Türkiye'nin Kredi Notu ve CDS Primi
Standard and Poor’s (S&P) adlı
kredi ölçüm kuruluşunun Türkiye’nin uzun vadeli yabancı para cinsinden
tahvillerine verdiği kredi notunu BB + (Durağan) konumundan BB (Negatif)
konumuna indirmesiyle başlayan tartışma devam ediyor. Genel kanı S&P’nin bu
kararını siyasal gerekçelerle aldığı yönünde oluşuyor. Başarısız darbe
girişiminin ardından gelen bu not indirimi çok büyük bir önem taşımamakla
birlikte devamında gelebilecek başka bazı eylemler için bir işaret
oluşturabileceği düşüncesiyle kaygı yaratıyor.
Türkiye Cumhuriyeti’nin bugün
itibarıyla önde gelen üç reyting kuruluşundan aldığı yabancı para cinsinden
uzun vadeli kredi notları şöyledir:
Reyting kuruluşu
|
Kredi Notu
|
Standard and Poor’s (S&P)
|
BB (negatif)
|
Moody’s
|
Baa3 (negatif)
|
Fitch Rating
|
BBB- (durağan)
|
Böyle bir gelişme olabilir mi?
Elimizdeki verileri değerlendirerek bu durumu objektif biçimde ortaya koymaya
çalışalım. İlk bakmamız gereken konu Türkiye’nin ekonomik ve finansal durumu.
Türkiye, uluslararası ekonomik değerlendirmelerde son üç yıldır kırılgan
ekonomiler arasında yer alıyor. Kırılgan ekonomiler arasında yer almasının
temel nedeni dış finansmana olan aşırı bağımlılığı. Türkiye’nin, bir yıl içinde
yenileme, borçlanma vb gibi nedenlerle ihtiyacı olan dış finansman kaynağı 170
milyar dolar. Buna 30 – 35 milyar dolar da cari açık nedeniyle gerekecek
finansman ihtiyacını katarsak yaklaşık 200 milyar dolarlık bir finansman ihtiyacı
ortaya çıkar. Kırılganlığın temel göstergesi budur. Bu ciddi dış finansman
ihtiyacı nedeniyle bir aksama olması halinde Türkiye ekonomisinde ciddi
hasarlar ortaya çıkacağı düşünülüyor. O nedenle herhangi bir olay ortaya çıkıp
da ekonomiyi etkilemeye yönelince işler karışabiliyor.
İkinci olarak bakmamız gereken
konu siyasal istikrar. Türkiye son birkaç yıldır siyasal istikrardan uzak bir
görünüm sergiliyor. Darbe girişimi, siyasal partiler ve demokrasiye yaklaşım
konusunda bir birliktelik yaratmış görünse de özellikle TSK’nın içinde
bulunduğu durumun ortaya çıkmış olması dışarıdaki görünümümüzü daha da bozmuş
bulunuyor. Ne yazık ki dış basında Türkiye, adeta siyasal istikrarsızlıkla yan
yana gelmiş görünüyor.
Üçüncü olarak bakmamız gereken
konu Türkiye’nin CDS priminin gelişimidir. Türkiye’nin CDS primi, 2016
yılbaşında 281 baz puan idi. Bu oran 15 Temmuz akşamı piyasa kapandığında
Türkiye’nin CDS primi 225’e gerilemişti. Darbe girişiminin ve S&P’nin not
indiriminin ardından bu prim yükselmeye başlayarak yeniden yılbaşındaki düzeye
geldi. Bu yazıyı yazdığım sırada prim oranı 275 düzeyindeydi.
Reyting notu çoğu kez ya geç
kalmış ya da erken belirlemelerin izlerini taşıyabiliyor ama CDS primi her an
yeniden arz ve talebe göre belirlendiği için piyasanın anlık reaksiyonunu
yansıtıyor. Buna karşılık gerek reyting notu gerekse CDS primi birbirinden
etkilenebiliyor.
Türkiye için bu alanda en önemli
değerlendirme önümüzdeki kısa dönemde yapılacak olan Moody’s ve Fitch’in
değerlendirmeleri olacak. S&P’nin yaptığı not indiriminin olumsuzluğu ve
CDS primindeki yükselme diğer iki reyting kuruluşunun değerlendirmelerini çok
daha önemli hale getiriyor.
Reyting ve CDS Konusunda Bilgi:
Reyting ya da
kredi notu
Bir ülke ya da şirketin kredi değerliliğinin
ölçülmesine reyting, bu ölçme işlemini yapan kuruluşlara da reyting kuruluşu
deniyor. Reyting kuruluşları, ülke tahvilleri için kredi ölçümlemesi
yaparlarken ekonomik, siyasal durum ve riskleri ele alıyor ve buna göre karar
veriyorlar. Farklı kuruluşlarca reytinglerde farklı harf grupları kullanılıyor.
En yüksek not AAA ve en düşük not D’dir (default yani iflas.) Bu notlar
arasında yer alan öteki notlar AA, A, BBB, BB…C diye alt bölümlere ayrılır. Bu
harflerin sonuna artı ya da eksi işaretleri ve parantez içinde görünümü ifade
eden pozitif, negatif veya durağan gibi açıklamalar yazılabiliyor. S&P ve
Fitch bu harf gruplarını kullanırken Moody’s, bu gruplama yerine büyük ve küçük
harflerden oluşan bir bileşim ve artı eksi yerine de 1, 2, 3 sayılarını
kullanıyor. Kısa vadeli reyting, bir borçlunun bir yıl içinde temerrüt
olasılığını ölçmeyi hedeflerken, uzun vadeli reyting, borçlunun ömür boyu
durumunu değerlendirmeye yönelen değerlendirmedir. Ayrıca bir ülkenin kendi
parası cinsinden ve yabancı paralar cinsinden borçlanma yeteneğini test eden
farklı reytingler söz konusudur.
CDS Nedir?
CDS, Credit Default Swap
deyiminin kısaltmasıdır. CDS, bir kişi ya da kuruluşun, kredi sahibinin
karşılaşabileceği alacağın ödenmemesi riskini belirli bir bedel karşılığında
üstlenmeyi kabul etmesinin bedelidir. Bu çerçevede bir anlamda kredi sigortası
gibi çalışır. Yunanistan devletinin borçlanma tahvilini alan bir kurum
düşünelim. Bu kurum bu tahvil karşılığında Yunan devletine belirli bir faiz
karşılığında belirli bir süre için kredi vermiş olur. Vade sonunda tahvili
verecek ve anaparasını, birikmiş faiziyle birlikte geri alacaktır. Diyelim ki
bu kurum Yunanistan’ın bu tahvilin bedelini geri ödeyeceğinden endişe duyuyor
olsun. Bu durumda bu kurum bu tahvili CDS işlemi yapan kuruluşa götürecek ve
ona belirli bir bedel ödemek suretiyle Yunan devletinin vade sonunda
ödememesine karşılık CDS şirketinin ödemesi garantisini satın alacaktır. İşte
bu kurumun CDS şirketine ödediği prime CDS primi (risk primi) deniyor. Bir
ülkenin ya da şirketin CDS primi ne kadar yüksekse borçlanma maliyeti de o kadar
yüksek demektir. Çünkü bu prim ister istemez faize yansımaktadır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026179 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.