Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Masal

Her siyasal iktidar kendisini başarılı görür ve göstermeye çalışır. Son yıllarda çokça tartışılan konuların başında mevcut siyasal iktidarın, geçmiş siyasal iktidarlardan başarılı olup olmadığı meselesi geliyor. Vatandaşa sunulan hizmetlerdeki gelişmelere bakıldığında mevcut iktidarın başarılı olduğunu rahatça söylemek mümkün olabiliyor. Buna karşılık makroekonomik göstergelere ve bunların dünya ile karşılaştırmasına bakınca aynı yargıya varmak pek de mümkün görünmüyor. 

Aşağıdaki tabloda 1980 yılından başlayarak her beş yılda bir GSYH’ların ve dünya GSYH’sı içindeki payların nereye geldiğini dikkatlerinize sunuyorum (verilerin tamamı satın alma gücü paritesine – SAGP- göredir.)

1980 yılında dünya GSYH’sı 13 trilyon dolar dolayındayken gelişmiş ekonomilerin payı yüzde 64’e yakınmış. Zaman içinde bu pay gerilemeye başlamış ve 2015 yılında 113,5 trilyon dolara yükselen dünya GSYH’sında gelişmiş ekonomilerin payı yüzde 43,5’e kadar gerilemiş. Buna karşılık gelişmekte olan ülkelerin dünya GSYH’sındaki payları artarak yüzde 36,3’ten yüzde 57,6’ya kadar yükselmiş. Bu gidişin dönüm noktası 2010 yılı olmuş. 2010 yılından başlayarak gelişmekte olan ekonomiler gelişmiş ekonomilerden daha büyük pay almaya başlamışlar.

Türkiye’nin SAGP’ye göre GSYH’sı 1980 yılında 150 milyar dolarmış. Zaman içinde bu miktar, dünya GSYH’sında olduğu artmaya başlamış ve 2015 sonunda 1,5 trilyon doların üstüne çıkmış. Bu gelişme dünya GSYH’sındaki artışla tamamen aynı oranda olmuş. Yani Türkiye, dünya GSYH’sındaki payını bu 35 yıllık dönem boyunca değiştirememiş, yüzde 1,3 ile 1,4 arasında gidip gelmiş (1980 yılındaki yüzde 1,1’lik pay söz konusu yılda yaşanan kriz ve yapılan büyük devalüasyondan kaynaklanıyor.)

Türkiye’nin GSYH’sındaki değişimi asıl karşılaştırmamız gereken gelişmekte olan ekonomilerin GSYH’sına göre sergilediği gelişme. 1980’de Türkiye GSYH’sının gelişmekte olan ekonoımelrin toplam GSYH’sı içindeki payı yüzde 3,2 imiş. Bu payı esas almak pek doğru olmaz çünkü yukarıda değindiğimiz gibi 1980’de kriz ve büyük bir devalüasyon söz konusu ve o nedenle GSYH’da önemli düşüş var. 1985 yılındaki yüzde 3,6’lık oranı esas alırsak 1990 yılındaki artış sonrası Türkiye’nin gelişmekte olan ülkelerin GSYH’sı içindeki payı sürekli gerilemiş bulunuyor. Bu pastadan aldığımız pay yüzde 3,6’dan yüzde 2,4’e gerilemiş. Bu ciddi bir gerileme.

Tablonun alt bölümünde çeşitli gelişme yolundaki ekonomilerin GSYH’larının dünya GSYH’sı içindeki paylarının gelişimi gösteriliyor. Buna göre en büyük sıçramayı Çin, Hindistan, Endonezya ve Malezya gösterirken en büyük gerilemeyi Brezilya, Meksika ve Güney Afrika sergilemiş. Türkiye ise bu uzun dönemde pastadan aldığı payı artırmayı başaramamış. Bunu kimileri başarı, kimileri başarısızlık olarak değerlendirebilir.  Bir gerçek var ki o da Türkiye’nin bu 35 yıllık dönemi iyi kullanamadığıdır. Uzakdoğu ekonomileri, bilimsel eğitime, yaratıcılığa, inovasyona eğilip elektronik pazarında kendilerini en ön sıralara taşıyacak faaliyetlere girerken Türkiye, sürekli konuştuğu ama bir türlü yapamadığı yapısal reformların ağırlığı altında ezilip, ne ileri ne geri gitmeden olduğu yerde kalmış görünüyor. (Yapısal reformlar konusunda şu yazılarıma bakılabilir:


Masal tekerlemesi sanki bu durumu anlatmak için söylenmiş gibi: “Az gittik, uz gittik, dere, tepe düz gittik, bir de dönüp ardımıza baktık ki ne görelim? Bir arpa boyu yol gitmişiz.”


Tablo: Türkiye, Dünya ve Gelişmekte Olan Ekonomilerin GSYH’larının Karşılaştırılması (Kaynak: IMF, World Economic Outlook Database, April 2016. Veriler satın alma gücü paritesi ve cari dolar değerine dayanmaktadır.)

SAGP'ye Göre GSYH, Milyar USD
1980
1985
1990
1995
2000
2005
2010
2015
Dünya GSYH
13.055
19.107
27.002
37.833
49.542
67.276
88.830
113.524
Gelişmiş Ekonomiler GSYH
8.318
12.285
17.248
22.022
28.237
35.472
41.165
48.184
Gelişen Ekonomiler GSYH
4.737
6.822
9.754
15.811
21.304
31.804
47.665
65.340
Türkiye GSYH
150
243
373
493
655
920
1.184
1.589
SAGP GSYH'ye Göre Paylar (%)








Gelişmiş Ekonomiler GSYH/Dünya GSYH
63,7
64,3
63,9
58,2
57,0
53,0
46,3
43,5
Gelişen Ekonomiler GSYH / Dünya GSYH
36,3
35,7
36,3
41,8
43,0
47,3
53,7
57,6
Türkiye GSYH / Dünya GSYH
1,1
1,3
1,4
1,3
1,3
1,4
1,3
1,4
Türkiye GSYH / Gelişen Ekonomiler GSYH
3,2
3,6
3,8
3,1
3,1
2,9
2,5
2,4
Ülke SAGP GSYH / Dünya SAGP GSYH (%)
1980
1985
1990
1995
2000
2005
2010
2015
Arjantin
1,3
1,1
0,9
0,9
0,9
0,8
0,9
0,9
Brezilya
4,4
4,1
3,7
3,5
3,2
3,0
3,2
2,8
Meksika
3,0
2,9
2,6
2,3
2,4
2,2
2,0
2,0
Çin
2,3
3,4
4,1
5,9
7,4
9,7
13,8
17,1
Hindistan
2,9
3,3
3,7
3,8
4,2
4,8
6,0
7,0
Endonezya
1,4
1,6
1,9
2,2
1,9
2,0
2,3
2,5
Malezya
0,4
0,4
0,5
0,6
0,6
0,6
0,7
0,7
G. Afrika
1,0
1,0
0,9
0,7
0,7
0,7
0,7
0,6


EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

143 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.