Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve Türkiye
Bir ülkeye yönelik yabancı
sermaye yatırımlarını ikiye ayırarak incelemek gerekir: (1) Doğrudan yabancı
sermaye yatırımları; bir ülke sınırları dışındaki yatırımcıların ilgili ülkeye
fabrika gibi üretim tesisleri kurarak, şube açarak, taşınmaz edinerek veya var
olan bir şirketi tamamen ya da kısmen satın alarak yaptıkları yatırımlardır. (2)
Dolaylı yabancı sermaye yatırımları ise hisse senedi alımı, tahvil alımı gibi
yollarla gerçekleştirilen portföy yatırımlarını kapsamaktadır.
Doğrudan ve dolaylı yabancı
sermaye yatırımları arasındaki üç temel fark vardır: (1) Doğrudan yatırımlar kalıcıdır (uzun vadeli) buna karşılık dolaylı yatırımlar geçicidir (kısa
vadeli.) O nedenle dolaylı yabancı sermaye yatırımlarına sıcak para da denir.
(2) Doğrudan yatırımlar, yatırımcısına yönetim yetkisi vermesine karşılık
dolaylı yatırımlar yatırımcısına yönetime karışma yetkisi vermez. (3) Doğrudan
yatırımlar, kârlılığı artırmak için verimliliği artırmaya dolayısıyla yeni teknoloji
getirmeye veya üretim biçiminde değişikliğe gitmeye dönük değişiklikler
yapabilirler. Oysa dolaylı yatırımların yönetim yetkisi olmaması nedeniyle
böyle değişikliklere gitme hakkı bulunmamaktadır.
Bütün bu nedenlerle özellikle
gelişmekte olan ülkeler doğrudan yabancı yatırımları çekmeye uğraşırlar. Gelişmiş
ülkeler de geliştirmek istedikleri sektörlere, benzer biçimde doğrudan yabancı
sermaye çekmeye çabalarlar. Gelişmekte olan ülkelerin yüksek miktarlı doğrudan
yabancı sermaye çekebilmesinin bazı koşulları vardır: (1) Diğer ülkelere göre
daha çekici bir ekonomik ortamın bulunması önemli bir koşuldur. Ücretlerin
diğer ülkelere göre düşüklüğü ya da verimliliğin yüksekliği, nüfus ve buna
bağlı iç talep yüksekliği, potansiyel olarak büyüme eğilimi göstermesi bu
alanda ilk ağızda sıralanacak koşullardır. (2) Siyasal, sosyal ve ekonomik
istikrarın bulunması gereklidir. İstikrarsız bir ülke, risklerin büyük olduğu
bir ülke demektir. Ki yabancı sermayeyi en çok ürkütecek konu budur. Böyle bir
durumda faizler artacağı, borsada hisseler önce düşüp sonra toparlanacağı için yabancı
sermaye, doğrudan yatırım formundan sıcak para olarak adlandırılan dolaylı
yatırım formuna geçer.
Aşağıdaki tablo çeşitli ülkelerin
küresel sistemde yıllar itibariyle çektiği doğrudan yabancı sermaye miktarlarını
gösteriyor (Sayılar milyar Dolar olarak okunmalı. Veriler için kaynak: UNCTAD,
World Investment Report 2016, 2010 ve 2006.)
2003
|
%
|
2007
|
%
|
2010
|
%
|
2015
|
%
|
|
Dünya
|
557,9
|
100,0
|
2.100,0
|
100,0
|
1.388,8
|
100,0
|
1.762,2
|
100,0
|
Gelişmiş Ekonomiler
|
358,5
|
64,3
|
1.444,1
|
68,8
|
699,9
|
50,4
|
962,5
|
54,6
|
Avrupa Birliği
|
253,7
|
70,8
|
923,8
|
64,0
|
384,9
|
55,0
|
439,5
|
45,7
|
ABD
|
53,2
|
14,8
|
266
|
18,4
|
198,1
|
28,3
|
379,9
|
39,5
|
Japonya
|
6,3
|
1,8
|
22,6
|
1,6
|
-1,3
|
-0,2
|
-2,3
|
-0,2
|
Gelişen Ekonomiler
|
175,1
|
31,4
|
564,9
|
26,9
|
625,3
|
45,0
|
764,7
|
43,4
|
Hong Kong
|
13,6
|
7,8
|
54,3
|
9,6
|
72,3
|
11,6
|
174,9
|
22,9
|
Çin
|
53,5
|
30,6
|
83,5
|
14,8
|
114,7
|
18,3
|
135,6
|
17,7
|
Brezilya
|
10,1
|
5,8
|
34,6
|
6,1
|
83,7
|
13,4
|
64,6
|
8,4
|
Hindistan
|
4,6
|
2,6
|
25,0
|
4,4
|
27,4
|
4,4
|
44,2
|
5,8
|
Rusya
|
8,0
|
4,6
|
55,1
|
9,8
|
31,7
|
5,1
|
9,8
|
1,3
|
Türkiye
|
1,8
|
1,0
|
22,0
|
3,9
|
9,1
|
1,5
|
16,5
|
2,2
|
Tablo bize şunları anlatıyor:
(1) Gelişmiş ekonomiler, gelişen
ekonomilerden daha fazla doğrudan yabancı sermaye yatırımı çekiyorlar. Doğrudan
yabancı sermaye yatırımı yapanlar ağırlıklı olarak gelişmiş ekonomiler olduğuna
göre demek ki birbirlerine doğrudan yabacı sermaye yatırımı yapıyorlar.
(2) ABD, Avrupa Birliğini bir
devlet olarak kabul etmezsek, tek başına en yüksek doğrudan yabancı sermaye
yatırımını çeken ekonomidir. Japonya ise doğrudan yabancı sermayenin yavaş
yavaş terk ettiği bir ekonomi durumuna girmiştir.
(3) Hong Kong, Çin’in gerisinde
başladığı doğrudan yabancı sermaye yatırımı çekme yarışında 2015 yılından
başlayarak Çin’i geçmiş bulunuyor. Bununla birlikte Hong Kong’un artık Çin’in
bir parçası olduğu düşünülür ve ikisinin toplamına bakılırsa Çin, rakipsiz
konumunu sürdürdüğü söylenebilir. Rusya ve Brezilya, önce bir çıkış yakalamış
olsa da son dönemde o yakaladığı ivmeyi kaybetmiş görünüyorlar. Buna karşılık
Hindistan’ın onların kaybettiği yatırımları çekmiş bulunuyor.
(4) Türkiye, küresel kriz
öncesinde ciddi bir sıçrama yapmış bulunuyor. Bunun konjonktürden kaynaklanan
etkisinin yanı sıra Türkiye’nin Avrupa Birliği ile tam üyelik müzakerelerinin
başlangıçta son derecede ciddi yol almış olmasından kaynaklandığını
düşünüyorum. Müzakerelerin başlangıçtaki olumlu havasını kaybetmesi bu alanda
Türkiye’nin ivme kaybıyla karşılaşmış olmasına yol açmış bulunuyor.
Türkiye, petrol, doğalgaz ve
sermaye malı ithalatçısı gelişmekte olan bir ekonomidir. İç tasarruflarının
yatırımlarını karşılayamaması sonucu cari açık vermektedir. Cari açığını
kapatmasının üç yolu vardır: Yatırımlarını düşürmek, tasarruflarını artırmak
ve/veya yetersiz kalan tasarruflarını dış tasarruf ithal ederek kapatmak.
Yatırımları düşürmek, büyüme oranının düşmesine neden olmaktadır. İç
tasarrufları artırmak faizi artırmayı gerekli kılmaktadır ki o da yatırımları
kısıtlamaktadır. Bu durumda en kolay yol dışarıdan tasarruf ithal edip iç
tasarrufların açığını kapatmaya çalışmaktır. Türkiye de yıllardır bu yolu
izlemektedir. Bu yolu izlerken de önümüzde iki seçenek bulunuyor: (1) Doğrudan
yabancı sermaye yatırımları artırmak, (2) Dış borçlanmayı artırmak. İdeal olan
doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını artırabilmektir. Bunun da tek yolu
sosyal, siyasal ve ekonomik istikrarı sağlamaktır. Bu istikrarın nasıl
sağlanabileceği sorusunun yanıtını bulabilmek için dönüp Türkiye’nin 2002 –
2008 yılları arasında izlediği politikalara bakmak gerekir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026113 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.