Yatırım Yapılabilir Ülke Statüsünü Kaybettik
23 Eylül 2016 günü Moody’s, Türkiye’nin
uzun vadeli yabancı para cinsinden tahvillerine verdiği kredi notunu Baa3 (Negatif)
konumundan Ba1 (Durağan) konumuna indirmiş bulunuyor. Bu karardan birkaç gün
önce “Darbe girişimi sonrasında Türkiye ekonomisinin ivme kaybının hızla
toparlandığı” yönünde bir açıklama yayınlamış olduğu için bu not indirimi
beklenen bir sonuç değildi. Büyük olasılıkla Türkiye’nin Moody’s in bu kararına
tepkisi, tıpkı Standard and Poor’s un yakın zamanda aldığı not düşürme kararında
olduğu gibi, kararın siyasal gerekçelerle alındığı yönünde olacaktır.
Türkiye Cumhuriyeti’nin bugün
itibarıyla önde gelen üç reyting kuruluşundan aldığı yabancı para cinsinden
uzun vadeli kredi notları şöyledir:
Reyting kuruluşu
|
Ülke Notu
|
Yatırım Eşiği (BBB - veya Baa3)
|
Standard and Poor’s (S&P)
|
BB (negatif)
|
Eşiğin altında
|
Moody’s
|
Ba1 (durağan)
|
Eşiğin altında
|
Fitch Rating
|
BBB- (negatif)
|
Tam eşikte
|
Moody’s yaptığı not indiriminin
gerekçelerini: Türkiye'nin zaten yüksek düzeyde olan dış
finansman ihtiyacına bağlı risklerde görülen artış ve geçmişte borç
birikimini çözmeye yarayan büyüme ve kurumsal yapıda ortaya çıkan zayıflama
olarak açıklamış bulunuyor. Kuruluş, görünümün (durağan) olarak gösterilmesinin
gerekçesini de ekonominin büyük ve esnek olması ve kamu maliyesinde devam
eden güçlü disiplin olarak vurguluyor. Kuruluş açıklamasında; kamu mali
disiplininin tersine dönmesi, yabancı fon akımlarında ani ve hızlı terse dönüşler,
kurumsal yapıda ortaya çıkacak bozulma veya siyasal risklerin tahminlerin
ötesinde artmasının kredi notunu aşağı yönlü etkileyeceğini belirtiyor (Moody’s
in açıklaması için kaynak (Moody’s in kendi sitesindeki açıklama aslı):
Öncelikle Moody’s in not düşürme gerekçelerinin
doğru olup olmadığına bakalım. Bunu yaparken yeni yayınlanan Ekonomide Analiz
(Örnek Olaylar ve Çözümler) adlı kitabımda anlattığım olay yeri incelemesi, tümden
gelim ve akıl yürütme tekniğini kullanarak yaptığım analizlerin bir örneğini
burada yapacağım. Böylece bu yazıyı okuyanlar kitapta çok sayıda benzer ekonomik
konuyu nasıl analiz ettiğimi de görmüş olacaklar.
Moody’s in Gerekçeleri
|
Veri
|
Gerekçelerin ve Verilerin
Birlikte Değerlendirilmesinin Sonuçları
|
||||||||||||||||
Türkiye’nin dış finansman ihtiyacının yüksekliği risk taşıyor.
|
Önümüzdeki 1 yıllık sürede yaklaşık 200 milyar dolar (168 milyar USD
yenilenecek dış finansman + 32 milyar USD cari açık) 168 milyar USD için
kaynak:
http://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/08d4d86e-49bf-4739-baf8-3592bf9ce543/kv.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE08d4d86e-49bf-4739-baf8-3592bf9ce543
6.sıradaki veri. 32 milyar USD’lik cari açık tahmindir.
|
Dış finansman ihtiyacının yüksekliğine bakılınca Moody’s in iddiası
doğru görünüyor.
|
||||||||||||||||
Geçmişte borç birikimini çözen büyüme artışının zayıflaması
|
Kaynak: TÜİK http://www.tuik.gov.tr/UstMenu.do?metod=temelist
(buradan ulusal hesaplar ve oradan da harcamalar yöntemiyle sabit fiyatlarla
GSYH)
|
Türkiye’nin potansiyel büyüme oranının yüzde 5 olduğunu dikkate
alırsak Moody’s in bu iddiası da doğru görünüyor.
|
||||||||||||||||
Kurumsal yapıda ortaya çıkan zayıflamalar
|
Moody’s in açıklamasında bu konuyu iki göstergeyle ölçtüğü
anlaşılıyor. Dünya Yönetişim Göstergeleri ve Küresel Rekabet Endeksindeki
sıra. İlkinde Türkiye, 2015 yılında önceki yıla göre gerilemiş görünüyor.
Kaynak: World Bank, Worldwide Governance Indicators 2016. http://info.worldbank.org/governance/wgi/index.aspx#reports
İkincisinde de toplamda 2014- 2015’de 45. sıradayken 2015-2016’da 51.sıraya,
kurumsal sağlamlıkta ise 64’den 75. sıraya gerileme söz konusu olmuş
bulunuyor.
Kaynak: WEF The Global Competitiveness Report 2015 – 2016
|
Moody’s in kurumsal yapıda ortaya çıkan zayıflama
saptaması bu verilere göre doğru görünüyor.
|
Moody’s in Türkiye notunu düşürürken
kullandığı gerekçeleri ayrıntısıyla ve kaynağından incelediğimizde not düşürme gerekçelerinin
doğru olduğunu görüyoruz.
Özellikle büyük emeklilik
fonlarının statülerinde en az iki reyting kuruluşundan en az BBB (ya da Baa)
notuna sahip yani yatırım eşiğinde veya üzerinde not taşıyan tahvillere yatırım
yapılabileceği düzenlemesi yer alıyor. Türkiye, Moody’s ve Fitch’in
değerlendirmesinde yatırım eşiğinde yer aldığı için büyük emeklilik fonları
Türk tahvillerini alabilmişlerdi. Moody’s in bu kararından sonra bu fonlar
ellerindeki Türk tahvillerini satarak buradan çıkacaklar ve daha kötüsü not
artmadan bir daha buraya yatırım yapamayacaklar. Öyle sanıyorum ki bu fonlar,
Standard and Poor’s un yakın geçmişte yaptığı not indirimi ve ardından Moody’s
in 18 Temmuz’da vermesi gereken kararını askıya alıp 90 gün içinde
açıklayacağını belirtmesinden sonra bu satış ve çıkış işlemini büyük ölçüde
yapmışlardır. Hatta ben biraz daha ileri gidip Moody’s in bu fonlara bu işlemi
yapmak için zaman kazandırmak amacıyla kararını ertelediğini düşünüyorum. Zaten
kararın ertesinde USD/TL kurunun ılımlı bir yükselişle yetinmesi de sanırım
bundandır. Ama bu durum, etkinin geçtiği anlamına gelmemelidir. Çünkü bundan
böyle Türkiye’nin bu kadar yüksek dış finansman gereksinimini eski maliyetlerle
karşılaması o kadar kolay olmayacaktır. Piyasaların kapalı olması USD/TL kurunun ve CDS priminin fazlaca sıçramamasında etkili olan bir başka unsurdu. Asıl etki Pazartesi sabahı ortaya çıkacak.
Bu gelişme, Türkiye’yi önemli
ölçüde dış finansmana bağımlı yapıdan kurtarmaya yarayacak olan yapısal
reformları niçin sürekli gündeme getirdiğimin anlaşılmasına vesile olur umarım.
Reyting ve CDS
primi konusunda açıklayıcı bilgi için bkz.: http://www.mahfiegilmez.com/2016/07/turkiyenin-kredi-notu-ve-cds-primi.html
Yapısal reformlar için bkz.:
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026266 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.