Gelir Dağılımında Son Durum
Kişisel Gelir Dağılımı Analizi
Kişisel gelir dağılımı analizi: Bir
ekonomide yaratılan gelirin, o ekonomideki kişiler arasında ne şekilde
dağıldığını ortaya koyan analizdir.
Kişisel gelir
dağılımında adaleti ölçmek için kullanılan araçlar içinde en yaygın kullanılanı Gini
katsayısıdır. Bir kare çizerek dikey eksene yüzde 10 ya da 20’lik bölümler
halinde GSYH’dan alınan payları birikimli olarak, yatay eksene de yine yüzde
20’lik paylar halinde nüfusu birikimli olarak yerleştirelim. Her bir yüzde
20’lik nüfus payının gelirden ne kadar pay aldığını bu eksenlerin arasında kalan
alanda işaretlersek karşımıza bir eğri çıkar. Buna Lorenz Eğrisi adını
veriyoruz. Karenin köşegen çizgisine mutlak eşitlik çizgisi diyoruz. Yani bütün
işaretlerimiz bu çizginin üzerine gelirse o toplumda gelir dağılımı eşittir.
Lorenz eğrisi mutlak eşitlik çizgisinden ne kadar uzaklaşıyorsa gelir dağılımı
o kadar bozuluyor demektir. Aşağıdaki şekilde hayali bir ülke için çizilmiş bir
Lorenz eğrisi yer alıyor. Lorenz eğrisi ile mutlak eşitlik çizgisi arasında
kalan alanın büyüklüğünü (şekilde B alanı) mutlak eşitlik çizgisinin altında
kalan alanın tamamına (şekilde A + B alanı) bölersek karşımıza bir oran çıkar.
Buna Gini Katsayısı diyoruz. Eğer gelir dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani
bütün değerler mutlak eşitlik çizgisi üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır
çıkacak demektir. Gini katsayısı sıfır ile bir arasında değişen bir katsayıdır
ve sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı eşitliğinin, bire yaklaştıkça gelir
dağılımı eşitsizliğinin arttığını gösterir.
Türkiye’de Kişisel Gelir
Dağılımı
Türkiye’de gelir dağılımı
araştırması, gelir ve yaşam koşulları araştırması adı altında TÜİK tarafından
ve yıllık bazda yapılıyor. TÜİK bu araştırmayı yaparken örnekleme yöntemini
kullanıyor ve Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki bütün yerleşim yerlerini ve
tüm hane halklarını kapsama alıyor. 2015
yılı araştırması çerçevesinde 23.676 hane halkına anket uygulanmış bulunuyor.
Aşağıdaki tablo Türkiye’de gelir
dağılımını (Gini katsayısı bazında) 2002 yılından bu yana göstermektedir. 2002
ile 2005 yılları arasında katsayının ölçümü farklı bir anket olan Hanehalkı Bütçe
Araştırması anketi sonuçlarına göre yapılıyordu. O nedenle bu tabloya bunları
da almakla birlikte yöntem farklılıkları nedeniyle 2002 – 2005 yılları
sonuçlarıyla 2006 – 2015 yılları sonuçları arasında bire bir kıyaslama yapılamayacağını
vurgulamak isterim. Tabloda son sütunda yer alan P80/P20 gelirden en fazla pay
alan yüzde 20’lik grubun geliriyle en düşük pay alan yüzde 20’lik grubun geliri
arasında kaç kat fark olduğunu gösteriyor.
Yıllar
|
Gini Katsayısı
|
P80/P20
|
2002
|
0,440
|
|
2003
|
0,420
|
|
2004
|
0,400
|
|
2005
|
0,380
|
|
2006
|
0,430
|
9,5
|
2007
|
0,410
|
8,1
|
2008
|
0,410
|
8,1
|
2009
|
0,420
|
8,5
|
2010
|
0,400
|
8,0
|
2011
|
0,400
|
8,0
|
2012
|
0,400
|
8,0
|
2013
|
0,400
|
7,7
|
2014
|
0,391
|
7,4
|
2015
|
0,397
|
7,6
|
Tablo bize Türkiye’de gelir
dağılımında yıllar itibariyle önemli bir değişme olmadığını, Gini katsayısının
0,40 dolayında yerleştiğini gösteriyor. 0,40’lık bir Gini katsayısı gelir
dağılımının bozuk olduğunun göstergesidir. Gelir dağılımının adaletli olduğu
eski sosyalist ülkelerde (Romanya, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Polonya,
Macaristan) bu oran 0,30’larda, Kuzey Avrupa ülkelerinde de (İsveç, Norveç, Finlandiya)
0,25 dolayında bulunuyor.
Tablonun bize söylediği ikinci
husus gelir dağılımında 2013’den 2014’e geçişte yaşanan düzelmenin 2014’den
2015’e geçişte yeniden bozulmaya dönüştüğüdür. 2013’de 0,40 iken 2014 yılında
0,391’e gerileyen Gini katsayısı 2015’de 0,397’ye yükselmiş bulunuyor.
Son olarak tablonun son sütununda
yer alan ve en yüksek gelir grubuyla en düşük gelir grubu arasındaki farkı gösteren
değerlerde 2014’e kadar yaşanan düzelmenin yeniden bozulmaya döndüğüne dikkat
çekelim. Aradaki fark 2014’de 7,4 kata gerilemişken 2015’de 7,6 kata yükselmiş
bulunuyor.
Türkiye’de Fonksiyonel Gelir Dağılımı
Fonksiyonel gelir dağılımı
analizi: Ücret, faiz, rant, kâr gibi üretim faktörlerinin yaratılan gelirden ne
kadar pay aldığını ölçmeye yarayan analizdir.
Aşağıdaki tablo bize Türkiye’de
fonksiyonel gelir dağılımını 2014 ve 2015 yılları itibariyle karşılaştırmalı
olarak gösteriyor.
Gelirin Cinsi
|
2014
|
2015
|
Maaş, ücret, yevmiye
|
52,4
|
52,5
|
Kâr
|
18,5
|
18,8
|
Rant
|
3,3
|
3,3
|
Menkul değer (faiz vb)
|
2,9
|
2,6
|
Sosyal transferler
|
20,1
|
20,0
|
Hanelerarası transferler (Alınan)
|
2,6
|
2,6
|
Diğer gelirler
|
0,2
|
0,2
|
Toplam
|
100,0
|
100,0
|
Bu tabloya göre Türkiye’de
yaratılan gelirden 2015 yılında en büyük payı maaş ve ücret geliri elde edenler
almışlar. Bu sonuç şaşırtıcı değildir çünkü nüfusun en büyük ağırlığını bu
kesim oluşturmaktadır. Ücret gelirlerini kâr ve rant (kira) gelirleri
izlemektedir. Üretim faktörleri yani emek (karşılığı ücret), girişimcilik
(karşılığı kâr), doğal kaynaklar (karşılığı rant) ve sermaye (karşılığı faiz) arasında
en düşük pay sermayeye düşmektedir. Buna göre faiz gelirleri toplam gelirlerin
yüzde 2,6’sını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu dört gelir türü arasında faiz
geliri en düşük düzeydeki gelir sınıfıdır.
Tablo bize 2014 yılından 2015
yılına geçilirken ücret gelirlerinin payında çok düşük bir artış olduğunu,
rantın değişmediğini, kârda artış olduğunu bunlara karşılık faiz gelirlerinde
düşüş olduğunu gösteriyor.
Özet
Türkiye’de kişisel gelir dağılımı
2015 yılında bozulmuş buna karşılık fonksiyonel gelir dağılımı ücret lehine
düşük bir oranda da olsa düzelmiş bulunuyor.
Veriler için kaynak: TÜİK Gelir Dağılımı ve Yaşam Koşulları Araştırmaları
http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=21584
Veriler için kaynak: TÜİK Gelir Dağılımı ve Yaşam Koşulları Araştırmaları
http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=21584
gelir dağılımı konusunda
Balon mu Gelir Uyumsuzluğu mu? 12 Haziran 2026Küresel Gelir Dağılımı Berbat Durumda 18 Mayıs 2026Türkiye'de Kriz var mı?26 Mart 2026Ekonomiyi Tek Tabloyla Açıklamak Gerekse 8 Ocak 2026132 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.