Neoliberalizmden Geriye Kalanlar
Sanayi ve finans kapitalizmi 1870’lerde
Uzun Depresyon denilen krizle uğraşırken sisteme yön veren klasik ekonomi
modelinde bir değişikliğe gidilmemişti. Neoklasik ekonomi yaklaşımı marjinal
analiz yöntemiyle klasik modeli daha anlaşılabilir kılmaktan öteye bir katkı
getirmiyordu. 1929 Büyük Depresyonu, bu kez bu krizden model değişikliği
olmadan çıkılamayacağının anlaşılmasına yol açtı. Bütün sıkıntıları kendi
kendine onaracağı düşünülen piyasa sistemi, krizi onarmak bir yana daha da
büyütmüştü. Kapitalizmin kendisini toparlaması, işi piyasaya bırakmak yerine, devletin
ekonomiye aktif müdahalesini öngören Keynesyen yaklaşımın yaşama geçirilmesiyle
mümkün olabildi.
1960’lardan başlayarak bu kez
Keynesyen karma ekonomik yapıya eski temelli yeni eleştiriler yöneltilir oldu. Bu
eleştiriler, 1970’ler ve 80’lerde geniş destek buldu. Neoliberalizm terimi, ilk
kez 1950’lerde ortaya atılmış olasına karşılık asıl olarak 1980’lerde yaygın
biçimde kullanılmaya başlandı. Liberalizm, yalnızca ekonomik içerikli olmayan,
siyasal ve sosyal bir çerçeveyi de içeren bir kavram olmasına karşılık
neoliberalizm, daha çok ‘bırakınız yapsınlar’ yaklaşımına dayalı ekonomik
felsefeye geri dönüşü temsil etmek üzere kullanıldı. Neoliberalizm
taraftarları, ekonomik ve finansal serbestleştirme, özelleştirme, deregülasyon,
serbest ticaret, kamu harcamalarının düşürülmesi ve dolayısıyla ekonomide kamu
kesimi ağırlığının azaltılması, özel kesimin önünün açılması, çevreci koruma
önlemlerinin hafifletilmesi gibi görüşleri savunuyorlar, bu çerçevenin
oluşturulması halinde ekonomik sistemin hiçbir aksamaya meydan bırakmadan
çalışacağını ileri sürüyorlardı. Bu görüşler, ABD’de Başkan Ronald Reagan
zamanında (Reaganomics), İngiltere’de Başbakan Margaret Thatcher zamanında
(Thatcherism) uygulamaya geçirildi. Türkiye’de de benzer yaklaşımlar ve
uygulamalar egemen oldu. Turgut Özal’ın başbakanlığı döneminde bu kurallar
yaygın biçimde uygulandı.
IMF, neoliberalizmin bir anlamda
yön göstericiliğini üstlenmişti. Öteden beri neoliberalizmin önerdiği
yaklaşımlara ek olarak, paraların yabancı paralar karşısında dalgalanmaya
bırakılmasını, sermaye hareketlerinin serbest kalmasını savunuyordu. Neoliberalizmin
doruk noktası 1990’lardan başlayarak küreselleşmeyle birlikte paraların
dalgalanmaya bırakılması ve sermaye hareketlerinin dünya çapında serbest
kalması oldu. 20’inci yüzyılın son çeyreğinden itibaren bunların hepsi küreselleşmeyle
birlikte yaşama geçirildi ve neoliberalizmin bütün önerileri sisteme egemen
kılındı.
Neoliberalizm ile gevşetilen
kurallar, başlangıçta yaratıcılığı ve büyümeyi teşvik edecek gibi görünürken giderek, daha fazla kazanmak için ahlak dışı yollara sapmayı teşvik eden bir ortamın
doğmasına yol açtı. Kurallar gevşetilince ahlâk dışı yollara sapmak konusunda
(ahbap çavuş kapitalizmi) gelişmekte olan ekonomilerle gelişmiş ekonomiler
arasında büyük farklar olmadığı ortaya çıktı.
Sonuç olarak neoliberalizmin vaat
ettiği cennet, cehenneme dönüştü ve kapitalist sistem 2008’de tarihin ilk
küresel krizine girdi. Neoliberalizm öncesindeki krizlerde kapitalizm böylesine
bir küresellik içinde olmadığı için krizler küresel nitelik kazanmıyordu. Bugün
artık IMF iktisatçılarının da neoliberalizmi eleştirdiği bir aşamaya gelmiş
bulunuyoruz. Eleştiri bu aşamaya kadar geldiyse yeni bir model de kapıda
demektir.
Neoliberalizmden geriye kalan ise
kural dışılığı para kazanma modeline dönüştürmüş etik olmayan bir ekonomik yapı
oldu.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026159 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.