Aynı Konuda Birden Fazla Doğru Olabilir mi?
Ele aldığımız konu, insanın içinde yer aldığı, zamana ve
koşullara göre farklı görünümler alabilen ekonomi bilimine ilişkin bir meseleyle ilgiliyse o konuda birden
fazla doğru olabilir. İnsan ve toplum her yerde farklı örgütlenmelere, farklı
alışkanlıklara, farklı geleneklere sahip olabilir. Bu durumda ekonominin görünümü,
yapısı, dengeleri farkı olabilir. Bu farklılıklara zaman ve koşulların
farklılığı da eklenirse bir yerde doğru görünen bir durum başka bir yerde doğru
olmayabilir.
Bir okurumun sorduğu düşündürücü bir soruyu sizlerle
paylaşıp yorumumu bu soru üzerine kuracağım. Soru şu: “Bir ikilemim var
yardımınızı rica ediyorum. (1) Merkez bankası faizi yüksek tutarak döviz
kurunu baskılarsa, dövizle kredi almanın maliyeti düşer ve Türkiye bu yolla
daha hızlı büyür. Sonuç: yüksek faiz büyümeye yol açıyor. (2) Merkez bankası faizi
düşük tutarsa TL kredi maliyeti düşer, yatırım maliyeti ucuzlar ve büyüme
sağlanır. Sonuç: düşük faiz büyümeye yol açıyor. Bunlardan hangisi doğru?”
Eğer ülke ekonomisinin hangi koşullar içinde olduğunu
dikkate almazsak bu sorudan şu sonuç çıkıyor: Faizi yüksek tutarsak da hızlı
büyüme sağlanıyor, düşük tutarsak da. Yani aynı konuda iki farklı uygulama söz
konusu oluyor ve ikisi de aynı sonucu verebiliyor.
İki ekonomi düşünelim birisi dış finansmana fazla bağlı
olmayan, cari açığı da enflasyonu da düşük bir ekonomi, diğeri dış finansmana
aşırı bağlı, cari açığı da enflasyonu da yüksek bir ekonomi olsun. İlk
ekonomide cari açık ve enflasyon sorunu olmadığı için merkez bankasının faizi
yüksek tutarak döviz kurunu baskılamak ve bu yolla cari dengeyi ve enflasyonu
denetlemek gibi bir misyonu olmaz. Bu ekonomide merkez bankası, dalgalanmaları
hareketleri denetlemek için devreye girer. İkinci ekonomide cari açık yüksek
olduğundan bu açığı finanse edebilmek için dışarıdan tasarruf ithal edilmesi,
bu nedenle de dış dünyaya göre daha yüksek faiz vererek bir çekicilik
yaratılması gerekir. Aksi takdirde kur yükselerek ithal malları pahalılaştırır,
maliyetleri artırır bu da enflasyonun yükselmesine yol açar. Bu durumda bu
ikinci ekonomide merkez bankası faizi yüksek tutmak zorunda kalır.
Başkalarına çelişki gibi görünen aynı konuda iki farklı
doğru meselesi sosyal bilimciler özellikle de iktisatçılar için son derecede
normal bir durumdur. Bu konunun başkalarına çelişkili hatta tutarsız gibi
görünmesinin nedeni ortaya konulan meselenin ve önerilen çözüm yolunun arka
planına bakmamaktan kaynaklanır. Meselenin arka planında yer alan insan,
toplum, kültür farkı, gelenek başkalığı, koşulların ve zamanın değişikliği gibi
ayrıntıları görmezseniz çelişkiler içinde kaybolup gidersiniz. O zaman da ekonomi
bilimi size tutarsız bir bilim gibi görünür.
Burada anlattığım meseleyle ilgili olarak ekonomi bilimi
üzerine bir espri yapılır: “Ekonomi, aynı konuda farklı görüşleri savunan
kişilerin Nobel ödülü kazandığı tek bilim dalıdır.” Bu espri bir anlamda
gerçeği yansıtır. Bir anlamda diyorum çünkü mesele aynı olsa da o meselenin yer
aldığı ortamın arka planındaki koşullar, toplumlar, zamanlar aynı değildir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026132 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.