Arz Yönlü Ekonomi ve Laffer Eğrisi
Arz yönlü ekonomi görüşünün
savunucularına göre ekonomik dengeyi ve istikrarı sağlamanın yanı sıra üretimin
arttırılması yoluyla toplumsal refahın yaygınlaştırılması amaç olarak
alınmalıdır.
Arz yönlü iktisatçılar, üretimi
arttırmak için vergilerde indirim yapılmasını, üretimi kısıtlayan çevre koruma standartlarının
hafifletilmesini, deregülasyona gidilmesini (genel olarak kuralların
gevşetilmesi) önermekte, bu yolla üretimin artacağını ve ucuzlayacağını ileri
sürmektedirler. Onlara göre talep denetimi yoluyla sağlanacak enflasyonla
mücadele politikasının yerini arzı arttırmak suretiyle yaratılacak fiyat
ucuzluğu politikası almalıdır.
Görüleceği üzere arz yönlü
ekonomi yaklaşımı bir ekonomik teori olmaktan daha çok bir ekonomi politikası
uygulama aracı görünümündedir. İşin vergi ile ilgili yönünü ilk ortaya atan
ABD’li iktisatçı Arthur Laffer’in kendi adıyla anılan yaklaşımını bir şekil
yardımıyla ortaya koymaya çalışalım.
Laffer Eğrisi’nin ortaya koymaya çalıştığı şey şudur: Vergi oranı sıfır olduğunda vergi toplanmayacak, oran yüzde 100 olduğunda ise bütün kazancını vergi olarak verecek olan kişiler üretim yapmayacak dolayısıyla vergi doğmayacak emektir. Vergi oranının R1’den R2’ye artırıldığını varsayalım. Bu durumda vergi gelirleri T1’den T2’ye yükselmektedir. Vergi oranının R2’den R3’e artırıldığını varsayalım. Bu durumda kişiler elde ettikleri gelirin çoğunu vergi olarak ödeyeceklerini gördükleri için çalışma saatlerini azaltacaklar ve vergi tahsilâtı artmayacak, tam tersine T2’den T1’e gerileyecektir. Dolayısıyla bu teze göre aşırı yüksek olan vergi oranlarında yapılacak indirimler, bir yandan insanların daha fazla çalışmasını teşvik ederken bir yandan da vergi kaçırma arzularının düşmesine yol açacak ve vergi tahsilâtını azaltmak bir yana artıracaktır.
Laffer Eğrisi’nin ortaya koymaya çalıştığı şey şudur: Vergi oranı sıfır olduğunda vergi toplanmayacak, oran yüzde 100 olduğunda ise bütün kazancını vergi olarak verecek olan kişiler üretim yapmayacak dolayısıyla vergi doğmayacak emektir. Vergi oranının R1’den R2’ye artırıldığını varsayalım. Bu durumda vergi gelirleri T1’den T2’ye yükselmektedir. Vergi oranının R2’den R3’e artırıldığını varsayalım. Bu durumda kişiler elde ettikleri gelirin çoğunu vergi olarak ödeyeceklerini gördükleri için çalışma saatlerini azaltacaklar ve vergi tahsilâtı artmayacak, tam tersine T2’den T1’e gerileyecektir. Dolayısıyla bu teze göre aşırı yüksek olan vergi oranlarında yapılacak indirimler, bir yandan insanların daha fazla çalışmasını teşvik ederken bir yandan da vergi kaçırma arzularının düşmesine yol açacak ve vergi tahsilâtını azaltmak bir yana artıracaktır.
Arz yönlü ekonominin özellikle
vergiyle ilgili önermeleri ABD’de Reagan, İngiltere’de Thatcher ve Türkiye’de
Özal zamanında uygulanmış, fakat iddia edildiği gibi vergi oranı indirimleri
vergi tahsilâtını artırmamıştır. Hatta Türkiye’deki uygulamada 1980’erin
ortasında gelir vergisi oranlarında iki yıl üst üste yapılan indirimlerin gelir
vergisi gelirlerini artırması bir yana, düşen vergi gelirleri miktarının eski
düzeyine gelmesi 14 yıl sürmüştür. Bunun nedenleri üzerine yapılan çalışmalar
vergi oranlarının Laffer’in iddia ettiği kadar yüksek olmadığı ya da durumun
bir çan eğrisi ile temsil edilmesinin yanlış olduğu yolunda sonuçlara
ulaşmıştır.
Arz yönlü ekonominin vergi
oranlarının düşürülmesi önerisi; bütçe açıklarının artmasına ve kamu
borçlanmasının yükselmesine, çevre önlemlerinin azaltılması önerisi; çevrenin
daha çok tahrip olmasına, deregülasyona gidilmesi önerisi; kuralların
zayıflatılmasına ve bunun sonucunda etik dışı kazanç yollarına sapılmasına
kaynaklık etmiştir. Özetle söylemek gerekirse küresel krize giden yolda arz
yönlü ekonomi yaklaşımının olumsuz katkıları olmuştur.
Meraklısı için not: Son paragraf dışında bu yazıda yer alan bilgiler Dr. Ercan Kumcu ile ortak yazdığımız Ekonomi Politikası (21. baskı, Mart 2016, Remzi Kitabevi) adlı kitapta yer alan bilgilerle aynıdır.
Meraklısı için not: Son paragraf dışında bu yazıda yer alan bilgiler Dr. Ercan Kumcu ile ortak yazdığımız Ekonomi Politikası (21. baskı, Mart 2016, Remzi Kitabevi) adlı kitapta yer alan bilgilerle aynıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026134 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.