yarısının Türkiye
için çok daha sıkıntılı olacağını daha önceki yazılarımda vurgulamıştım. Sıkıntının
ardında yatan gelişmeleri ayrıntılı olarak ele alalım.
(1) Petrol fiyatları artıyor. Bu
artış yılın ikinci yarısında da devam edecek. Bu artış eğiliminin etkisiyle
cari açığı düşürmemizdeki en önemli desteği kaybetmiş olacağız. Üstelik bu
artışlar bize enflasyon artışı olarak da yansıyacak.
(2) Enflasyonda baz etkisi
bitiyor. 2015 yılının ilk yarısında aylık enflasyon oranları yüksek olduğu için
bu yılın ilk yarısında baz etkisiyle enflasyonda düşüş yaşadık. Bu aydan sonra
bu baz etkisi bitiyor yerine düşük enflasyon oranları geliyor. Bu, bize ters
baz etkisi olarak (yani enflasyonu yukarı itici şekilde) yansıyacak. Ayrıca
asgari ücret artışının yaratacağı talep artışı da devreye girecek ve o da enflasyonu
yeniden yukarı itici bir etki oluşturacak.
(3) ABD ekonomisi toparlanmaya
devam ediyor. Son gelen veriler, enflasyonun yukarı yönlü hareketlendiğini
gösteriyor. Büyüme ve işsizlik oranları konusunda oransal olarak iyi görünen
ekonomide enflasyonun da yukarı yönlenmesi ABD ekonomisinin toparlanmasının
işareti sayılıyor. Bu durum, Fed’in faiz artırımını yeniden gündeme taşıdı.
Birkaç hafta öncesine kadar Fed’in bu yıl faiz artırmayabileceğini konuşan
piyasa aktörleri, Fed FOMC toplantı tutanakları açıklandıktan sonra 2 – 3 faiz
artırımının gündemde olabileceğini tahminlerine yerleştirmeye başladılar. Eğer
Fed, bu yeni tahminlere paralel olarak bu yıl 2 – 3 kez faiz artırırsa bu durum
USD/TL paritesini bütün tahminlerin üzerine taşıyarak TL üzerinde olumsuz bir
etki yaratabilir. Bu durum, Türkiye’den döviz çıkışına, döviz çıkışı kur
artışına, kur artışı bir yandan enflasyon artışına bir yandan da ithalatın
düşmesine ve dolayısıyla cari açığın baskılanmasına yol açabilir.
(4) Bu gelişmeler büyümenin
düşmesinin ve işsizliğin artmasının önünü açacak gelişmeler olur. Bu durum
Türkiye gibi genç işsiz nüfusun yüksek olduğu bir ekonomide ciddi hasarlar
yaratabilir.
(5) Türkiye, ekonomiye odaklanıp
yapısal reformları yapmak yerine bütün ağırlığını siyasete vererek başkanlık
rejiminin peşine takılmak üzere bulunuyor. Bu gelişme gerilmiş görünen toplumu
daha da gerecek bir durum yaratacak.
(6) Başkanlık rejimi ve ona yol
açacak bir Anayasanın, içereceği ifade edilen maddeleri gerçekten ifade
edildiği gibi olursa, Türkiye’yi zaten uzağına düştüğü Avrupa Birliği
idealinden iyice uzaklaştırması kaçınılmaz görünüyor. Avrupa Birliği idealinden
uzaklaşmak demek yapısal reformlardan tümüyle uzaklaşmak anlamına geliyor.
Çünkü asıl yapısal reform toplumsal yapıyı Avrupa ideallerine göre
biçimlendirmek.
Gelecek döneme ilişkin bu olası
gelişmeler bize yepyeni bir dönemin önümüzde uzandığını söylüyor. 2003 yılından
bu yana yaşadığımız ekonomi deneyiminde yeni bir aşamaya gelmiş durumdayız. Bu
yeni aşama her açıdan sıkıntılar içeriyor. Böyle bir dönemi göğüsleyebilecek
yapısal reformlardan henüz çok uzaktayız. İç ve dış siyasal sorunlara her gün
yenilerini eklerken esasen tam olarak anlayıp çerçeveleyemediğimiz ekonomi
politikasını da sürekli geriye itiyoruz. 2016’nın ikinci yarısı çok daha zor
olacak.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026192 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.