Türkiye Ekonomisi Hakkında Üç Farklı Görüş
Bloguma gelen yorumlardan, sosyal
medyadaki yazışmalardan, gazetelerdeki köşe yazılarından, esnafla, çalışanlarla, iş insanlarıyla, öğrencilerle ve hocalarla yaptığım sohbetlerden görebildiğim
kadarıyla Türk toplumunun Türkiye ekonomisi hakkında farklı görüşleri var. Bu görüşleri
üç grupta toplamak mümkün: (1) İlk gruba girenler ekonominin çok güçlü
olduğunu, son 15 yılda yapılanlarla artık son derecede sağlam temellere
oturduğunu, hiçbir şeyin ekonomiyi yıkamayacağını düşünüyor. (2) İkinci
gruptakiler ekonominin çok kötü durumda olduğunu, buna karşılık iktidarın
sayılarla ve oranlarla oynayarak durumu iyi gösterdiğini öne sürüyor. Onlara
göre bugüne kadar eskiden yapılmış olanları satarak ve borçlanarak durumu idare
ettik. (3) Üçüncü gruptakiler ilk iki grubun karması denebilecek bir görüşe
sahipler. Onlara göre son 15 yılda ekonomide olumlu şeyler yapılmış olmakla birlikte
bu iyileşmede geçmişin birikimlerinin kullanılması (özelleştirme) ve dış borçlanmanın
artırılması etkili olmuş bulunuyor.
Biz iktisatçı milleti, sokak
sohbetlerini dinlemekle birlikte sayılara ve verilere bakmak ve yorumlarımızı
ona göre biçimlendirmek durumundayız. O nedenle bu iddiaları değerlendirebilmek
için verilere bakmamız gerekiyor.
Bir ekonominin güçlü olup
olmadığını anlamak için bakabileceğimiz makroekonomik verileri aşağıdaki
tabloda ele alıyorum:
Gösterge
|
1995 – 2001
|
2002 - 2008
|
Gidiş
|
2009 - 2015
|
Gidiş
|
1
|
2
|
1’den 2’ye
|
3
|
2’den 3’e
|
|
Büyüme
|
3,6
|
5,9
|
+ +
|
3,8
|
- -
|
İşsizlik
|
6,4
|
10,0
|
- - -
|
10,1
|
-
|
Enflasyon
|
71,6
|
13,3
|
+ + +
|
7,7
|
+ + +
|
Bütçe Dengesi /
GSYH
|
-7,6
|
-4,4
|
+ + +
|
-2,3
|
+ +
|
Cari Denge / GSYH
|
-0,8
|
-4,0
|
- - -
|
-6,0
|
- -
|
Kamu Borç Stoku
|
44,9
|
48,8
|
-
|
37,9
|
+ +
|
Özel Kesim Borç
Stoku
|
17,4
|
20,3
|
-
|
29,3
|
- -
|
Bu tablo bize iktidarın ilk
dönemi olarak kabul edebileceğimiz 2002 – 2008 döneminde ekonomiyi güçlendirmek
adına önemli adımlar atıldığını, buna karşılık bu dönemde işsizlik, cari açık
ve özel kesim dış borç stoku açısından olumsuz gelişmeler yaşandığını
gösteriyor. İktidarın ikinci dönemi olarak kabul edilebilecek olan 2009 – 2015
döneminde ise ilk dönemiyle kıyaslandığında bazı alanlarda bozulma bazı
alanlarda düzelme olduğu görülebiliyor. Örneğin ilk dönemdeki büyüme hızı
kesilmiş, işsizlik düşmek bir yana az da olsa artmış, cari açıkta artış
yaşanmış, özel kesim borçları artmış bulunuyor. Buna karşılık enflasyonda düşüş
devam etmiş, bütçe açığı küçülmeyi sürdürmüş, kamu borç stoku da azalmış
görünüyor.
Demek ki ekonominin gidişinde
olumlu yanlar olduğu kadar olumsuz gelişmeler de söz konusu. Bu aşamada
geçmişin kazanımlarının kullanılıp kullanılmadığına bakalım. Bunu gözden
geçirebilmek için özelleştirme faaliyetlerinden elde edilen gelirlere bakmamız
gerekiyor. Aşağıdaki tablo 2003 – 2015 arasındaki dönemde özelleştirme
gelirleri yıllar itibariyle göstermektedir (Kaynak: Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı: http://www.oib.gov.tr/program/uygulamalar/yillara_gore.htm)
Yıllar
|
Özelleştirme Geliri (Milyar USD)
|
Dönemler İtibariyle Gelir (Milyar USD)
|
1986 - 2002
|
8,3
|
1986 – 2002 (17 yıl): 8,3
|
2003
|
0,2
|
|
2004
|
1,3
|
|
2005
|
8,2
|
|
2006
|
8,1
|
|
2007
|
4,3
|
|
2008
|
6,3
|
2003 – 2008 (6 yıl) : 28,4
|
2009
|
2,3
|
|
2010
|
3,1
|
|
2011
|
1,4
|
|
2012
|
3,0
|
|
2013
|
12,5
|
|
2014
|
6,3
|
|
2015
|
2,0
|
2009 – 2015(7 yıl) : 30,6
|
Toplam
|
1986 – 2002 = 8,3
|
2003 – 2015 = 59
|
Buna göre iktidar partisinin
görevde bulunduğu dönemde (2003 – 2015 yıllar) toplam 59 milyar dolarlık
özelleştirme geliri elde edilmiş ve bu gelirler kamu finansmanında
kullanılmıştır. Buna göre AKP’nin iktidarda olduğu dönemde elde edilen yıllık
ortalama özelleştirme geliri (59 / 13 =) 4,5 milyar Dolar etmektedir. Ki bu
ortalama, önceki dönemin yıllık ortalaması olan (8,3 / 17 =) 0,5 milyar dolara
göre 9 kat daha yüksektir.
Demek ki görünümü etkileyen
konulardan birisi de özelleştirmeden elde edilen gelirlerin kullanılması olmuştur.
Bir de dış borçlara bakalım.
Buradan elde edilen kaynakların kullanımı da görünümü değiştirmektedir
(Aşağıdaki tablodaki sayılar milyar Dolar olarak okunmalı.)
Yıllar
|
Toplam Dış
Borç
|
Kamu
Kesimi + TCMB Dış Borcu
|
Özel Kesim
Dış Borcu
|
2002
|
129,6
|
86,5
|
43,1
|
2003
|
144,2
|
95,2
|
48,9
|
2004
|
161,1
|
97,1
|
64,1
|
2005
|
170,8
|
85,8
|
84,9
|
2006
|
208,1
|
87,3
|
120,8
|
2007
|
250,0
|
89,3
|
160,7
|
2008
|
280,9
|
92,4
|
188,5
|
2009
|
268,9
|
96,7
|
172,2
|
2010
|
291,9
|
100,7
|
191,2
|
2011
|
303,9
|
103,6
|
200,3
|
2012
|
339,7
|
111,1
|
228,6
|
2013
|
390,2
|
121,2
|
269,0
|
2014
|
402,7
|
120,2
|
282,5
|
2015
|
398,1
|
114,3
|
283,8
|
AKP iktidara geldiğinde 2001
krizinden çıkmış olan Türkiye’nin dış borç stoku 86,5 milyar Doları kamu kesimi
ve TCMB’ye ait, 43,1 milyar doları da özel kesime ait olmak üzere toplam 129,6
milyar dolarmış. 2015 yılı sonunda bu miktarlar 114,3 milyar Doları kamu kesimi
ve TCMB ve 283,8 milyar doları da özel kesime ait olmak üzere toplam 398,1
milyar Dolara yükselmiş. İki konu var: (1) Türkiye’nin dış borçlanması 268,5
milyar Dolar artmış. (2) Kamu kesimi ve TCMB’nin dış borç stoku azalma
eğilimine girerken özel kesimin dış borçlanması hızla artmış.
Demek ki görünümü etkileyen
unsurlardan birisi de Türkiye’nin dış borçlanmasını artırması olmuş.
Bu kısa değerlendirmeden
varabileceğimiz sonuç üç farklı görüşün üçüncüsünün en doğru görüş olduğudur. Yani
ekonomide düzelmeler ve iyileşmeler sağlanmış ama bunda geçmiş dönemlerin
birikiminin paraya çevrilmesi (özelleştirme gelirleri) ve dış borçlanmanın
artırılması etkili olmuştur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026177 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.